Lewica w społeczeństwie 5.0 i gospodarce 5.0

Tadeusz Otulak, Zbigniew Olesiński
Lewica w społeczeństwie 5.0  i gospodarce 5.0

Współcześnie coraz większą rolę i znaczenie ma kształtowanie nowych struktur społecznych i nowych struktur organizacyjnych, które odpowiadają wymogom społeczeństwa funkcjonującego w coraz większym stopniu w gospodarce usług. Już obecnie, w krajach wysokorozwiniętych ponad 70-80 proc. zawodowo czynnych osób pracuje w usługach, w tym znaczna część w usługach tak zwanych „kreatywnych”, a więc informatyce, bankowości, marketingu, promocji, mediach społecznościowych, ale też nauce, kulturze i sztuce.

Społeczeństwo usług charakteryzuje się dużą dynamiką zmian w turbulentnym otoczeniu (burzliwe otoczenie), które w znacznym stopniu jest nieprzewidywalne, tak wiele zmiennych i trudno przewidywalnych czynników ma wpływ na rozwój wydarzeń. Stąd duża dynamika zmian postaw i systemów wartości pracowników. Niezbędność szybkich i radykalnych zmian w zatrudnieniu, stąd szybkie i nieoczekiwane zmiany zespołów pracowniczych, struktur organizacyjnych, warunków pracy.
Opracowywanie planów politycznych wymaga uważnej obserwacji rzeczywistości i szybkich, często radykalnych zmian. Stąd rola i znaczenie, nie tyle nawet zmian systemów informatycznych, coraz bardziej pomocnych w zarządzaniu procesami, ale baczna analiza postaw społecznych, systemów wartości różnych grup społecznych, w tym osób pracujących, zwłaszcza ludzi młodych, poddanych silnej presji zewnętrznej, którzy są zmuszani do pracy w ekstremalnych warunkach, w tym na tak zwanych umowach śmieciowych.
Niezbędna jest więc baczna analiza społeczna, socjologiczna, psychologiczna, antropologiczna, czy politologiczna.
Pomyślne funkcjonowanie ludzi jest przede wszystkim uzależnione od przedsiębiorczości i innowacyjności człowieka.
Kluczowym problemem jest celowość i konieczność instytucjonalizacji idei sprzyjających realizacji współczesnych wyzwań z zakresu rozwoju społecznego i ekonomicznego. Idzie przede wszystkim o takie kreowanie struktur organizacyjnych i określenia ich sposobów działania, by wskazać możliwość realizacji zamierzeń społecznych i gospodarczych, a takimi niewątpliwie ideami są wsparcie rozwoju przedsiębiorczości i innowacyjności w parkach technologicznych, inkubatorach przedsiębiorczości, odpowiednie kształtowanie prawa państwowego, elastyczne prawo pracy, działalność instytucji bankowych, optymalne rozmiary sieci współpracy.
Duże znaczenie ma też odpowiedni rozwój instytucji finansowych, jak banki, programy rządowe, dotacje, granty, platformy startowe, tak zwani „aniołowie biznesu”, crowd funding, venture capital i inne.
Aktywność zawodowa osób pracujących odbywa się w określonym środowisku społecznym. A to wiąże się z określonymi regulacjami prawnymi, w tym z odpowiednią ochroną środowiska, a to łączy się z koncepcją zrównoważonego rozwoju.
Poszukiwanie mechanizmów zrównoważonego rozwoju świata prowadzi do zwrócenia uwagi na wzrost roli i znaczenia tak zwanych „miękkich czynników zarządzania”, takich jak wiedza, zaufanie, wielokulturowość.
O ile zasoby materialne szybko się wyczerpują, o tyle tak zwane „zasoby miękkie”, w toku użytkowania wzrastają. Im więcej się uczymy, tym więcej wiemy, dostrzegamy nowe uwarunkowania i nowe możliwości działania. Stąd znaczna rola i znaczenie nauki, kształcenia, edukacji i wychowania stwarzającego możliwość każdemu człowiekowi poprawy swych kompetencji.
Istotną rolę i znaczenie w życiu współczesnych społeczeństw mają właściwe warunki życia (zdrowe i higiena ), stąd rola i znaczenie odpowiedniego poziomu służby zdrowia i opieki społecznej.
We współczesnym społeczeństwie ewoluującym ku społeczeństwu 5.0, funkcjonującym w gospodarce 5.0 kluczowe znaczenie ma odpowiednie kształtowanie państwa, jako instytucji stanowiącej ostoję społeczeństwa umożliwiającą sprawną drogę negocjacji i zawierania konsensusu w rozwiązywaniu problemów.
Funkcjonowanie państwa jest w interesie każdej grupy społecznej, tylko ono jest w stanie zapewnić odpowiedni kompromis w funkcjonowaniu gospodarki między różnymi grupami społecznymi, w tym najliczniejszymi grupami pracowniczymi w społeczeństwie usług.
Długotrwałe studia nad strukturami społecznymi wiodą do wniosku, że w działalności zespołów pracowniczych kilkuprocentowe grupy w decydujący sposób wpływają na funkcjonowanie pozostałych kilkudziesięciu procent. Rodzi się tendencja zwiększania profitów tych kilku procent. Tylko zdecydowana postawa tych kilkudziesięciu procent może stymulować aspiracje finansowe owych kilku procent i wpływać na poprawę funkcjonowania owych kilkudziesięciu procent pracowników.
Instytucjonalnym rozwiązaniem tego problemu może być współczesne państwo z systemem organizacji społecznych, stymulujących wzajemne roszczenia obu grup i innych grup społecznych, jak emeryci, niepracujący, niepełnosprawni, itd.
Można sugerować kształtowanie ustroju negocjacyjno- konsensualnego, w którym w drodze przetargu kształtuje się rozwiązanie godzące w danym okresie interesy wielu grup.
Lewica winna dążyć do kształtowania nowoczesnych rozwiązań instytucjonalnych zapewniających odpowiednie zrównoważone funkcjonowanie poszczególnych grup społecznych zorientowanych na kształtowanie stabilnej, progresywnej przyszłości w epoce 5.0.
We współczesnym świecie szybko zmienia się struktura społeczna. Znaczna liczba osób w sile wieku nie pracuje zawodowo. W związku z przedłużaniem się życia wzrasta liczba emerytów, wielu młodych ludzi z trudnością znajduje pracę, często jest to praca głęboko niesatysfakcjonująca.
Wydaje się, że Lewica winna porzucić polityczne gierki, ograniczyć promocyjne „eventy” i skupić się na konstruktywnej przebudowie rynku pracy.
W kontekście wielu sugestii tworzenia dochodu podstawowego wydaje się rozsądne dążyć do tworzenia miejsc pracy dla wszystkich.
We współczesnych czasach, wbrew licznym opiniom i sugestiom nie ma sytuacji braku pracy, jest dążenie do kreacji takiego rynku pracy, aby był wygodny nie dla szukających tej pracy, nie dla ogółu społeczeństwa, lecz dla określonych, nielicznych grup społecznych, które czerpią korzyści z deficytu określonych dóbr i usług.
Lewica winna dążyć do przeciwstawiania się takiej polityce.
Miejsca pracy są na rynku usług, który to rynek należy rozbudować politycznymi metodami przez odpowiednie regulacje prawne, odpowiedni system podatkowy, odpowiednie wsparcie publiczne dla podmiotów niepublicznych, odpowiedni budżet państwa. Szczególnie znaczne potrzeby, co wykazała pandemia Covid-19, są na rynku usług zdrowotnych, socjalnych, opiekuńczych, psychoterapeutycznym i innych. Znaczną liczbę miejsc pracy należy wykreować na rynku usług komunalnych. Wyjść naprzeciw potrzebom współczesnego społeczeństwa, w tym seniorów. Działania te poprzez wzrost zatrudnienia zwiększą produkt krajowy brutto, zasilą system podatkowy, zwiększą transakcje na rynku, co w następstwie będzie skutkować wzrostem zamożności społeczeństwa.
Aktywizacja rynku usług, wspieranego przez państwo spowoduje wzrost płac w ogóle zgodnie z zasadą konkurencyjności..
Lewica winna opowiadać się za gospodarką rynkową, w naturalny sposób stwarzającą mechanizmy wzrostu wydajności pracy i poprawy dyscypliny, dbając jednocześnie o legalność stosunku pracy, co powinno zapewniać wpływy pracującemu na fundusz emerytalny, ubezpieczenie zdrowotne, płatne urlopy. Równocześnie warto wspierać różne formy zatrudnienia, jak etat, umowa zlecenie, ryczałt, umowa o dzieło, kontrakt i inne, w sytuacji spełniania wyżej wymienionych warunków, bo to aktywizuje rynek pracy i poprawia produktywność.
Aby aktywizować rynek pracy, niezbędna jest rozbudowa żłobków, przedszkoli, zajęć pozalekcyjnych, półkolonii, kolonii i innych stosownych instytucji zapewniających dzieciom i młodzieży odpowiednie warunki do spędzania czasu. To też rozległy rynek usług.
Ograniczać natomiast należy rozdawnictwo pieniędzy i wszelkie inicjatywy transferów socjalnych nie związanych z pracą
Zabiegając o interesy pracujących Lewica dążyć winna do właściwego kształtowania państwa jako instytucji realizującej interesy wszystkich grup społecznych, w drodze negocjacji, przetargu, konsensusu. Wzrost gospodarczy jest rezultatem wdrażania innowacyjnych technologii, otwartości na świat, współpracy międzynarodowej. Tylko w warunkach wzrostu gospodarczego respektującego wymogi ekorozwoju, możliwa jest stabilizacja państwa, wzrostu jego zdolności do rozwiązywania konfliktów, podejmowania kreatywnych inicjatyw w kraju i za granicą w ramach stosunków międzynarodowych.
Trudno jest dzisiaj określić charakter tworzących się współcześnie stosunków społecznych. Wydaje się, że po okresie dominacji rozwiązań neoliberalnych, celowe jest dążenie do tworzenia wspólnoty współdzielenia i współpracy, będącej rezultatem negocjacji i zawierania porozumienia, tak w poszczególnych zakładach pracy, jak i w skali państwa i w skali globalnej, za pośrednictwem systemu politycznego, partii politycznych, związków zawodowych, organizacji pozarządowych, samorządów terytorialnych, organizacji międzyrządowych i innych podmiotów społecznych, w demokratycznie funkcjonującym systemie politycznym, w warunkach pluralizmu politycznego i wolności wypowiedzi w internecie, na portalach społecznościowych, w środkach masowego przekazu.
Negocjacje, przetarg, konsensus są lepszymi instrumentami rządzenia niż intrygi, prowokacje, rozboje, terroryzm…
Tworzący się system polityczny winien stwarzać możliwości szerokiej inicjatywy każdemu człowiekowi, tak dzięki funkcjonowaniu określonych instytucji publicznych, jak i w szerokim zakresie przez bezpośrednie relacje międzyludzkie, jak chociażby crosfunding (współfinansowanie), inicjatywy obywatelskie, jak pomoc konkretnym poszkodowanym w wypadku drogowym, czy wymagającym kosztownego leczenia.
Celowe jest tworzenie społecznej atmosfery sprzyjającej współpracy ludzkiej i inicjatywie ludzkiej społeczeństwa obywatelskiego XXI wieku, społeczeństwa 5.0 i gospodarki 5.0.
Dla biegu spraw w XXI wieku kluczowe znaczenie ma kształtowanie procesów gospodarczych, zwłaszcza globalnych i ich relacji z życiem społecznym i politycznym.
Oddziaływanie koncepcji neoliberalnej kreowanej w ostatnich kilkudziesięciu latach przez M. Friedman`a, F. Hayek`a i innych, traci swą siłę oddziaływania. Pojawia się coraz więcej koncepcji wskazujących inne możliwości spojrzenia na ekonomię.
Wydaje się kluczowym problemem zwrócenie uwagi na wymogi ekologiczne ekonomii, bariery określone przez ekologię trudno lekceważyć, trudno przejść do porządku dziennego nad nimi. Granice określone współcześnie wymogami tak zwanego zrównoważonego rozwoju trudno jest lekceważyć, odgrywają one zresztą coraz większą rolę we współczesnej polityce. W szczególności należy wskazać pułap ekologiczny przez takie ograniczenia: 1. za nieczyszczenie powietrza, 2. uszkodzenie warstwy ozonowej ziemi, 3. zakwaszenie oceanów, 4. zanieczyszczenia chemiczne ziemi, 5. utrata bioróżnorodności,6. przekształcenia gruntów, 7. przeżyźnienie wód azotem i fosforem, co prowadzi do 8. zmian klimatu, 9. utrudnia pobór słodkiej wody i inne.
W tym kontekście można mówić o pułapie ekologicznym wyznaczającym wzrost gospodarczy. Z drugiej strony mamy granice wyznaczone przez zasoby ziemi, łącznie składające się na granicę wyznaczającą podstawy społeczne, jak : 1. energia, 2. pożywienie, 3. zdrowie, 4. edukacja, 5. dochód i praca , 6. pokój i sprawiedliwość, 7. głos polityczny, 8. różnorodność społeczna, 9. równość płci, 10. mieszkanie, 11. sieci….
Cytowana już K. Raworth wskazuje na siedem sposobów myślenia ekonomisty XXI wieku: 1. zmień cel. Odejście od, jak to określa autorka obsesji PKB (wskaźnik uważany w ekonomii za jeden z podstawowych, produkt krajowy brutto) i wzięciu pod uwagę „by tworzyć takie gospodarki, od lokalnych, po globalna, które pomogą całej ludzkości znaleźć się w przedziale bezpieczeństwa i sprawiedliwości„. Po drugie 2. Dostrzeż pełny obraz, autorka wskazuje na celowość innego spojrzenia na gospodarkę niż pod kątem efektywności rynków, niekompetencji państwa, izolacji gospodarstwa domowego i inne.” Czas narysować gospodarkę na nowo, osadzić ją w społeczeństwie i w naturę i napędzie promieniami słońca. Nowy obraz zainspiruje nowe narracje na temat siły rynku, partnerstwa państwa, istotnej roli gospodarstwa domowego i twórczej roli dóbr wspólnych”. Po trzecie 3., ludzka natura. Warto zwrócić uwagę na całokształt ludzkiej natury.
Warto zwrócić uwagę na uwarunkowania społeczne, jak różnorodność systemów wartości. 4. działanie systemowe. Od prostych relacji popytu i podaży należy przejść do próby zrozumienia dynamiki ekonomii, myślenia systemowego. Warto zacząć postrzegać gospodarkę jako ciągle ewoluujący, złożony system. 5. dąż do dystrybucji. Nierówności nie są ekonomiczną koniecznością, tylko błędem projektowania:” To odkrywanie sposobów na to, jak można redystrybuować majątek, zwłaszcza majątek kontrolujący ziemię, przedsiębiorczość, technologię, wiedzę, możliwości kreacji pieniądza”. 6. orientuj się na odnawialność. „Obecne stulecie potrzebuje myślenia ekonomicznego, które skłoni do projektowania nastawionego na regenerację, dzięki czemu powstanie gospodarka o obiegu okrężnym, a nie linearna”. 7. siódma sugestia, agnostyczny wzrost. „Dziś mamy gospodarki, które muszą rosnąć bez względu na to, czy jest nam w nich dobrze. Potrzebujemy natomiast gospodarek, w których jest nam dobrze bez względu na to, czy rosną”.
Ta radykalna zmiana perspektywy zachęca do tego, by potraktować wzrost agnostycznie i zbadać, jak gospodarki, które są od niego aktualnie zależne finansowo, politycznie i społecznie, mogłyby nauczyć się żyć z nimi lub bez nich”.
Z politycznego punktu widzenia nie jest proste sformułować na podstawie powyższego tekstu postulaty programowe. Wydaje się jednak, że dla Lewicy istotne jest postulowanie zmiany spojrzenia przez rząd na procesy gospodarcze jako na ekonomię współdzielenia. To jest dialog między różnymi grupami społecznymi. Istotny wydaje się, cytowany wyżej postulat 1., zmień cel, czyli odmienne niż według koncepcji neoliberalnej spojrzenie na gospodarkę. Istotna jest identyfikacja interesów poszczególnych grup, a w szczególności dla Lewicy interesy podstawowych grup społecznych, utrzymujących się z pracy (prekariat), istotne jest iżby rynek pracy oferował wszystkim ludziom możliwość pracy, a nie zasiłek dla bezrobotnych, czy tzw. „dochód podstawowy”, które to rozwiązania utrzymują płace wielu pracowników na niskim poziomie, a równocześnie napędzają inflację.
Istotny też jest postulat 3. ludzka natura, wskazujący na występowanie różnych systemów wartości, stąd część ludzi będzie wolała „dochód podstawowy”, niż na ogół nisko płatną pracę, inni będą zainteresowani w uczestnictwie w gospodarce wymiennej lub wręcz z w gospodarce łowiecko- zbierackiej. Warto też zwrócić uwagę na postulat 6., orientuj się na odnawialność.
Cytowania wyżej K. Raworth wskazuje na pięć instrumentów umożliwiających realizację idei ekonomii XXI wieku: 1. populacja, 2. dystrybucja, 3. aspiracja, 4. technologia, 5. zarządzanie. Zasadniczym postulatem jest w miarę równomierna dystrybucja dóbr do całej społeczności, co stabilizuje liczebność populacji, a podobne aspiracje, które winny być skierowane na kreację coraz bardziej nowoczesnych wyrobów i usług z coraz większym udziałem nowoczesnych technologii.
Zasadnicza zmianą, która coraz lepiej jest postrzegana w gospodarce i stosunkach społecznych jest wzrost roli i znaczenia tak zwanych miękkich czynników, jak dane, informacje, wiedza, kapitał społeczny, kapitał wewnątrzorganizacyjny, kapitał relacyjny, zaufanie, uwarunkowani kulturowe i inne. Ich cecha charakterystyczną jest to, że o ile w toku eksploatacji wyroby z czynników twardych się szybko zużywają, to czynniki miękkie, wręcz przeciwnie, im więcej są użytkowane, tym więcej ich powstaje.
Zasadniczo przyszłością – wydaje się – są wyroby i usługi, które zawierać będą znaczny komponent złożony z czynników miękkich, oraz wyroby i usługi, których wytwarzanie wymagać będzie coraz większego komponentu złożonego z czynników miękkich.
Jeśli weźmiemy do ręki jakiś nowoczesny wyrób przemysłu informatycznego, jak chociażby laptop, czy smartfon, to to, co rzuca się od razu w oczy, że jest on znacznie lżejszy od swoich poprzedników.
Porównajmy odbiorniki telewizyjne współczesne i te z lat pięćdziesiątych. Któż jeszcze pamięta telewizory „Wisła”, z małym ekranem ciężki, albo komputery stacjonarne sprzed kilkudziesięciu lat.
Łatwo zwrócić uwagę, że zdigitalizowane archiwum mieści się „w chmurze”, a dawniej w regałach.
To oczywiście uproszczenie, ale K. Raworth zdaje się tego nie dostrzegać. Konkluzja jest taka, że rzecz jasna o zasoby naturalne należy dbać, zmieniać cel, dostrzec pełny obraz, rolę i znaczenie ludzkiej natury , działać systemowo, dążyć do dystrybucji, orientować się na odnawialność, agnostyczny wzrost, ale za każdy z tych zachowań, w każdym elemencie jest to, że nie tyle nam brakuje dóbr materialnych, ile wiedzy.
Wydaje się sensowne zwrócić uwagę na to poprzez instrumenty społeczne, a nie tylko rynkowe.

Poprzedni

Odpowiedź Chin na wyzwania związane z bezpieczeństwem międzynarodowym

Następny

Fejk Niusy