„Bez Dogmatu” nr 1/2019

Pierwszy tegoroczny numer kwartalnika „Bez dogmatu” poświęcony jest Polsce Ludowej. Gwoli wyjaśnienia: mimo że na lipiec (a dokładnie na 22 Lipca) obecnego roku przypada 75 rocznica ogłoszenia Manifestu Lipcowego, dokumentu fundującego symbolicznie Polską Rzeczpospolitą Ludową, nie jest to retrospektywny numer poświęcony historii PRL. Owa „Polska Ludowa” widniejąca na okładce numeru, to raczej pojęcie tematyczne, wokół którego koncentrują się teksty odnoszące się do współczesnych kwestii życia społecznego czyli do społeczeństwa, kiedyś zwanego „ludem”.
Numer otwiera Michał Kozłowski tekstem „Fantazje klasowe albo liberalizm odwrócony”, a rozpoczynająca sam tekst kpiarska fraza o „słusznie minionych latach 90-tych” sygnalizuje nie tylko krytyczną ocenę autora w stosunku do efektów tzw. transformacji ustrojowej, ale także fakt, że dziś „tylko najbardziej zatwardziali liberałowie” bronią tego, co działo się we wspomnianych czasach, a „większość dokonuje ekspiacji za klasową ślepotę”. Kozłowski zwraca uwagę na znamienny fakt, że radykalnej korekty, czy raczej wycofania się z dotychczasowego stanowiska dokonali heroldowie liberalizmu nie pod wpływem lewicowej krytyki (tę lekceważyli z uporem godnym lepszej sprawy), lecz z powodu lęku przed zagrożeniem ze strony skrajnej prawicy.
Dziś jednym z efektów praktyk lat 90-tych jest podział na prowincję, w której silne wpływy ma nacjonalistyczna prawica oraz na miasta, w których jest słaba, ale także taką twarz polskiego kapitalizmu, w którym zarobki w sektorze prywatnym są średnio o tysiąc złotych niższe od zarobków w sektorze publicznym, w latach 90-tych nazywanym sferą budżetową (to określenie w zasadzie zniknęło).
Sławomir Czapnik w „Drogach i bezdrożach ludomanii” bynajmniej nie zajmuje się „Weselem” Wyspiańskiego, lecz neo-ludomanią naszych czasów, która rozkwita zarówno w Polsce pod rządami PiS, jak w wielu krajach Europy i świata, czyli populizmem. Czapnik nazywa ją, ludomanię, „multikomunitaryzmem na dopalaczach”.
Tomasz Jativa podjął temat „polityki tożsamości” jako ważnego dziś narzędzia walki lewicy, a także n.p. ruchu feministycznego.
O tajemniczym w brzmieniu pojęciu „pogardy klasowej, ale lewicowej” napisał krótko Sebastien Fontenelle. Rzecz o lewicowej w języku pogardzie klasowej „bogatych mieszczuchów” w stosunku do „ludu” dalekiego od ich lewicowych „gier i zabaw”.
O problemie komunikacji (czy raczej jej braku) między „ludem” a „elitami” napisała obszerny szkic Małgorzata Anna Maciejewska („Jak rozmawiać z ludem”).
Wojciech Łobodziński („Różne ludy polskie pod rządami PiS”) opisał, jak PiS zdiagnozował sobie różne segmenty ludowego elektoratu i jak zaspokoił jego potrzeby zarówno materialne jak i psychologiczne, takie jak duma i poczucie siły.
Najdalej w przeszłość sięga historyk Powstania Styczniowego Andrzej Szwarc, który w rozmowie z Krzysztofem Lubczyńskim opowiedział o ludowych aspektach tego na wskroś szlacheckiego, elitarnego zrywu.
Piotr Szumlewicz („Rynek pracy wciąż śmieciowy”), Piotr Rymarczyk („Play hard”) i Paweł Matusz („Prekariat kulturalny”) podzielili się interesującym spojrzeniem na konkretne problemy współczesnego rynku pracy, przy czym Szumlewicz podejmuje temat boleśnie trywialny, a Rymarczyk fenomen ocierający się o psychologię, natomiast Matusz napisał, w oparciu m.in. o doświadczenie własne, znamienny tekst „Prekariat kulturalny. Retrospekcja”, o wyzysku pracy tam, gdzie można by się tego najmniej spodziewać, czyli m.in. w organizacji pozarządowej zajmującej się m.in. wydawaniem książek „dotyczących nowych form wyzysku we współczesnym kapitalizmie”, ale także w innych instytucjach i mediach liberalno-lewicowych. Pikantnego smaczku temu tekstowi dodaje fakt, że jednym z jego negatywnych – poniekąd – bohaterów jest Jan Sowa, głośny w ostatnich latach socjolog i kulturoznawca, krytyk neoliberalizmu, autor m.in. prac „Fantomowe ciało króla” i „Inna Rzeczpospolita jest możliwa”. Niejako dopełnieniem tej kwestii jest „Proces”, w którym człowiek lewicy, były działacz OPZZ Piotr Szumlewicz opisał swój konflikt z tą lewicową centralą.
W trwający, choć czasowo zawieszony strajk w oświacie wpisuje się tematycznie obszerny, bogato udokumentowany tekst Dariusza Łukaszewicza „Reprodukcja społeczeństwa przez szkołę XIX i XX wieku”.
Anna Kapusta („Polska Zmowa Narodowa?”) omówiła książkę Marty Abramowicz „Dzieci księży”, traktując nieformalne ojcostwo ludzi kleru jako pretekst do zarysowania cech mentalnych polskiego społeczeństwa w sferze stosunku do seksualności i prokreacji.
„Komunizmowi dla dzieci, miłości i rewolucji” poświęcona jest rozmowa Pawła Matusza z niemiecką badaczką Bini Adamczak.
Numer finalizuje Agnieszka Mrozik tekstem „Białe plamy, puste miejsca. Jeszcze o historii ruchów kobiecych w (post) socjalistycznej Europie”, w którym analizuje wydaną w ubiegłym roku książkę Zsofi Lorand „The Feminist Challenge to the Socialist State In Yugoslavia”.

118 numer kwartalnika „Bez dogmatu”

Ukazał się 118. numer kwartalnika kulturalno-politycznego „Bez Dogmatu”. Dwa główne tematy numeru, to związany z globalnym ociepleniem kryzys ekologiczny i aktualny stan projektu oświecenia.

W dziale poświęconym zmianie klimatu m.in. Tomasz Jativa wyjaśnia – w tekście „Klimatyczna omerta” – dlaczego kwestionowanie działalności człowieka jako przyczyny globalnego ocieplenia, a także realności samych zmian klimatycznych jest tak powszechne. W tekście „Biblia ekowojownika” Sławomir Czapnik zwraca uwagę na ekologiczny charakter I tomu „Kapitału” Marksa, Piotr Szumlewicz pokazuje – w tekście „Szybki zysk, długofalowa katastrofa” – że lekceważenie przez rządzących kwestii ochrony środowiska jest skutkiem panującego wśród polskich polityków podejścia do państwa jako firmy, w której liczy się natychmiastowy zysk, a nie długoterminowe konsekwencje, a Anna Małyszko („Klimat „dobrej zmiany”) dokonuje zestawienia najbardziej szkodliwych decyzji, działań i zaniechań PiS-owskiego rządu na polu ekologii.
W dziale dotyczącym kryzysu projektu Oświecenia, Dariusz Łukasiewicz w tekście „Egzorcyzmowanie Oświecenia” ukazuje jaką argumentację umniejszającą a nawet deprecjonującą spuściznę Oświecenia stosują jego antagoniści i wskazuje, jakie argumenty można im przeciwstawić, Katarzyna Szumlewicz przedstawia emancypacyjny projekt zaproponowany przez Marthę Nussbaum, Krzysztof Lubczyński („Współczesne destylaty polskiego Oświecenia”) analizuje studium Agaty Wdowik, „Nieodrobiona lekcja Oświecenia” poświęcone aktualizacji idei oświeceniowych w publicystyce polskiej w latach 1944-2000. Artur Troost zamiast pytać o koniec Oświecenia, zastanawia się, czy w ogóle się ono zaczęło.
Poza tym, w tym numerze analizy bieżących wydarzeń, m.in. tekst Pawła Matusza na temat protestów „żółtych kamizelek” we Francji oraz artykuły poświęcone tematyce gender: recenzja książki Kateřiny Liškovej „Sexual Liberation, Socialist Style: Communist Czechoslovakia and the Science of Desire, 1945–1989”, autorstwa Agnieszki Mrozik oraz tekst Sebastiana Michalika analizujący obraz męskości we współczesnym kinie.

Bez dogmatu po raz trzeci Recenzja

Krzysztof Lubczyński recenzuje najnowsze wydanie niezależnego, lewicowego magazynu intelektualnego.

 

Trzeci tegoroczny numer kwartalnika „Bez dogmatu” wydawanego przez wydawnictwo „Książka i Prasa” (KiP) wpisuje się w rocznicę stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę, co zaznacza już na wstępie Piotr Szumlewicz w tekście „Kabaret na stulecie niepodległości”, w dziesięciu fleszach pokazujący pakiet śmieszności towarzyszący obchodom tego wydarzenia. Anna Małyszko zajęła się w obszernym tekście „Szkołą niepodległą”, czyli głównie ideologicznymi deformacjami, jakim podlega polska szkoła współczesna, w szczególności szkoła czasów PiS. Komplementarnie do tego tematu Anna Dzierzgowska zajęła się nauczaniem historii czyli polityką historyczną realizowaną na umysłach uczniów („O nauczaniu w Polsce historii. Czyja historia? Komu służy?”). Dzierzgowska zwraca w szczególności uwagę m.in. na manipulację poznawczą polegającą na wskazywaniu fałszywych więzi rodowodowych między teraźniejszością a wieloma bytami z przeszłości i wpisywaniem postaci z przeszłości historycznej w znaczenia, z którymi nie miały, bo i nie mogły mieć nic wspólnego. O dominacji „Narodowych ramot” czyli obecnej recepcji zamierzchłych tradycji historycznych oraz o recydywie kopalnego nacjonalizmu napisał Tomasz Jativa, a o „Wyklętych komunistkach” – Róży Luksemburg, Wandy Wasilewskiej i Zofii Dębińskiej – Agnieszka Mrozik. Przeskok do tematyki stricte współczesnością inspirowanej rozpoczynają „Myśli nowoczesnego konsumenta” Julii Golachowskiej, poświęcone etnocentryzmowi konsumenckiemu, jako jednemu z przejawów modnego dziś w Polsce kultu patriotyzmu. Do tej szeroko rozumianej tematyki konsumenckiej dopisuje się Piotr Rymarczyk opowiadaniem „Nowe ciało dresiarza”. W „Wymazywaniu H.” Michał Kozłowski podejmuje temat tabu, jakim ruchy prawicowe starają się, poprzez sprzeciw wobec argumentacji „ad hitlerum”, obezwładnić krytykę ze strony ideowych przeciwników. Norman Tabor przypomina postać obalonego i zamordowanego 45 lat temu lewicowego prezydenta Chile Salvadora Allende i zwraca uwagę, że jego oprawca, Augusto Pinochet, tylko w Polsce zamiast jako zbrodniarz traktowany jest jako bohater. Michał Kozłowski pochylił się nad popadnięciem polskiej lewicy propalestyńskiej w antysemickie stereotypy („Izrael, Krzysztof Godlewski i my”). Natomiast m.in. Stanisław Różycki („Ustawa 2.0”), Sebastian Słowiński („Trzeba bronić uniwersytetu”) i dwoje innych autorów zajęli się sytuacją wyższego szkolnictwa w obliczu tzw. ustawy Gowina. „Historia jednego strajku”, to relacja Wandy Wasilewskiej ze słynnego strajku ZNP w 1937 roku, strajku który współorganizowała. Krzysztof Lubczyński ukazał „Nieodparty urok władzy ludowej” w zwierciadle dwóch politycznych powieści Janusza Rolickiego akcją usytuowanych w PRL. Numer kończy niewielkie (choć jak na publikację w nieobszernym piśmie periodycznym całkiem obszerne) studium Dariusza Łukasiewicza „Rodzina robotnicza w kapitalizmie industrialnym. Przykład niemiecki”. A w drugim tytule „KiP” czyli listopadowym numerze miesięcznika „Le Monde diplomatique” m.in. Louis Pinto o „Rozpieszczonych dzieciach supermarketu” czyli o metamorfozach społeczeństwa konsumpcji, Renaud Lambert pyta „Czy Brazylia jest faszystowska?”, oczywiście Brazylia po objęciu władzy przez populistę Jaira Bolsanaro, a także Michela Hussona „Kryzys gospodarczy i nieporządki światowe” czyli ekonomiczny bilans dekady 2008-2018 oraz wiele innych tekstów.

 

„Bez dogmatu”, nr III/2018

„Bez dogmatu”, numery I i II/2018 Recenzja

Już 116 numerów kwartalnika „Bez dogmatu” ukazało się od jego zaistnienia w 1993 roku. Przez kilka pierwszych lat ukazywał się jako miesięcznik, ale już od wielu lat ukazuje się co kwartał. Przez wiele lat był głównie czasopismem o profilu wolnomyślicielskim, koncentrującym się na krytyce religii i jej instytucji, od lat ma profil bardziej ogólny, jako pismo kulturalno-polityczne, choć przymiotnik „społeczne” też mógłby dołączyć do formuły jego identyfikacji. Coraz częściej ukazują się numery monograficzne pisma.

Pierwszy tegoroczny numer (115) poświęcony jest kwestiom relacji polsko-żydowskich i antysemityzmowi. W „Kronice wypadków antysemickich” Piotr Szumlewicz zebrał z różnych źródeł przejawy mniej czy bardziej otwartych przejawów antysemityzmu w Polsce. Tej samej problematyce poświęcony jest tekst Anny Tatar „Topienie B’żyduli i zdejmowanie jarmułki”, przy czym autorka oparła się na informacjach zebranych przez Stowarzyszenie „Nigdy więcej”. O statusie Żydów jako „gości” i różnych aspektach tego zjawiska opowiada Bożena Keff w tekście „Regulamin gości” i „zestaw z drzewkiem”. W tekście „Dokąd od antysemityzmu?” zastanawia się nad tym pytaniem Stefan Zgliczyński i ostrzega, że antysemityzm werbalny i pozornie nieradykalny zawsze, w pewnych okolicznościach, może przybrać postać legitymizacji prawnej w postaci antysemickich ustaw. Autor obawia się też dalszego narastania fali antysemickiej w Polsce. W tekście „(Nie)wygodni faszyści” Anna Małyszko zajęła się znaną kwestią filiacji między władzą PiS a kręgami neonazistowskimi. O książce Anny K. Kłys „Tajemnica pana Cukra. Polsko-żydowska opowiada Agnieszka Mrozik w tekście „Antysemityzm nasz powszedni”, a o „Młynach bożych. Zapiskach o Kościele i Zgładzie z jej autorem Jackiem Leociakiem rozmawia Michał Kozłowski. Poświęconą przedstawieniu mickiewiczowskich „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym na przełomie lat 1967/1968 i jego bogatym kontekstom politycznym książkę Janusza Majcherka i Tomasza Mościckiego „Kryptonim „Dziady”. Teatr Narodowy 1968” omawia Krzysztof Lubczyński. Poza problematyką „żydowską” można znaleźć w tym numerze pisma także pakiet tekstów o bieżącej problematyce społeczno-politycznej.

Motywem wiodącym numeru II/2018 (116) „Bez dogmatu” jest zjawisko antykomunizmu. Numer otwiera tekst Michała Kozłowskiego „Aspidochelon lub wąska kładka”, w którym podjął on kwestie polskiej, specyficznej wersji antykomunizmu i jej paradoksów. W kontekście tegorocznej, 200-rocznicy urodzin Karola Marksa mieszczą się teksty: Piotra Szumlewicza („Widmo Marksa krąży po Europie”) i Tymoteusza Kochana („Chorzy na Marksa”). Triadzie „Polak-Katolik-Antykomunista” poświęcony jest tekst Tomasza Jativy. „Opór wobec dekomunizacji. Punkt zwrotny w lewicowej polityce historycznej” omawia Michał Kowalczyk. O „PiS-u snach o potędze” i „Polityce społecznej PiS” piszą Piotr Szumlewicz i Rafał Bakalarczyk. Włoskich radykałów lat sześćdziesiątych XX wieku czyta na nowo Jarosław Pietrzak. O tym jak należy organizować społeczne protesty, aby były skuteczne i przynosiły dobre skutki w tekście „Polityka od wewnątrz” zastanawia się Sebastian Słowiński. Wspomnieniowy wywiad z Wandą Tycner, redaktorką naczelną czasopisma Światowej Demokratycznej Federacji Kobiet przeprowadziła Agnieszka Mrozik. „Przyczyny klęski PRL” analizuje Dawid Kański a o „Rewolucji zdrowotności i medykalizacji w roku 1900” napisał Dariusz Łukasiewicz.