Polska od kilku lat konsekwentnie rozbudowuje swój potencjał obronny. Ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku stworzyła nowe ramy funkcjonowania sił zbrojnych, służby wojskowej i systemu rezerw.
Równolegle zmieniały się przepisy dotyczące cywilnego posiadania broni. W lipcu 2023 roku weszły w życie rozwiązania ułatwiające uzyskanie pozwolenia do ochrony osobistej określonym grupom żołnierzy i funkcjonariuszy.
Nie były one jednak częścią samej ustawy o obronie Ojczyzny. Wprowadzono je nowelizacją ustawy o broni i amunicji, zawartą w ustawie o likwidowaniu zbędnych barier administracyjnych i prawnych.
To rozróżnienie ma znaczenie. Ustawa o obronie Ojczyzny nie przyznaje obywatelom automatycznego prawa do posiadania prywatnej broni palnej.
Tymczasem jednym z najbardziej dostępnych sposobów legalnego uzyskania pozwolenia pozostaje ścieżka kolekcjonerska.
Wystarczy członkostwo w stowarzyszeniu? Co naprawdę mówi prawo?
Art. 10 ust. 3 pkt 5 ustawy o broni i amunicji wskazuje, że udokumentowane członkostwo w stowarzyszeniu o charakterze kolekcjonerskim stanowi ważną przyczynę posiadania broni.
W praktyce oznacza to istotne uproszczenie w porównaniu z pozwoleniem do ochrony osobistej.
Kolekcjoner nie musi wykazywać, że ktoś zagraża jego życiu. Nie musi także posiadać sportowej licencji zawodniczej ani patentu strzeleckiego.
Nie oznacza to jednak, że samo zapisanie się do stowarzyszenia wystarczy, aby otrzymać broń.
Kandydat musi spełniać ustawowe wymagania dotyczące wieku i bezpieczeństwa, przedstawić odpowiednie orzeczenia lekarskie i psychologiczne oraz zdać egzamin policyjny, chyba że przysługuje mu ustawowe zwolnienie.
Policja ocenia również, czy dana osoba nie stanowi zagrożenia dla siebie lub bezpieczeństwa publicznego.
Najważniejsze jest jednak to, że ustawowy powód posiadania broni kolekcjonerskiej jest stosunkowo łatwy do udokumentowania.
W przeciwieństwie do ochrony osobistej nie trzeba przedstawiać dowodów szczególnego zagrożenia życia lub zdrowia.
Kolekcjoner może posiadać nowoczesną, sprawną broń
To jeden z najistotniejszych elementów całego systemu.
W potocznym rozumieniu kolekcjonowanie kojarzy się ze starymi karabinami, zabytkowymi pistoletami czy eksponatami muzealnymi.
Polskie przepisy nie ograniczają jednak pozwolenia kolekcjonerskiego wyłącznie do takiej broni.
Zgodnie z art. 10 ust. 4 pkt 7 ustawy kolekcjoner może uzyskać pozwolenie na rodzaje broni wymienione w innych kategoriach ustawowych, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących broni szczególnie niebezpiecznej.
W praktyce mogą to być również sprawne pistolety, strzelby i karabinki samopowtarzalne.
Co więcej, posiadacz odpowiedniego pozwolenia może legalnie nabywać amunicję do zarejestrowanej broni i korzystać z niej na strzelnicy.
Nie wolno jednak utożsamiać tego z prawem do swobodnego noszenia załadowanej broni w przestrzeni publicznej. W przypadku pozwolenia kolekcjonerskiego wymagana jest do tego zgoda właściwego organu Policji.
W rezultacie kolekcjonerstwo może stanowić legalną drogę do posiadania nowoczesnej broni palnej, mimo że zainteresowany nie musi zawodowo zajmować się strzelectwem ani służyć w wojsku.
Ustawa o obronie Ojczyzny i nowe podejście do prywatnej broni
Rozbudowa systemu obronności państwa stworzyła również polityczny i prawny kontekst dla ułatwień w dostępie do broni.
Od 28 lipca 2023 roku art. 10 ust. 3a ustawy o broni i amunicji przewiduje szczególne rozwiązanie dla określonych funkcjonariuszy i żołnierzy.
Za ważną przyczynę posiadania broni do ochrony osobistej, osób i mienia uznaje się również zadeklarowaną chęć wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozwiązanie to obejmuje określonych funkcjonariuszy państwowych formacji uzbrojonych, żołnierzy zawodowych posiadających przydzieloną broń służbową oraz osoby pełniące terytorialną służbę wojskową przez co najmniej dwa lata.
To istotna zmiana.
Wcześniej podstawową przesłanką uzyskania pozwolenia do ochrony osobistej było wykazanie stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia.
Wskazane grupy mogą obecnie powoływać się także na przesłankę wzmacniania potencjału obronnego państwa.
Nie oznacza to zniesienia pozostałych wymagań ustawowych ani automatycznego przyznawania pozwoleń.
Co ważne, ułatwienie to dotyczy ochrony osobistej oraz ochrony osób i mienia, a nie samego pozwolenia kolekcjonerskiego.
Żołnierz i kolekcjoner – dwa różne systemy, wspólny problem nadzoru
Ustawa przewiduje również pewne zwolnienia dla żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy posiadających przydzieloną broń służbową.
W określonych przypadkach nie muszą oni ponownie przedstawiać badań wymaganych od cywilnych kandydatów. Mogą także korzystać ze zwolnienia z egzaminu, jeśli spełniają odpowiednie przesłanki.
Nie należy jednak przenosić tych przywilejów automatycznie na wszystkich żołnierzy rezerwy czy członków Wojsk Obrony Terytorialnej.
Sama przynależność do wojska nie znosi wszystkich wymogów uzyskania pozwolenia kolekcjonerskiego.
Pojawia się natomiast pytanie o spójność całego systemu.
Państwo rozwija szkolenia wojskowe, zachęca obywateli do podnoszenia kompetencji obronnych i dopuszcza coraz większą liczbę egzemplarzy broni do legalnego obrotu cywilnego.
Jednocześnie nie zapewnia obowiązkowej, cyklicznej kontroli zdrowia wszystkich cywilnych posiadaczy pozwoleń.
W maju 2026 roku Najwyższa Izba Kontroli wskazała, że osoby posiadające broń sportową, kolekcjonerską i łowiecką zasadniczo nie muszą ponawiać badań lekarskich i psychologicznych.
Dodatkowo NIK stwierdziła brak skutecznych mechanizmów systematycznej weryfikacji, czy kolekcjonerzy nadal należą do stowarzyszeń, których członkostwo stanowiło podstawę wydania pozwolenia.
Największa luka nie dotyczy samego zakupu broni
Problemem nie jest to, że obywatele interesują się strzelectwem, kolekcjonerstwem czy przygotowaniem obronnym.
W warunkach zagrożenia bezpieczeństwa Europy rozwijanie odpowiedzialnych kompetencji strzeleckich może być społecznie użyteczne.
Jednak przygotowanie społeczeństwa do obrony kraju i prywatne gromadzenie broni nie są tym samym.
Przeszkolony żołnierz pozostaje częścią określonego systemu dowodzenia, dyscypliny i odpowiedzialności.
Cywilny kolekcjoner, posiadający kilka lub kilkanaście sprawnych egzemplarzy broni, nie staje się automatycznie częścią systemu obronnego państwa.
Jego broń pozostaje prywatną własnością, podlegającą przepisom dotyczącym cywilnego posiadania i używania broni.
Dlatego szczególnie istotna jest skuteczna kontrola osób, które uzyskały pozwolenia.
Państwo nie powinno mylić zwiększania potencjału obronnego z samym zwiększaniem liczby prywatnych egzemplarzy broni palnej.
To, że ktoś legalnie posiada karabinek, nie oznacza jeszcze, że jest przygotowany do działań obronnych. Podobnie ukończenie szkolenia wojskowego nie daje gwarancji, że dana osoba przez całe życie będzie zdolna do bezpiecznego posiadania broni.
Właśnie dlatego rozszerzaniu dostępu do broni powinny towarzyszyć równie skuteczne mechanizmy kontroli.
Silne państwo to nie tylko państwo uzbrojone. To przede wszystkim państwo, które wie, kto posiada broń, na jakiej podstawie i czy nadal może bezpiecznie nią dysponować.
