Polska od lat alarmuje o kryzysie demograficznym. Politycy zastanawiają się, jak zachęcić młodych ludzi do zakładania rodzin, a kolejne programy społeczne mają wspierać rodzicielstwo. Tymczasem najnowsze badanie Szkoły Głównej Handlowej pokazuje coś, co powinno zmienić sposób prowadzenia tej dyskusji. Około 70 procent młodych bezdzietnych Polaków uwzględnia dzieci w swoim wyobrażeniu idealnej rodziny. Jednak zaledwie co piąty planuje zostać rodzicem w ciągu najbliższych trzech lat. Co sprawia, że wyobrażenia o rodzinie tak często nie przekładają się na konkretne plany?
Młodzi nie odwrócili się od rodziny. Pokazują to najnowsze badania
W debacie o przyszłości demograficznej Polski regularnie powraca przekonanie, że młode pokolenie coraz mniej interesuje się zakładaniem rodzin. Młodzi mają rzekomo stawiać przede wszystkim na karierę, konsumpcję i własną wygodę, odkładając rodzicielstwo na bliżej nieokreśloną przyszłość.
Najnowsze badania pokazują jednak znacznie bardziej złożony obraz.
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie opublikowała w 2026 roku pierwsze wyniki drugiej edycji badania „GGP-PL: Generacje i Rodziny”. To część międzynarodowego projektu analizującego przemiany życia rodzinnego, relacji międzypokoleniowych i warunków życia.
Badanie przeprowadzono między wrześniem 2025 a czerwcem 2026 roku. Uczestniczyły w nim 9543 osoby z całej Polski w wieku od 18 do 59 lat.
Szczególnie interesujące są odpowiedzi młodych bezdzietnych osób w wieku 18–35 lat.
Około siedmiu na dziesięciu respondentów uwzględnia posiadanie dzieci w swoim wyobrażeniu idealnej rodziny. Najczęściej wskazywanym modelem pozostaje rodzina z dwojgiem dzieci.
Jedynie 9 procent badanych uznaje brak dzieci za swój pożądany model życia rodzinnego. Jednocześnie około jednej czwartej nie potrafi określić idealnej liczby dzieci.
Oznacza to, że rodzicielstwo wciąż zajmuje ważne miejsce w wyobrażeniach młodego pokolenia.
Problem pojawia się jednak wtedy, gdy pytanie o wymarzony model rodziny zostaje zastąpione pytaniem o konkretną decyzję.
Siedmiu na dziesięciu widzi dzieci w przyszłości. Tylko co piąty planuje je w najbliższych latach
Badacze zapytali młode osoby bezdzietne, czy zamierzają zostać rodzicami w ciągu najbliższych trzech lat.
Odpowiedzi pokazują wyraźną różnicę między wyobrażeniami a planami.
Zaledwie 20 procent respondentów deklaruje pozytywną intencję posiadania dziecka w tym okresie.
Ponad połowa – 56 procent – odpowiada przecząco, a 19 procent nie potrafi jednoznacznie określić swoich zamiarów.
Istotne są również różnice między kobietami i mężczyznami.
Wśród młodych bezdzietnych kobiet zamiar posiadania dziecka w ciągu trzech lat deklaruje 24 procent. Wśród mężczyzn jest to 18 procent.
Jeszcze większe różnice pojawiają się po uwzględnieniu sytuacji partnerskiej.
Wśród osób pozostających w związku rodzicielstwo w najbliższych trzech latach planuje 34 procent. Wśród osób bez partnera lub partnerki – zaledwie 9 procent.
Te dane pokazują, jak ważnym elementem planowania rodziny jest posiadanie bliskiej relacji.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy pozostali rezygnują z dzieci. Trzyletnia perspektywa jest stosunkowo krótka, szczególnie dla osób rozpoczynających dorosłe życie, kontynuujących edukację lub poszukujących partnera.
Wyniki wskazują natomiast na istotny problem: między pragnieniem posiadania rodziny a gotowością do podjęcia takiej decyzji istnieje znaczna różnica.

WYKRES 1. Kto planuje pierwsze dziecko w ciągu najbliższych trzech lat?
Źródło: GGP-PL 2025–2026, rozdział 13, s. 34–35. Analiza obejmuje 2205 bezdzietnych osób w wieku 18–35 lat.
Mieszkanie to nie luksus. To jeden z fundamentów bezpieczeństwa rodziny
Czy można spokojnie planować dziecko, nie mając pewności, gdzie będzie się mieszkać za kilka lat?
To pytanie powinno znaleźć się w centrum polskiej polityki demograficznej.
Dostępność mieszkań, koszty najmu oraz możliwość stworzenia stabilnego gospodarstwa domowego są istotnymi elementami warunków życia młodych ludzi.
Autorzy raportu SGH sprawdzili, jak sytuacja mieszkaniowa wiąże się z planami rodzicielskimi.
Wyniki pokazują, że wśród osób bezdzietnych wynajmowanie mieszkania wiąże się ze słabszą deklarowaną intencją posiadania dziecka niż posiadanie mieszkania na własność.
Po uwzględnieniu innych cech respondentów, w tym wieku, wykształcenia, sytuacji ekonomicznej i statusu związku, oszacowane prawdopodobieństwo pozytywnego planu pierwszego dziecka wynosi:
- 20 procent w przypadku najemców.
- 26 procent w przypadku właścicieli mieszkań.
To różnica sześciu punktów procentowych.
Nie oznacza ona, że samo otrzymanie mieszkania automatycznie zwiększyłoby prawdopodobieństwo podjęcia decyzji o dziecku o sześć punktów. Badanie pokazuje zależność statystyczną, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Mimo tego wyniki powinny zainteresować osoby odpowiedzialne za politykę mieszkaniową.
W Polsce dyskusja o zwiększeniu liczby urodzeń zbyt rzadko jest łączona z pytaniem o dostępność stabilnego, bezpiecznego i przystępnego cenowo mieszkania.
Dla młodego człowieka możliwość założenia rodziny nie zaczyna się przecież od wypłaty pierwszego świadczenia na dziecko.
Zaczyna się znacznie wcześniej – od stworzenia warunków pozwalających zaplanować wspólne życie.
Przy drugim dziecku warunki mieszkaniowe stają się jeszcze ważniejsze
Raport SGH pokazuje interesującą różnicę między planowaniem pierwszego i drugiego dziecka.
W przypadku pierwszego dziecka duże znaczenie mają sytuacja partnerska oraz relacje społeczne. Istotne są również warunki mieszkaniowe.
Jednak wśród osób, które mają już jedno dziecko, szczególnie wyraźny związek z planami powiększenia rodziny ma zadowolenie z obecnego mieszkania.
Badacze porównali osoby oceniające swoje warunki mieszkaniowe na 7 oraz 10 punktów w skali dziesięciostopniowej.
W przypadku pierwszego dziecka skorygowane prawdopodobieństwo pozytywnej intencji rodzicielskiej wynosi odpowiednio 22 i 25 procent.
Przy drugim dziecku różnica jest znacznie większa.
Wśród rodziców oceniających mieszkanie na 7 punktów oszacowane prawdopodobieństwo planowania drugiego dziecka wynosi 37 procent. Przy najwyższym zadowoleniu z mieszkania wzrasta do 53 procent.
To różnica aż 16 punktów procentowych.
Dlaczego może tak być?
Rodzice mający już jedno dziecko znają codzienne potrzeby rodziny. Wiedzą, ile przestrzeni wymaga życie z dzieckiem i jak ważne są warunki do odpoczynku, nauki oraz wspólnego funkcjonowania.
O ile przy pierwszym dziecku sam fakt posiadania odpowiedniego miejsca do życia może być ważnym elementem planowania, o tyle przy drugim coraz większego znaczenia może nabierać jego jakość.

WYKRES 2. Zadowolenie z mieszkania a plany pierwszego i drugiego dziecka
Źródło: GGP-PL 2025–2026, rozdział 19, s. 46–47. Wyniki przedstawiają prawdopodobieństwa oszacowane na podstawie modeli statystycznych, a nie rzeczywisty odsetek urodzeń.
Nie tylko pieniądze. Ważne są również bliskie relacje i poczucie bezpieczeństwa
Jednym z najciekawszych ustaleń raportu jest znaczenie relacji społecznych.
Badacze analizowali nie tylko sytuację finansową i mieszkaniową, ale również poczucie osamotnienia oraz dostępność bliskich osób, na których można polegać.
Okazuje się, że większe osamotnienie wiąże się ze słabszymi planami rodzicielskimi.
Natomiast osoby posiadające bardziej rozbudowaną sieć bliskich relacji częściej deklarują zamiar posiadania dziecka.
Nie jest to szczególnie zaskakujące, jeśli spojrzymy na rodzicielstwo jako na jedno z najważniejszych życiowych zobowiązań.
Wychowanie dziecka oznacza odpowiedzialność, która trwa przez wiele lat.
Dlatego znaczenie może mieć nie tylko wysokość zarobków, ale również przekonanie, że w trudnym momencie będzie można liczyć na pomoc drugiej osoby.
TABELA 1. Co wiąże się z planami posiadania pierwszego dziecka?
| Czynnik | Pierwsza sytuacja | Druga sytuacja |
|---|---|---|
| Status mieszkania | Najem: 20% | Własność: 26% |
| Sieć bliskich relacji | Wąska sieć: 20% | Szersza sieć: 28% |
| Poczucie osamotnienia | Wyższe: 20% | Niższe: 25% |
| Zadowolenie z mieszkania | Ocena 7/10: 22% | Ocena 10/10: 25% |
Tabela przedstawia wybrane oszacowania prawdopodobieństwa pozytywnej intencji posiadania pierwszego dziecka w ciągu trzech lat. Poszczególne wartości pochodzą z modeli uwzględniających inne cechy badanych. Nie są to proste odsetki osób w każdej grupie. Źródło: GGP-PL 2025–2026, rozdział 19, s. 46–47.
Wyniki pokazują, że poszukiwanie jednego wyjaśnienia problemów demograficznych może prowadzić do zbyt daleko idących uproszczeń.
Samo mieszkanie nie zastąpi bliskich relacji.
Podobnie samo wsparcie finansowe nie rozwiązuje automatycznie problemów związanych z samotnością, brakiem partnera czy poczuciem niepewności.
Skuteczna polityka rodzinna powinna uwzględniać zarówno materialne warunki życia, jak i dostępność usług oraz wsparcia społecznego.
Wykształcenie a rodzicielstwo. Zaskakujące różnice
Raport przynosi również interesujące ustalenia dotyczące wykształcenia.
Okazuje się, że osoby z wykształceniem wyższym znacznie częściej deklarują zamiar posiadania pierwszego dziecka w najbliższych trzech latach niż osoby z wykształceniem podstawowym lub średnim.
Wśród bezdzietnych kobiet z wyższym wykształceniem pozytywne plany rodzicielskie deklaruje 32 procent.
Wśród kobiet z wykształceniem podstawowym lub średnim – 15 procent.
Podobna zależność występuje wśród mężczyzn.
Odpowiednie wartości wynoszą 27 i 15 procent.
Co ciekawe, różnice te nie wynikają z zasadniczo odmiennych wyobrażeń o idealnej wielkości rodziny. W każdej z analizowanych grup najczęściej wskazywanym ideałem pozostaje dwoje dzieci.
Różnice dotyczą więc przede wszystkim deklarowanej gotowości do realizacji planów w najbliższych latach.
Badacze zaznaczają jednak, że na wyniki mogą wpływać między innymi wiek respondentów, kontynuowanie nauki, sytuacja zawodowa oraz pozostawanie w związku.
Nie można zatem sprowadzać tych ustaleń do stwierdzenia, że samo wyższe wykształcenie zwiększa skłonność do rodzicielstwa.
Warto natomiast postawić pytanie, czy osoby posiadające stabilniejszą pozycję zawodową i większe możliwości ekonomiczne częściej mogą podejmować decyzje zgodne ze swoimi planami życiowymi.

WYKRES 3. Wykształcenie a plany posiadania pierwszego dziecka
Źródło: GGP-PL 2025–2026, rozdział 15, s. 38–39. Analiza dotyczy osób bezdzietnych w wieku 18–49 lat.
Młodzi dorośli wciąż mieszkają z rodzicami. Nie zawsze z wyboru
Kolejnym zagadnieniem, które warto połączyć z dyskusją o zakładaniu rodzin, jest zjawisko tak zwanych gniazdowników.
Chodzi o młodych dorosłych, którzy nadal mieszkają z rodzicami.
Według badania SGH wśród osób w wieku 25–34 lata odsetek ten wynosi 23 procent przy zastosowaniu definicji Eurostatu.
Bardziej restrykcyjna definicja GUS, wykluczająca między innymi osoby, które założyły już własną rodzinę, daje wynik 12,4 procent.
To istotna część młodego pokolenia.
Wśród osób mieszkających z rodzicami przeważają mężczyźni oraz osoby mające wykształcenie co najwyżej średnie.
Nie oznacza to oczywiście, że wszyscy pozostają w domu rodzinnym z powodów finansowych.
Część może świadomie wybierać takie rozwiązanie. Inni kontynuują naukę, mają trudności ze znalezieniem pracy albo korzystają ze wsparcia rodziny.
Jednak z perspektywy polityki społecznej należy postawić ważne pytanie:
Czy młodzi ludzie mają rzeczywistą możliwość samodzielnego zamieszkania i założenia własnego gospodarstwa domowego wtedy, gdy są na to gotowi?
Samodzielność mieszkaniowa nie jest formalnym warunkiem rodzicielstwa, ale dla wielu osób może stanowić istotny element poczucia bezpieczeństwa.
Dlatego polityki mieszkaniowej nie powinno się traktować jako zagadnienia całkowicie oderwanego od przyszłości demograficznej kraju.
Kobiety częściej dostrzegają ciężar odpowiedzialności za dziecko
W dyskusji o niskiej liczbie urodzeń nie można pomijać sytuacji kobiet.
To one ponoszą bezpośrednie obciążenia biologiczne związane z ciążą i porodem, a nierówny podział obowiązków może dodatkowo wpływać na ich sytuację zawodową i osobistą.
Badanie SGH pokazuje, że młodzi ludzie potrafią jednocześnie dostrzegać radość z rodzicielstwa i obawiać się związanych z nim obowiązków.
Wśród bezdzietnych osób w wieku 18–35 lat mieszane uczucia wobec posiadania dziecka deklaruje:
40 procent kobiet i 30 procent mężczyzn.
Wśród powodów przemawiających przeciwko posiadaniu dziecka najwyżej oceniano nakład czasu i energii potrzebnych do jego wychowania oraz obciążenie odpowiedzialnością.
Kobiety przypisywały również większą wagę konsekwencjom ciąży i porodu.
To ważny sygnał.
Współczesna kobieta nie musi postrzegać macierzyństwa wyłącznie jako źródła szczęścia albo wyłącznie jako ograniczenia.
Może chcieć dziecka, a jednocześnie obawiać się utraty niezależności, przeciążenia obowiązkami czy trudności w pogodzeniu rodzicielstwa z pracą.
Takie odczucia nie są sprzecznością. Są częścią procesu podejmowania jednej z najważniejszych życiowych decyzji.
Dlatego polityka rodzinna nie może ograniczać się do oczekiwania, że kobiety będą rodziły więcej dzieci.
Powinna również stwarzać warunki, w których macierzyństwo nie oznacza konieczności rezygnacji z bezpieczeństwa ekonomicznego, aktywności zawodowej i własnych aspiracji.
Samo świadczenie finansowe nie odpowiada na wszystkie problemy
Polska od lat prowadzi programy wsparcia rodzin z dziećmi.
Świadczenia pieniężne mogą pomagać w pokrywaniu kosztów wychowania potomstwa. Jednak pytanie o ich wpływ na decyzje prokreacyjne wymaga osobnych badań i nie powinno być rozstrzygane wyłącznie na podstawie raportu GGP-PL.
Z przedstawionych wyników można natomiast wyprowadzić ważny wniosek dla debaty publicznej.
Decyzja o posiadaniu dziecka powstaje w określonych warunkach życiowych.
Znaczenie mogą mieć mieszkanie, zatrudnienie, dostęp do opieki zdrowotnej, relacje partnerskie, dostępność pomocy bliskich i perspektywy na przyszłość.
Dlatego warto zastanowić się, czy polska polityka rodzinna nie powinna w większym stopniu skupiać się na zapewnianiu stabilnych warunków życia jeszcze przed narodzinami dziecka.
Do najważniejszych wyzwań należą:
- rozwój dostępnego cenowo mieszkalnictwa, w tym mieszkań społecznych i komunalnych;
- większa stabilność zatrudnienia i przewidywalność dochodów;
- dostępność publicznych żłobków i przedszkoli;
- skuteczna opieka zdrowotna, w tym opieka ginekologiczna i okołoporodowa;
- rozwiązania ułatwiające godzenie pracy zawodowej z rodzicielstwem;
- rozwój lokalnych usług wspierających rodziny.
Nie są to rozwiązania, których skuteczność w zwiększaniu dzietności została dowiedziona przez samo badanie SGH. To kierunki polityki społecznej, które warto rozważać i oceniać na podstawie szerszych danych.
Trudno jednak prowadzić poważną debatę o przyszłości rodzin, nie analizując warunków, w jakich ludzie mają je zakładać.
Polska potrzebuje nie tylko polityki demograficznej, ale polityki bezpieczeństwa społecznego
Najważniejszy wniosek płynący z raportu SGH jest bardziej złożony niż proste stwierdzenie, że młodzi Polacy nie chcą mieć dzieci.
Rodzicielstwo pozostaje ważnym elementem ich wyobrażeń o przyszłości.
Jednocześnie gotowość do realizacji tych planów w najbliższych latach jest znacznie mniejsza.
Nie wynika z tego automatycznie, że wszystkie osoby odkładające rodzicielstwo robią to z powodu trudności ekonomicznych. Część z nich może po prostu nie być jeszcze gotowa, nie pozostawać w związku albo świadomie planować dzieci w późniejszym okresie życia.
Jednak wyniki badania pokazują, że warunki mieszkaniowe, relacje społeczne i sytuacja życiowa mają wyraźny związek z deklarowanymi planami.
Dlatego w debacie o przyszłości Polski warto zmienić punkt ciężkości.
Zamiast pytać wyłącznie, dlaczego młodzi ludzie nie mają dzieci, należy również pytać, czy stworzyliśmy im warunki do podejmowania takich decyzji bez nadmiernego poczucia niepewności.
To zasadnicza różnica.
W pierwszym przypadku odpowiedzialność zostaje niemal całkowicie przeniesiona na jednostkę.
W drugim dostrzegamy również rolę rynku pracy, polityki mieszkaniowej, publicznej ochrony zdrowia i systemu usług społecznych.
Państwo nie może ani nie powinno decydować za obywateli, czy mają zostać rodzicami.
Może jednak ograniczać bariery, które utrudniają im realizację własnych planów.
Bo przyszłości demograficznej Polski nie zbuduje się wyłącznie apelami o posiadanie dzieci. Potrzebne są również mieszkania, stabilna praca, dostępne usługi publiczne i poczucie bezpieczeństwa.
Dopiero wtedy pytanie o rodzicielstwo będzie w większym stopniu pytaniem o osobisty wybór, a w mniejszym – o to, czy rodzinę będzie stać na codzienne życie.
Źródło i metodologia
Artykuł opracowano na podstawie publikacji:
Monika Mynarska, Irena E. Kotowska, Ewa Gałecka-Burdziak (red.), „Rodzina, relacje i warunki życia w Polsce. Pierwsze wyniki drugiej edycji badania GGP-PL: Generacje i Rodziny”, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 2026.
DOI: 10.5281/zenodo.22765104.
Badanie przeprowadzono od września 2025 do czerwca 2026 roku na próbie 9543 osób w wieku 18–59 lat. Poszczególne analizy obejmują różne grupy wiekowe i liczebności prób.
Przedstawione wyniki dotyczą deklarowanych postaw i intencji rodzicielskich. Nie należy utożsamiać ich z rzeczywistą liczbą przyszłych urodzeń. Analizy statystyczne wskazują na współwystępowanie określonych cech i planów, ale nie przesądzają o związkach przyczynowo-skutkowych.
Opracowanie: Trybuna.Info na podstawie danych GGP-PL 2025–2026.









