11 listopada 2026 roku obchodzimy 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Na ulicach pojawiają się biało-czerwone flagi, odbywają się marsze, uroczystości i patriotyczne przemówienia. Politycy mówią o wolności, suwerenności i miłości do ojczyzny. Ale w tym uroczystym dniu warto zadać pytanie, które zbyt rzadko pada z oficjalnych trybun: czym jest niepodległość dla człowieka, którego nie stać na mieszkanie, który miesiącami czeka na lekarza albo pracuje za wynagrodzenie niepozwalające na godne życie? Czy wolność państwa zawsze oznacza wolność jego obywateli?
Niepodległości nie wywalczył jeden człowiek ani jedna partia
11 listopada 1918 roku Polska odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów. Był to symboliczny moment wielkiego procesu historycznego, na który pracowały całe pokolenia Polaków.
Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad tworzącym się Wojskiem Polskim. Jednocześnie podpisany we Francji rozejm zakończył działania wojenne na froncie zachodnim I wojny światowej.
Jednak polska niepodległość nie narodziła się jednego dnia i nie była zasługą wyłącznie jednego przywódcy.
Walczyli o nią żołnierze, robotnicy, chłopi, nauczyciele, działacze społeczni, kobiety i ludzie reprezentujący różne przekonania polityczne. Jedni walczyli z bronią w ręku, inni organizowali strajki, budowali organizacje społeczne, prowadzili tajne nauczanie i pielęgnowali polską kulturę.
Wolna Polska była wspólnym dziełem ludzi o różnych poglądach. I o tym warto pamiętać szczególnie dzisiaj, gdy niektórzy politycy próbują zawłaszczyć patriotyzm i decydować, kto jest prawdziwym Polakiem, a kto na to miano nie zasługuje.
Polska lewica walczyła nie tylko o niepodległość, ale również o prawa obywateli
W opowieści o odzyskaniu niepodległości zbyt często pomija się ogromną rolę ruchu robotniczego i polskiej lewicy niepodległościowej.
Już 7 listopada 1918 roku w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego – socjalisty, patrioty i jednego z najwybitniejszych polityków polskiej demokracji.
Program tego rządu nie ograniczał się do ogłoszenia niepodległości. Zakładał także demokratyzację państwa, wprowadzenie praw pracowniczych, reform społecznych i zapewnienie obywatelom rzeczywistego wpływu na władzę.
Niepodległość miała oznaczać nie tylko koniec obcej dominacji, lecz również początek budowania bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.
Wkrótce po odzyskaniu wolności wprowadzono ośmiogodzinny dzień pracy. Rozwijano ustawodawstwo socjalne i system ochrony pracowników.
28 listopada 1918 roku kobiety otrzymały prawa wyborcze. Było to jedno z najważniejszych osiągnięć młodej Rzeczypospolitej.
Nie były to prezenty od władzy. Za tymi zmianami stały lata działalności społecznej, protestów oraz walki o równość i godność.
Polscy socjaliści rozumieli rzecz fundamentalną: nie wystarczy wywalczyć własnego państwa. Trzeba jeszcze sprawić, aby było ono państwem wszystkich obywateli, a nie wyłącznie najbogatszych i najbardziej wpływowych.
Niepodległość bez sprawiedliwości społecznej jest niepełna
Dzisiaj Polska jest suwerennym państwem, członkiem Unii Europejskiej i NATO. Mamy własne instytucje, demokratycznie wybierane władze oraz prawo do samodzielnego decydowania o swojej przyszłości.
To wielkie osiągnięcie, którego nie wolno lekceważyć.
Ale czy możemy mówić o pełnej wolności społecznej, gdy wielu obywateli żyje w niepewności ekonomicznej?
Czy młody człowiek, który mimo pracy nie może pozwolić sobie na wynajęcie mieszkania, ma rzeczywistą swobodę budowania własnej przyszłości?
Czy emeryt zmuszony wybierać między wykupieniem leków a opłaceniem rachunków czuje, że państwo zapewnia mu godne życie?
Czy pracownik bojący się utraty zatrudnienia i pozbawiony stabilności ekonomicznej może w pełni korzystać ze swojej wolności?
Niepodległość nie może być przywilejem tych, których stać na wszystko. Musi oznaczać również bezpieczeństwo tych, którzy utrzymują państwo swoją codzienną pracą.
Silne państwo to nie tylko nowoczesna armia, bezpieczne granice i sprawna dyplomacja.
To również dostępne mieszkania, dobrze finansowane szkoły, publiczna ochrona zdrowia, godne wynagrodzenia i skuteczna pomoc dla osób potrzebujących.
To państwo, w którym człowiek nie zostaje sam, kiedy zachoruje, straci pracę albo znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej.
Patriotyzm nie polega na krzyczeniu, kto jest prawdziwym Polakiem
W ostatnich latach coraz częściej obserwujemy niepokojące zjawisko: patriotyzm staje się narzędziem walki politycznej.
Zamiast budować wspólnotę, niektórzy próbują dzielić społeczeństwo na „naszych” i „obcych”, „prawdziwych patriotów” i tych, którym odmawia się prawa do własnej ojczyzny.
Flaga narodowa bywa wykorzystywana jako symbol politycznego podziału, a miłość do Polski sprowadzana do popierania określonej partii, światopoglądu czy religii.
Tymczasem Polska nie należy do żadnego ugrupowania politycznego, środowiska religijnego ani grupy społecznej.
Polska jest wspólnym dobrem wszystkich swoich obywateli. Także tych, którzy mają inne poglądy, inaczej wierzą, kochają inaczej albo nie zgadzają się z aktualną władzą.
Można być patriotą i krytykować rząd. Można kochać Polskę i domagać się świeckiego państwa. Można szanować narodową tradycję i jednocześnie walczyć o prawa kobiet, pracowników czy mniejszości.
Patriotyzm nie wymaga nienawiści do innych.
Przeciwnie – powinien oznaczać odpowiedzialność za wspólnotę, szacunek do drugiego człowieka i gotowość do działania na rzecz dobra publicznego.
Polska silna to Polska solidarna
Historia uczy nas, że naród osłabiony wewnętrznymi konfliktami staje się bardziej podatny na zagrożenia zewnętrzne.
Dzisiaj, gdy za naszą wschodnią granicą trwa wojna, a Rosja próbuje destabilizować europejskie demokracje, szczególnego znaczenia nabierają jedność społeczna i zaufanie do państwa.
Nie oznacza to rezygnacji z politycznych sporów. Demokracja potrzebuje różnicy poglądów, debaty i kontroli władzy.
Nie potrzebuje natomiast nienawiści, szczucia na mniejszości ani świadomego podsycania społecznych lęków.
Silna Polska musi inwestować w obronność, ale równie konsekwentnie powinna wzmacniać edukację, naukę, ochronę zdrowia, politykę mieszkaniową i bezpieczeństwo socjalne.
Nie ma sprzeczności między bezpieczeństwem militarnym a społecznym. Przeciwnie – oba wzajemnie się uzupełniają.
Polska potrzebuje również silnych sojuszy i aktywnej obecności w Europie. W świecie wielkich mocarstw suwerenności nie chroni się samotnością. Chroni się ją poprzez sprawne instytucje, współpracę międzynarodową i zdolność do skutecznej obrony własnych interesów.
Największym hołdem dla twórców niepodległości jest sprawiedliwe państwo
11 listopada składamy kwiaty pod pomnikami, śpiewamy hymn i wspominamy bohaterów.
To ważne symbole. Naród pozbawiony pamięci historycznej traci część swojej tożsamości.
Ale pamięć nie może zastępować odpowiedzialności za teraźniejszość.
Nie wystarczy wygłaszać pięknych przemówień o wolności, jeśli na co dzień ignoruje się problemy obywateli.
Nie wystarczy mówić o wielkości Polski, jeśli młodzi ludzie nie widzą w niej przyszłości.
Nie wystarczy powoływać się na solidarność narodową, jeśli jednocześnie pogłębia się podziały społeczne i buduje polityczny kapitał na strachu oraz nienawiści.
Prawdziwy patriotyzm nie polega wyłącznie na tym, co mówimy o Polsce 11 listopada. Polega przede wszystkim na tym, jak traktujemy drugiego człowieka przez pozostałe 364 dni roku.
Patriotą jest żołnierz broniący granic, ale także nauczyciel wychowujący kolejne pokolenia.
Jest nim lekarz ratujący życie, pielęgniarka opiekująca się chorymi, robotnik utrzymujący rodzinę, rolnik produkujący żywność i społecznik pomagający potrzebującym.
Patriotyzm przejawia się również w uczciwym płaceniu podatków, trosce o dobro wspólne, obronie demokratycznych instytucji i szacunku dla praw innych ludzi.
Niepodległość nie jest dana raz na zawsze
108 lat temu Polacy odzyskali prawo do samodzielnego decydowania o swoim państwie. Było to zwycięstwo wielu pokoleń, które mimo politycznych różnic potrafiły działać na rzecz wspólnego celu.
Dzisiaj naszym zadaniem jest nie tylko zachować tę niepodległość, lecz również nadać jej rzeczywistą społeczną treść.
Budować Polskę, w której wolność nie zależy od grubości portfela. W której pochodzenie nie przesądza o szansach życiowych, a dostęp do edukacji, ochrony zdrowia i godnego mieszkania nie jest luksusem.
Polskę, w której politycy służą obywatelom, a nie próbują podporządkować sobie państwo.
Polskę, w której różnice poglądów nie zamieniają sąsiadów we wrogów.
Bo niepodległość nie kończy się na granicach państwa. Zaczyna się również tam, gdzie człowiek może żyć bez strachu o jutro, korzystać ze swoich praw i z godnością patrzeć w przyszłość.
I właśnie takiej Polski powinniśmy sobie życzyć 11 listopada. Nie tylko wolnej na mapie Europy, ale sprawiedliwej, solidarnej i bezpiecznej dla wszystkich, którzy nazywają ją swoją ojczyzną.
Niech żyje niepodległa Polska. Niech żyje Polska wszystkich obywateli!
