W dniach 10–11 listopada w Abu Zabi spotkają się delegacje Ukrainy, Rosji i Stanów Zjednoczonych. Oficjalnym celem jest poszukiwanie drogi do zakończenia wojny. Jednak za dyplomatycznymi deklaracjami kryje się pytanie o przyszłość całej Europy: czy o bezpieczeństwie naszego kontynentu ponownie zdecydują największe mocarstwa, nie licząc się z interesami państw najbardziej zagrożonych rosyjską agresją? Polska i pozostałe kraje Europy Środkowo-Wschodniej mają powody do niepokoju.
Negocjacje w Zjednoczonych Emiratach Arabskich mogą stać się jednym z najważniejszych wydarzeń dyplomatycznych ostatnich miesięcy. Po długiej przerwie do bezpośrednich rozmów wracają przedstawiciele Ukrainy, Rosji i USA.
Problem polega na tym, że zakończenie działań wojennych nie musi automatycznie oznaczać trwałego pokoju. Wszystko zależy od warunków ewentualnego porozumienia, gwarancji bezpieczeństwa oraz tego, kto będzie miał rzeczywisty wpływ na podejmowane decyzje.
Dla Polski stawką jest znacznie więcej niż przyszłość Ukrainy. To również bezpieczeństwo naszych granic, przyszłość NATO, stabilność gospodarcza i koszty, jakie przez kolejne lata będą ponosić europejskie społeczeństwa.
Europa chce uczestniczyć w rozmowach. Ale czy będzie miała coś do powiedzenia?
Komisja Europejska i Rada Europejska wyślą do Abu Zabi wspólną delegację. Na jej czele staną Bjoern Seibert, szef gabinetu Ursuli von der Leyen, oraz Anna-Maria Boura, doradczyni przewodniczącego Rady Europejskiej António Costy.
Obecni mają być również przedstawiciele Francji, Niemiec i Wielkiej Brytanii.
To istotna zmiana wobec wcześniejszych obaw, że europejskie państwa zostaną sprowadzone do roli obserwatorów negocjacji prowadzonych przez Waszyngton, Moskwę i Kijów.
Nie oznacza to jednak, że europejska delegacja otrzyma pełnoprawne miejsce przy głównym stole negocjacyjnym. Trójstronny format pozostaje podstawą rozmów, a bezpośrednie spotkanie przedstawicieli Unii z delegacją rosyjską nadal nie jest przesądzone.
Ursula von der Leyen po rozmowie z Wołodymyrem Zełenskim podkreśliła konieczność zapewnienia swobody żeglugi na Morzu Czarnym oraz wstrzymania ataków na infrastrukturę energetyczną i żywnościową.
To kwestie niezwykle ważne również dla zwykłych Europejczyków. Rosyjskie ataki na ukraińską infrastrukturę oraz zakłócenia międzynarodowego handlu mogą wpływać na ceny energii, żywności i koszty funkcjonowania gospodarki.
Europa nie może jednak ograniczać swoich ambicji do ochrony szlaków handlowych i finansowania powojennej odbudowy. Musi mieć rzeczywisty wpływ na warunki pokoju.
Trump mówi o zmianie granic. Niebezpieczny sygnał przed negocjacjami
Dodatkowe kontrowersje wywołały najnowsze wypowiedzi Donalda Trumpa.
W opublikowanym 9 listopada zapisie wywiadu dla programu „60 Minutes” prezydent Stanów Zjednoczonych zasugerował, że po zawarciu porozumienia pokojowego Ukraina może mieć inny kształt terytorialny.
Trump nie wyjaśnił, jakie konkretnie zmiany miał na myśli.
Sama możliwość negocjowania przyszłości ukraińskich granic budzi jednak uzasadniony niepokój. Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję, naruszając suwerenność i integralność terytorialną sąsiedniego państwa.
Jeżeli agresja przyniesie Moskwie trwałe korzyści terytorialne, powstanie niebezpieczny precedens. Będzie on oznaczał, że użycie siły może stać się skutecznym sposobem wymuszania zmian granic.
Z perspektywy Polski, Litwy, Łotwy i Estonii taki scenariusz powinien zapalać wszystkie światła ostrzegawcze.
Nie chodzi przy tym o odrzucenie negocjacji. Wojna musi się zakończyć, a ludzie w Ukrainie mają prawo do pokoju, bezpieczeństwa i odbudowy swojego kraju.
Nie można jednak budować pokoju na zasadzie, że państwo napadnięte płaci terytorium za agresję, której samo nie rozpoczęło.
Kto zasiądzie przy stole negocjacyjnym?
Ukraińskiej delegacji przewodniczyć będzie Rustem Umerow, szef Służby Wywiadu Zagranicznego. W rozmowach uczestniczyć mają również Kyryło Budanow, Serhij Kysłycia i Dawyd Arachamija.
Rosję reprezentować będą Władimir Miedinski, doradca Władimira Putina, oraz wiceministrowie spraw zagranicznych Siergiej Riabkow i Michaił Gałuzin.
Po stronie amerykańskiej głównymi negocjatorami będą Steve Witkoff i Jared Kushner.
Szczególne kontrowersje wywołuje przedstawiona przez Kushnera koncepcja przyszłej architektury bezpieczeństwa Europy.
Ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski określił ją jako niebezpieczną. Europejscy dyplomaci zwracają natomiast uwagę, że rozmowy o nowym porządku bezpieczeństwa są przedwczesne, skoro Rosja nie przedstawiła dotąd konkretnych ustępstw.
To zasadniczy problem.
Nie sposób odpowiedzialnie projektować przyszłego systemu bezpieczeństwa kontynentu, traktując interesy agresora i napadniętego państwa jako równorzędne.
Rosja musi być uczestnikiem rozmów o zakończeniu wojny. Nie oznacza to jednak, że powinna otrzymać prawo decydowania o polityce bezpieczeństwa swoich sąsiadów.
Sikorski ostrzega: Nie wolno rozmawiać z Rosją ponad głowami Europy Wschodniej
Wątpliwości dotyczące sposobu prowadzenia negocjacji pojawiły się również wewnątrz Unii Europejskiej.
Premier Włoch Giorgia Meloni skrytykowała chaos organizacyjny i brak spójnej europejskiej reprezentacji. Zaproponowała powołanie specjalnego wysłannika UE odpowiedzialnego za negocjacje.
Sprawa ma zostać omówiona podczas nieformalnego spotkania europejskich przywódców w Dublinie.
Stanowisko Meloni poparł polski minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski.
Szef polskiej dyplomacji ostrzegł przed scenariuszem, w którym państwa Europy Zachodniej będą negocjować z Rosją bez uwzględnienia interesów Europy Wschodniej.
„Ostatnią rzeczą, której chcemy, jest sytuacja, w której Europa Zachodnia dogaduje się z Rosją ponad głowami Europejczyków ze Wschodu” – powiedział Sikorski, cytowany przez Euronews.
To ostrzeżenie wykracza poza bieżący spór dyplomatyczny.
Historia Europy wielokrotnie pokazała, jak niebezpieczne bywają porozumienia, w których największe mocarstwa decydują o losie mniejszych państw.
Polska doskonale zna konsekwencje takiej polityki.
Dlatego ewentualne ustalenia dotyczące rozmieszczenia wojsk NATO, ograniczeń militarnych czy przyszłych gwarancji bezpieczeństwa muszą uwzględniać stanowisko państw bezpośrednio sąsiadujących z Rosją i Ukrainą.
Nie wystarczy, że o przyszłości Europy Wschodniej będą rozmawiać politycy w Berlinie, Paryżu czy Waszyngtonie.
Polska, państwa bałtyckie i pozostali sojusznicy z regionu muszą być podmiotami tych decyzji, a nie ich biernymi odbiorcami.
Pokój czy tylko przerwa przed kolejną wojną?
Największym zagrożeniem jest porozumienie, które doprowadzi do czasowego zawieszenia walk, ale nie usunie przyczyn konfliktu.
Rosja mogłaby wówczas wykorzystać okres względnego spokoju do odbudowy sił zbrojnych i przygotowania kolejnych działań destabilizacyjnych.
Nie jest to przesądzony scenariusz, ale ryzyko, które trzeba uwzględnić przy projektowaniu gwarancji bezpieczeństwa.
Europa nie może pozwolić sobie na pokój istniejący wyłącznie na papierze.
Trwałe porozumienie musi obejmować skuteczne mechanizmy kontroli zawieszenia broni, wiarygodne gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy oraz poszanowanie jej suwerenności.
Równie ważne pozostają odpowiedzialność za zbrodnie wojenne, powrót deportowanych obywateli, wymiana jeńców i odbudowa zniszczonych miejscowości.
Nie można oczekiwać od społeczeństwa ukraińskiego, że zapomni o okupacji, zbrodniach i zniszczeniach tylko dlatego, że wielkie mocarstwa uznają konflikt za politycznie niewygodny.
Koszty złego pokoju zapłacą zwykli obywatele
W debacie o bezpieczeństwie dominują zazwyczaj kwestie militarne: liczba żołnierzy, systemy rakietowe, wydatki na uzbrojenie i rozmieszczenie wojsk.
Tymczasem konsekwencje politycznych decyzji poniosą przede wszystkim zwykli ludzie.
Jeżeli przyszłe porozumienie nie zagwarantuje trwałego bezpieczeństwa, europejskie państwa będą musiały liczyć się z utrzymywaniem wysokich wydatków obronnych przez kolejne lata.
W Polsce oznacza to dalszą presję na budżet państwa i konieczność podejmowania trudnych decyzji dotyczących finansowania ochrony zdrowia, edukacji, mieszkalnictwa oraz innych usług publicznych.
Bezpieczeństwo militarne jest konieczne. Nie można jednak zapominać, że bezpieczeństwo społeczne również stanowi fundament odpornego państwa.
Silna Polska to nie tylko nowoczesna armia, lecz także sprawna służba zdrowia, dobrze finansowane szkoły, stabilny rynek pracy i obywatele, którzy mogą liczyć na pomoc własnego państwa.
Nie można budować bezpieczeństwa narodowego wyłącznie za pomocą czołgów, zaniedbując jednocześnie potrzeby społeczeństwa.
Dlatego trwały pokój w Ukrainie leży również w interesie polskich pracowników, rodzin, przedsiębiorców i samorządów.
Europa nie może być tylko płatnikiem rachunków
Rozmowy w Abu Zabi będą ważnym sprawdzianem dla europejskiej dyplomacji.
Unia Europejska od początku rosyjskiej agresji ponosi znaczną część kosztów wsparcia Ukrainy. Europejskie państwa finansują pomoc humanitarną, gospodarczą i militarną, przyjmują uchodźców oraz przygotowują się do udziału w przyszłej odbudowie.
Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której Europa zostaje wezwana do zapłacenia za skutki wojny, ale pozbawiona rzeczywistego wpływu na warunki jej zakończenia.
Podobnie Polska nie może godzić się na rozwiązania, które osłabią bezpieczeństwo wschodniej flanki NATO w zamian za polityczne deklaracje Moskwy.
Dla Ukrainy podstawową wartością pozostaje prawo do samodzielnego decydowania o własnej przyszłości.
Dla Polski – gwarancja, że przyszły europejski porządek bezpieczeństwa nie będzie budowany kosztem państw naszego regionu.
Dla całej Europy – stworzenie warunków, w których rosyjska agresja nie będzie mogła się powtórzyć.
Pokój jest potrzebny. Ale pokój nie może oznaczać nagrody dla agresora ani powrotu do polityki stref wpływów.
Dyplomacja powinna zakończyć wojnę, a nie jedynie odłożyć kolejną na później.
O przyszłości Europy nie mogą decydować wyłącznie Waszyngton i Moskwa. Bo to Europejczycy będą żyć z konsekwencjami tych decyzji.
