Miasto o uroku nieoczywistym

1 gru 2021

To połączenie albumu starych fotografii z tekstem, który można określić jako wszechstronny portret miasta w XX-leciu międzywojennym, które często nazywane bywa II Rzeczpospolitą. „Częstochowa, przedziwne miasto, niby znane i to nie tylko w Polsce, ale i w świecie, a jednak… Ma swoje tajemnice i długą historię, która ginie gdzieś w pomroce dziejów, w średniowieczu, w lasach i skałkach Jury, w zakolach i bagniskach Warty…” – tak swoją opowieść o Częstochowie lat 1918-1939 rozpoczyna autor, Zbisław Janikowski, częstochowianin.

Portret miasta jest, jako się rzekło, wszechstronny, ale jednocześnie bardzo konkretny, rzeczowy, niemal jak księgowy rejestr. Janikowski opowiada o Częstochowie „u progu II Rzeczypospolitej”, o jej najważniejszych urzędnikach (starostowie i prezydenci), o urzędach, o dzielnicach miasta, i tych geograficznych i tych administracyjnych.
Opisuje częstochowskie ulice, życie religijne, Jasną Górę jako swoiste centrum miasta, drogi i gospodarkę przestrzenną, architekturę, budownictwo, życie rodzinne i strukturę społeczną, przemysł, handel, rynek pracy, płace i ceny, komunikację, system elektryczny, kolej, służbę zdrowia i szpitalnictwo, policję, przestępczość, straż pożarną, pocztę, sądownictwo, wojsko, szkolnictwo, harcerstwo, teatr, kino, kulturę, sztukę, pomniki, biblioteki, gastronomię, modę, sport. No i oczywiście bogate życie polityczne.
Wyłania się z tego opisu obraz miasta dość prowincjonalnego, ale odznaczającego się dynamizmem i ambicjami, rozwijającego się nie tylko w oparciu o miejscowe zasoby ludzkie, ale także przy udziale przybyszów z innych stron kraju.
Poza cechami łączącymi ją z innymi miastami byłej Kongresówki (choć cztery lata Wielkiej Wojny 1914-1918 spędziła pod zarządem niemieckim), miała też Częstochowa swoje odrębności: „uliczny karnawał, piwo marcowe i słodowe z browaru Szwedego, wina krymskie i kaukaskie w restauracji „Polonia”…”. A „w Alei Najświętszej Marii Panny panowie podziwiali spacerujące piękne dziewczyny”, choć to akurat Częstochowy szczególnie nie wyróżniało, bo spoglądanie na piękne kobiety, to praktyka uniwersalna.
Częstochowa nie jest miastem szczególnie efektownym, brak jej bogatej rzeźby terenu (poza Jasną Górą jest właściwie płaska), malowniczych pejzaży miejskich, brak w niej rzucającej na kolana architektury, nie zanotowała nadmiaru efektownych zdarzeń historycznych (poza oblężeniami Jasnej Góry, z tym najsławniejszym, genialnie utrwalonym w „Potopie” przez Sienkiewicza na czele – a mimo to, w jej skromności, w jej kameralności, drobnomieszczańskości jest coś i przyjaznego i ujmującego.
Album jest bogato ilustrowany fotografiami, zaczerpniętymi między innymi z zasobów Filmoteki Narodowej. Starym fotografiom brak barwy, mięsistości, klarowności, naoczności współczesnych zdjęć, ale mają za to ten specyficzny, tajemniczy, nieco mroczny urok, który rekompensuje ich niedoskonałości.
Lektura godna szczerego polecenia, nie tylko częstochowianom, lecz wszystkim miłośnikom widm przeszłości.

Zbisław Janikowski – „Częstochowa między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939”, Dom Wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2011, str. 124, ISBN 978-83-7729-027-9

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...