Ponad 78 tysięcy dzieci przebywa w Polsce w pieczy zastępczej, a liczba adopcji spadła w ciągu dekady o niemal jedną trzecią. Tysiące najmłodszych dorastają w placówkach opiekuńczych, podczas gdy rodziny zastępcze zmagają się z przeciążeniem i brakiem wystarczającego wsparcia. Państwo, które tak chętnie mówi o ochronie rodziny, od lat nie potrafi stworzyć systemu zapewniającego każdemu dziecku bezpieczne warunki dorastania.
Dane Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, opublikowane 9 listopada 2026 roku, pokazują skalę problemu. W pieczy zastępczej przebywa obecnie ponad 78 tysięcy dzieci. Dla porównania w 2023 roku było ich 75,9 tysiąca.
Za tymi liczbami nie kryją się wyłącznie rodzinne tragedie. Kryją się również wieloletnie zaniedbania państwa, niewystarczające finansowanie pomocy społecznej, brak mieszkań, ograniczony dostęp do terapii i przeciążenie instytucji odpowiedzialnych za ochronę najmłodszych.
Polska potrzebuje nie kolejnych deklaracji o świętości rodziny, ale polityki społecznej, która pomoże rodzinom przetrwać kryzysy, zanim ich konsekwencje poniosą dzieci.
Adopcji coraz mniej. W ciągu dekady spadek o niemal jedną trzecią
Jeszcze w 2015 roku w Polsce przeprowadzono 3361 adopcji. W 2021 roku było ich 2710, w 2023 roku – 2482, a w 2024 roku – 2471.
W 2025 roku liczba adopcji spadła do zaledwie 2297.
Oznacza to, że w ciągu dziesięciu lat liczba przeprowadzanych rocznie adopcji zmniejszyła się o ponad tysiąc, czyli o blisko 32 procent.
Sam spadek nie przesądza jeszcze o niewydolności systemu – wpływają na niego również zmiany demograficzne i sytuacja prawna dzieci. Nie zmienia to jednak faktu, że tysiące najmłodszych nadal oczekują na możliwość wychowywania się w trwałym, bezpiecznym środowisku rodzinnym.
Adopcja nie jest rozwiązaniem dla każdego dziecka objętego pieczą zastępczą. Część dzieci może wrócić do rodziców biologicznych, jeśli otrzymają oni odpowiednią pomoc. Inne potrzebują długotrwałego wsparcia specjalistycznego.
Problem pojawia się wtedy, gdy państwo nie potrafi zapewnić ani skutecznej pomocy rodzinie biologicznej, ani sprawnego znalezienia nowego domu dzieciom, które nie mogą do niej wrócić.
Dziecko nie powinno spędzać dzieciństwa na oczekiwaniu, aż administracja rozstrzygnie jego przyszłość.
Prawie trzy tysiące dzieci czeka na adopcję
Pod koniec 2025 roku na adopcję oczekiwało 2903 dzieci z uregulowaną sytuacją prawną, zakwalifikowanych do przysposobienia. Jednocześnie w systemie znajdowało się 784 kandydatów posiadających pozytywną opinię kwalifikacyjną.
Problemem jest nie tylko liczba kandydatów, ale również niedopasowanie ich oczekiwań do potrzeb dzieci.
Większość przyszłych rodziców adopcyjnych chciałaby przyjąć niemowlę lub bardzo małe, zdrowe dziecko. Tymczasem na rodziny oczekują również dzieci starsze, rodzeństwa oraz dzieci z niepełnosprawnościami, problemami zdrowotnymi i trudnymi doświadczeniami.
Nie można jednak oczekiwać, że każda rodzina będzie przygotowana do podjęcia opieki nad dzieckiem wymagającym specjalistycznego wsparcia.
To właśnie tutaj państwo powinno odgrywać znacznie większą rolę.
Potrzebne są dostępne szkolenia, pomoc psychologiczna, rehabilitacja, wsparcie terapeutyczne i realna pomoc finansowa dla rodzin gotowych przyjąć dzieci o szczególnych potrzebach.
Adopcja nie może oznaczać pozostawienia rodziców samych z problemami, z którymi wcześniej nie poradził sobie system.
17,7 tysiąca dzieci w placówkach. Gdzie są rodziny zastępcze?
Spośród dzieci pozostających w pieczy zastępczej około 61,1 tysiąca wychowuje się w rodzinnych formach opieki.
Jednak aż 17,7 tysiąca przebywa w placówkach instytucjonalnych.
To szczególnie niepokojąca liczba.
Nawet najlepiej funkcjonująca placówka opiekuńcza nie zawsze jest w stanie zapewnić dziecku to, co daje stabilna relacja z bliskim dorosłym: poczucie przynależności, indywidualną uwagę i codzienną obecność osoby, której można zaufać.
Tymczasem rodzin zastępczych w Polsce wciąż jest za mało.
Przez lata kolejne rządy mówiły o potrzebie rozwoju rodzinnej pieczy zastępczej, ale nie stworzyły wystarczająco atrakcyjnych i stabilnych warunków dla osób podejmujących się tej odpowiedzialnej pracy.
Rodzice zastępczy często muszą mierzyć się z przeciążeniem, brakiem odpowiedniego wsparcia psychologicznego, problemami z organizacją odpoczynku i niepewnością zawodową.
A przecież opieka nad dzieckiem, które doświadczyło przemocy, zaniedbania czy odrzucenia, wymaga ogromnego zaangażowania, wiedzy i cierpliwości.
Rodzicielstwo zastępcze nie może być traktowane przez państwo jak tania usługa opiekuńcza oparta wyłącznie na poświęceniu opiekunów.
To odpowiedzialna praca społeczna, która wymaga profesjonalnego wsparcia i godziwych warunków.
Zanim dziecko trafi do domu dziecka, państwo powinno pomóc rodzinie
W debacie o pieczy zastępczej często pomija się jeden z najważniejszych problemów: dlaczego dzieci w ogóle trafiają do systemu?
Przyczynami bywają przemoc, uzależnienia, zaniedbania opiekuńcze czy poważne kryzysy rodzinne. Problemy te mogą współwystępować z ubóstwem, trudnościami mieszkaniowymi oraz ograniczonym dostępem do leczenia i pomocy psychologicznej.
Nie oznacza to, że bieda powinna być powodem odbierania dzieci rodzicom. Przeciwnie – trudna sytuacja materialna powinna uruchamiać mechanizmy pomocy, a nie prowadzić do rozdzielenia rodziny.
W Polsce wciąż brakuje mieszkań komunalnych, dostępnej opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, odpowiedniej liczby asystentów rodziny oraz skutecznych programów przeciwdziałania przemocy.
Gdy problemy narastają, a pomoc nie przychodzi odpowiednio wcześnie, państwo bywa zmuszone interweniować dopiero w momencie głębokiego kryzysu.
Takie działania są nie tylko społecznie bolesne, ale również kosztowne.
Znacznie rozsądniej jest inwestować w pomoc rodzinom, terapię, mieszkalnictwo społeczne i profilaktykę niż dopuszczać do sytuacji, w której dziecko musi zostać odseparowane od najbliższych.
Silna polityka prorodzinna nie polega na wygłaszaniu przemówień o tradycyjnych wartościach. Polega na zapewnieniu rodzinom rzeczywistych warunków do bezpiecznego życia.
Ministerstwo zapowiada reformę. Dzieci nie mogą czekać bez końca
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało nowelizację ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Projekt przewiduje między innymi większą stabilność zawodową opiekunów zastępczych, poprawę warunków finansowych oraz rozwiązania ułatwiające organizację odpoczynku.
Jedną z istotnych propozycji jest wprowadzenie umów o rodzicielstwo zastępcze na czas nieokreślony, z wyjątkiem rodzin rozpoczynających działalność i objętych okresem próbnym.
Planowane jest również umożliwienie zawodowym rodzinom zastępczym podejmowania dodatkowej pracy, rozszerzenie systemu rodzin pomocowych oraz wprowadzenie nowych form wsparcia finansowego.
Projekt zakłada także zmiany mające ograniczyć przewlekłość działań związanych z regulowaniem sytuacji prawnej dzieci.
Choć wcześniej zapowiadano wejście nowych przepisów w życie w październiku 2026 roku, 21 października projekt skierowano dopiero do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów.
Oznacza to, że reforma nadal wymaga przejścia kolejnych etapów procesu legislacyjnego.
Same zmiany przepisów jednak nie wystarczą.
Bez dodatkowych środków dla samorządów, powiatowych centrów pomocy rodzinie, ośrodków adopcyjnych i specjalistów pracujących z dziećmi nawet najlepsza ustawa może pozostać zbiorem dobrze brzmiących obietnic.
Państwo, które nie chroni dzieci, zawodzi w swojej podstawowej roli
Polska od lat prowadzi polityczne spory o rodzinę, wychowanie i wartości. Kolejne ugrupowania deklarują troskę o najmłodszych, przedstawiają programy prorodzinne i zapewniają, że dobro dziecka jest dla nich najważniejsze.
Tymczasem ponad 78 tysięcy dzieci pozostaje w pieczy zastępczej, a tysiące z nich wychowują się w placówkach.
To nie oznacza, że każde z tych dzieci powinno zostać adoptowane. Oznacza jednak, że każde zasługuje na indywidualny plan pomocy, stabilność i możliwość budowania bezpiecznych relacji.
Odpowiedzialność państwa nie kończy się na odebraniu dziecka z niebezpiecznego środowiska. W rzeczywistości dopiero wtedy rozpoczyna się jego szczególny obowiązek zapewnienia mu ochrony i perspektyw na przyszłość.
Potrzebujemy silnych instytucji publicznych, odpowiednio finansowanej pomocy społecznej, dostępnego leczenia psychiatrycznego, wsparcia rodzin biologicznych i rzeczywistego rozwoju rodzinnej pieczy zastępczej.
Potrzebujemy również godnego wynagrodzenia dla ludzi, którzy zawodowo opiekują się dziećmi wymagającymi szczególnej troski.
Dzieci nie są kosztem, który należy ograniczać w budżetowych tabelach. Są obywatelami, których prawa państwo ma obowiązek chronić.
Jeżeli politycy naprawdę chcą bronić polskiej rodziny, powinni zacząć od tych, które zmagają się z największymi problemami, oraz od dzieci, które nie mogą dziś dorastać we własnych domach.
Bo prawdziwą miarą skuteczności państwa nie jest liczba wygłoszonych deklaracji o ochronie rodziny.
Jest nią liczba dzieci, którym udało się zapewnić bezpieczne dzieciństwo.
