W dniu 7 listopada br. po godzinie 15:00 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać karabinem (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych. W wyniku strzelaniny, wg ostatniego bilansu, życie straciło co najmniej sześć osób (w tym dwoje obcokrajowców), a kilkanaście zostało rannych i w związku z tym trafili do krakowskich szpitalach. Na miejscu zdarzenia pojawiły się m.in. służby medyczne.
Sprawca masakry został ujęty dzięki policyjnemu pościgowi przy ul. Dietla, ale zarówno on, jak i obezwładniający go policjanci – ponieśli rany postrzałowe. Zostali poddani operacjom, jednak sam sprawca zmarł w wyniku obrażeń nad ranem 9 listopada br. w szpitalu.
Ów 24-latek – posiadający obywatelstwo polskie – był w trakcie zdarzenia ubrany w wojskowy strój a la „moro”, jak również posiadał różnego rodzaju ostrą broń oraz amunicję w samochodzie, jakim się przemieszczał. Część z niej miała należeć do jego ojca, a część – do niego samego. Jak wstępnie ustaliły niezależne media, był on członkiem klubu strzeleckiego i miał wydane pozwolenie na posiadanie broni. Ustalono również, że pochodził z jednej z miejscowości w województwie świętokrzyskim. Według informacji podanych „na gorąco” do wiadomości publicznej przez ministra spraw wewnętrznych – Marcina Kierwińskiego – przypuszczalnie miał przejawiać skrajnie prawicowe i ultranacjonalistyczne sympatie polityczne (z czym jednak nie chcieli się zgodzić przedstawiciele partii prawicowych). Minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz zdementował z kolei pojawiające się początkowo pogłoski medialne, jakoby był on obecnym lub byłym żołnierzem.
W związku z czynnościami prowadzonymi w rodzinnej miejscowości, w mieszkaniu zamachowca – odnaleziono w dniu tragedii zwłoki trzech osób, członków jego rodziny.
W mediach początkowo pojawiały się różnorodne – i często wzajemnie wykluczające się – spekulacje na temat przeszłości, motywacji, rzekomych poglądów, sympatii/antypatii napastnika.
Na dni 8 i 9 listopada br. prezydent Karol Nawrocki ogłosił w związku z masakrą w Krakowie żałobę narodową, a 9 listopada odbył się w tym mieście Marsz Milczenia ku pamięci ofiar ataku.
Według danych z dysków sprawcy tragedii, zebranych i zakomunikowanych ostatnio przez służby – miał on fascynować się nie tylko militariami, ale także aktami terroru dokonywanymi w ostatnich latach przez zamachowców kojarzonych z ekstremistyczną prawicą (jak m.in. Anders Breivik) oraz tzw. zamachowców-nihilistów. Poza tym w jego pokoju odnaleziono flagę Gadsdena, utożsamianą najczęściej ze środowiskami zwolenników szerokiego dostępu do broni oraz libertarianizmu/anarchokapitalizmu. Jak również ustalono w toku prowadzonego dochodzenia, pasje militarystyczne i strzelnicze (włącznie z przebieraniem się w mundury) miał mu od wielu lat zaszczepiać ojciec.
Sobotnia historia z Krakowa jest wstrząsająca i niezwykle ponura. Miasto postrzegane jako spokojne stało się areną dzikiej i chaotycznej strzelaniny zamachowca, którego motywacja działania nadal nie została do końca poznana. Ofiarami tej ślepej i skrajnej przemocy padli niewinni przechodnie.
Zanim ustalono przybliżone informacje w tej sprawie – część z komentatorów w Internecie z góry zakładała, że sprawcą masakry miał być rzekomo ktoś obcego pochodzenia itp. Okazuje się tymczasem, że realne zagrożenia rosną w samej Polsce.
Mimo apeli o „spokój”, pojawiają się w tym kontekście istotne pytania – czy dostęp do broni (i to tak ostrej, jakiej użył zamachowiec) nie jest w Polsce zbyt łatwy, a selekcja jej posiadaczy – niewystarczająca? Czy ideologia prawicowo-militarystyczna nie stanowi zagrożenia dla umysłów polskiej młodzieży, a w konsekwencji dla społeczeństwa? Czy hasła, które stawiają na równi „kościół, szkołę i strzelnicę” nie są jednym z możliwych powodów takich późniejszych, tragicznych, wydarzeń…? Czy wreszcie nie brakuje odpowiedniej oraz bezpłatnej opieki psychologicznej i środowiskowej, w tym skierowanej do osób młodych i zagubionych życiowo?
Ostatnio polscy politycy załamywali ręce nad ekscesami rozkradzenia m.in. luksusowych butików przez grupy chuliganów w Paryżu. A jednocześnie wydają się być niezbyt „przejęci” rosnącą w Polsce fascynacją bronią i militariami, która tym razem kosztowała życie przypadkowych przechodniów…
Tak absurdalnej zbrodni nie można zredukować tylko do wymiaru politycznego, gdyż ma znacznie szerszy kontekst i przyczyny, a w tym psychospołeczne. Jednak część polityków PiS-u i Konfederacji jak gdyby za „punkt honoru” postawiła sobie podważanie jakichkolwiek związków „słynnego” już Michała O. ze skrajną prawicowością (posiłkując się często AI). Tymczasem pozostawanie przez niego pod wpływem takich właśnie – destrukcyjnych – ekstremistyczno-prawicowych oraz nihilistycznych fascynacji zdają się potwierdzać ostatnie ustalenia śledczych.
Uogólniając, pozwolę sobie w tym miejscu na generalną refleksję, że szeroko rozumiana przemoc już od czasów pierwotnych istnieje i ujawnia się na różne sposoby w społecznościach ludzkich, tych mniejszych i tych większych (by wspomnieć chociażby alegoryczną, i dramatyczną, historię Kaina i Abla). Przemoc – kojarzona w psychologii z mechanizmem „walcz lub uciekaj” – wydaje się być czymś pierwotnym, czymś na wzór zwierzęcego atawizmu wpisanego w ludzką naturę od zarania. Może ona jednak przybierać zarówno niebezpieczne i prymitywne formy (którym sprzyja właśnie np. fetyszyzowanie i nadużywanie broni), jak i z drugiej strony – może podlegać mniej lub bardziej konstruktywnym przeobrażeniom czy też sublimacji. Przemocowe emocje można rozładowywać np. poprzez zaangażowanie się w aktywności rekreacyjno-sportowe lub wkładanie swojej energii w działalność twórczą/społeczną, i to nawet bardzo ekspresyjną. Taką, która jednak bezpośrednio nie zagraża życiu innych. Jak głosili w czasach współczesnych chociażby hippisi – „make love, not war” (a hasło to można reinterpretować szeroko).
