W dniach 10–11 listopada w Abu Zabi mają odbyć się rozmowy pokojowe z udziałem Ukrainy, Rosji i Stanów Zjednoczonych. Początkowo wszystko wskazywało na to, że Europa ponownie zostanie odsunięta od najważniejszych decyzji dotyczących własnego bezpieczeństwa. Jednak stanowcza reakcja europejskich przywódców przyniosła zmianę. Francja zapowiedziała udział w negocjacjach, a państwa regionu jasno deklarują: nie będzie trwałego pokoju bez Ukrainy i Europy.
Europa upomniała się o swoje miejsce
Zaplanowane na 10–11 listopada rozmowy w Zjednoczonych Emiratach Arabskich mają być pierwszym od lutego spotkaniem przedstawicieli Ukrainy, Rosji i Stanów Zjednoczonych w tym formacie.
Amerykańska administracja Donalda Trumpa chce doprowadzić do porozumienia kończącego rosyjską agresję. Problem polega jednak na tym, że Waszyngton prowadzi również rozmowy z Moskwą dotyczące szerszej architektury bezpieczeństwa Europy.
Dla europejskich przywódców oznacza to poważne zagrożenie. Nie można decydować o przyszłości kontynentu wyłącznie w Waszyngtonie i Moskwie.
W niedzielę 8 listopada francuski minister spraw zagranicznych Jean-Noël Barrot ogłosił, że przedstawiciele Europy, w tym Francji, wezmą udział w rozmowach w Abu Zabi.
Nie ujawniono jeszcze, kto będzie reprezentował Paryż ani jak dokładnie będzie wyglądało uczestnictwo europejskich dyplomatów. Samo potwierdzenie ich obecności jest jednak istotnym sygnałem politycznym.
Europa nie zamierza pozostawać biernym obserwatorem negocjacji, których rezultaty mogą zdecydować o bezpieczeństwie milionów jej obywateli.
USA i Rosja nie mogą ustalać przyszłości Europy
Rosja od lat dąży do odbudowania swojej strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Jeszcze przed pełnoskalową agresją na Ukrainę Kreml domagał się ograniczenia obecności NATO w państwach wschodniej części Sojuszu.
Z polskiego punktu widzenia powrót do podobnych koncepcji byłby niebezpieczny.
Polska nie może zaakceptować sytuacji, w której dwa mocarstwa negocjują warunki bezpieczeństwa naszego regionu bez udziału zainteresowanych państw.
Nie chodzi jedynie o Ukrainę. Chodzi również o Polskę, Litwę, Łotwę, Estonię i pozostałe państwa europejskie, które przez dziesięciolecia budowały swoją niezależność od Moskwy.
Ewentualne porozumienie ograniczające suwerenność państw regionu lub swobodę podejmowania przez nie decyzji obronnych oznaczałoby nie pokój, lecz powrót do polityki stref wpływów.
Dlatego stanowisko Paryża należy ocenić jako ważny krok w kierunku obrony europejskich interesów.
Ukraina nie może płacić za pokój własną suwerennością
Przed rozmowami w Abu Zabi prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przeprowadził konsultacje z przywódcami państw nordyckich i bałtyckich, należących do grupy NB8.
Uczestnicy spotkania zgodzili się, że kwestie bezpieczeństwa europejskiego muszą być rozstrzygane z udziałem państw Europy.
Kijów przekazał również stronie amerykańskiej propozycje dotyczące możliwych rezultatów negocjacji.
Dla Ukrainy najważniejsze pozostają gwarancje bezpieczeństwa, zakończenie działań wojennych oraz stworzenie warunków, które uniemożliwią Rosji ponowną agresję.
Jednak trwały pokój to coś więcej niż podpisy przywódców pod dokumentem.
To także odbudowa zniszczonych mieszkań, szpitali i szkół, możliwość powrotu uchodźców do domów, zapewnienie bezpieczeństwa cywilom oraz rozliczenie zbrodni wojennych.
Pokój nie może oznaczać, że agresor zostanie nagrodzony, a ofiara agresji zmuszona do zaakceptowania jego żądań.
Polska ma szczególny interes w powodzeniu negocjacji
Dla Polski wynik rozmów w Abu Zabi będzie miał bezpośrednie znaczenie.
Bezpieczna i suwerenna Ukraina stanowi istotny element stabilności naszego regionu. Każde rozwiązanie zwiększające możliwości politycznego lub militarnego nacisku Rosji na sąsiadów oznaczałoby również wzrost zagrożenia dla Polski.
Nie można zapominać, że wojna ma także wymiar społeczny i gospodarczy.
To wyższe wydatki na obronność, niepewność gospodarczą, koszty pomocy humanitarnej oraz zagrożenia dla infrastruktury energetycznej.
Dlatego Polska potrzebuje nie tylko silnej armii, ale również skutecznej dyplomacji oraz zjednoczonej Europy, zdolnej bronić wspólnych interesów.
Bezpieczeństwo Polski nie może zależeć wyłącznie od decyzji amerykańskiego prezydenta ani od dobrej woli Kremla.
Potrzebujemy silnej Unii Europejskiej, wiarygodnych sojuszy i współpracy państw demokratycznych.
Europa nie może być tylko płatnikiem
W negocjacjach pojawia się również kwestia odbudowy Ukrainy, której koszty będą ogromne.
Znacząca część finansowania i wsparcia gospodarczego będzie prawdopodobnie pochodziła z Europy.
Nie można jednak zaakceptować modelu, w którym Stany Zjednoczone i Rosja podejmują strategiczne decyzje, a europejskim podatnikom pozostawia się rachunek za odbudowę i konsekwencje polityczne wynegocjowanego porozumienia.
Europa musi współdecydować o warunkach pokoju, ponieważ to europejskie społeczeństwa będą przez kolejne dziesięciolecia żyły z jego skutkami.
Pokój tak, ale nie za wszelką cenę
Rozmowy w Abu Zabi mogą być ważnym krokiem w kierunku zakończenia wojny. Samo wznowienie bezpośredniego dialogu pomiędzy stronami konfliktu jest potrzebne.
Nie oznacza to jednak, że należy zaakceptować każde porozumienie przedstawiane jako sukces dyplomatyczny.
Historia pokazuje, że pokój oparty na ustępstwach wobec agresora, pozbawiony skutecznych gwarancji bezpieczeństwa, może okazać się jedynie przerwą przed kolejną wojną.
Europa ma prawo i obowiązek domagać się rozwiązania, które będzie respektowało suwerenność Ukrainy oraz bezpieczeństwo wszystkich państw regionu.
Stanowisko powinno być jednoznaczne: żadnych decyzji o Ukrainie bez Ukrainy. Żadnych decyzji o bezpieczeństwie Europy bez Europejczyków.
Polska szczególnie dobrze rozumie, czym kończy się polityka prowadzona ponad głowami mniejszych państw.
Nie możemy pozwolić, aby historia ponownie się powtórzyła.
