Czy zakończenie wojny w Ukrainie ma oznaczać również osłabienie bezpieczeństwa Polski i całej Europy Wschodniej? Najnowsze doniesienia z negocjacji pokojowych wskazują, że Rosja nie ogranicza swoich żądań do ukraińskiego terytorium. Moskwa chce także wycofania sił NATO z Polski i państw bałtyckich, ograniczenia obecności Sojuszu w Europie Wschodniej, a według niemieckiego „Bilda” nawet wystąpienia Finlandii z NATO. Jednocześnie Amerykanie po raz pierwszy poruszyli możliwość członkostwa Ukrainy w Sojuszu w zamian za wycofanie się z Donbasu. Stawką negocjacji stają się więc nie tylko granice Ukrainy, ale cały europejski system bezpieczeństwa.
Donbas za członkostwo w NATO. Nowa propozycja Amerykanów
14 listopada prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ujawnił, że amerykańscy negocjatorzy po raz pierwszy zapytali, czy Ukraina byłaby gotowa wycofać swoje wojska z Donbasu w zamian za możliwość przystąpienia do NATO.
Zełenski podkreślił, że Ukraina nie zamierza oddawać swoich ziem Rosji. Jednocześnie przyznał, że Kijów prowadzi rozmowy dotyczące kompleksowego pakietu gwarancji bezpieczeństwa, obejmującego wsparcie wojskowe, finansowanie ukraińskiej armii oraz odbudowę zniszczonego kraju.
Na razie nie przedstawiono jednak konkretnej, uzgodnionej oferty członkostwa w NATO. Było to pytanie amerykańskich negocjatorów, a nie gotowe porozumienie.
Donbas ma dla Ukrainy ogromne znaczenie strategiczne. To obszar, na którym przez lata budowano system umocnień chroniących centralną część kraju przed rosyjską ofensywą.
Oddanie tych terenów oznaczałoby rezygnację z ważnych pozycji obronnych. Równocześnie część mieszkańców znalazłaby się pod rosyjską kontrolą, a inni musieliby rozważyć opuszczenie swoich domów.
Pojawia się więc zasadnicze pytanie: czy Ukraina miałaby oddać terytorium i istniejące umocnienia w zamian za gwarancje bezpieczeństwa, których ostateczny kształt nadal pozostaje nieznany?
Rosja chce powrotu NATO do sytuacji z 1997 roku. Na liście Polska
Jeszcze poważniejsze konsekwencje dla naszego kraju mogą mieć rosyjskie postulaty dotyczące przyszłości NATO.
Jak poinformował 13 listopada „The New York Times”, rosyjska delegacja przedstawiła podczas negocjacji dokument datowany na 10 listopada, zawierający żądania dotyczące nowego porządku bezpieczeństwa w Europie.
Jednym z nich jest ograniczenie obecności wojskowej NATO do stanu sprzed rozszerzenia Sojuszu na Europę Środkowo-Wschodnią.
Dla Polski oznaczałoby to żądanie wycofania stacjonujących u nas zagranicznych wojsk sojuszniczych oraz ograniczenia możliwości utrzymywania baz i infrastruktury NATO.
Analogiczne ograniczenia miałyby dotyczyć Litwy, Łotwy, Estonii i innych państw, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku.
Nie chodzi o wystąpienie Polski z NATO ani likwidację polskiej armii. Rosyjskie postulaty zmierzałyby do ograniczenia wojskowej obecności sojuszników na terytorium państw wschodniej flanki.
To zasadnicza różnica.
Polska pozostałaby formalnie członkiem Sojuszu, ale jej zdolności obronne mogłyby zostać osłabione przez utratę części infrastruktury i zagranicznego wsparcia wojskowego.
W praktyce oznaczałoby to ograniczenie jednego z podstawowych mechanizmów odstraszania potencjalnej agresji.
Trudno nie dostrzec historycznego znaczenia takiej propozycji. Rosja ponownie domaga się wpływu na decyzje obronne państw, które po zakończeniu zimnej wojny samodzielnie zdecydowały o przystąpieniu do NATO.
Finlandia poza NATO? Moskwa zaprzecza, Helsinki protestują
Według informacji opublikowanych 13 listopada przez niemiecki dziennik „Bild” wśród nieoficjalnych rosyjskich propozycji znalazło się również żądanie wystąpienia Finlandii z NATO.
Finlandia przystąpiła do Sojuszu w kwietniu 2023 roku, po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę.
Jej członkostwo znacząco zmieniło sytuację strategiczną w północnej Europie. Finlandia posiada bowiem liczącą około 1300 kilometrów granicę lądową z Rosją.
Według „Bilda” Moskwa chce także zakazu utrzymywania baz NATO w Estonii, na Łotwie i Litwie.
Doniesienia te wymagają jednak istotnego zastrzeżenia. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow zaprzeczył, aby Rosja przedstawiła żądanie wystąpienia Finlandii z NATO.
Fiński minister obrony Antti Häkkänen stanowczo odrzucił możliwość negocjowania członkostwa swojego kraju w Sojuszu. Podkreślił, że takie kwestie nie mogą być przedmiotem ustępstw wobec Moskwy.
Spór pokazuje jednak, jak daleko mogą sięgać propozycje pojawiające się w rozmowach dotyczących zakończenia wojny.
Rosja chce decydować również o bezpieczeństwie innych państw
Według medialnych doniesień rosyjskie postulaty dotyczą nie tylko Ukrainy, Polski i państw bałtyckich.
Moskwa miałaby domagać się także ograniczenia wojskowego wykorzystania ukraińskich portów w Odessie i Mikołajowie, zagwarantowania swobody żeglugi na Morzu Czarnym i Bałtyckim oraz zmian ustrojowych w Mołdawii.
Rosja chce również utrzymania Ukrainy poza NATO.
To ostatnie żądanie stoi w bezpośredniej sprzeczności z możliwością, którą amerykańscy negocjatorzy przedstawili Zełenskiemu.
USA pytają Ukrainę o gotowość wycofania się z Donbasu w zamian za NATO, podczas gdy Rosja domaga się, aby Ukraina do NATO nigdy nie weszła.
Na obecnym etapie nie widać uzgodnionego rozwiązania tej sprzeczności.
Co więcej, według informacji o rosyjskim dokumencie negocjacyjnym Moskwa chce również zakończenia dostaw zachodniego uzbrojenia dla Ukrainy oraz ograniczenia możliwości obejmowania innych państw europejskich francuskimi i brytyjskimi gwarancjami nuklearnymi.
Oznaczałoby to przebudowę znacznej części europejskiego systemu bezpieczeństwa.
Polska przy stole negocjacyjnym. Czy będzie bronić swoich interesów?
13 listopada europejscy przywódcy uzgodnili, że w kolejnych rozmowach pokojowych Europę reprezentować będzie grupa obejmująca Polskę, Niemcy, Francję, Wielką Brytanię i Włochy, wraz z przedstawicielami instytucji unijnych. Przewidywany jest również udział NATO.
Decyzja ma szczególne znaczenie dla Warszawy.
Nie można bowiem wykluczyć, że kwestie dotyczące obecności amerykańskich i innych sojuszniczych wojsk w Polsce staną się jednym z przedmiotów przyszłych rozmów.
Premier Donald Tusk sprzeciwił się rewizji europejskiego systemu bezpieczeństwa, a kanclerz Niemiec Friedrich Merz podkreślił, że rozmowy dotyczące przyszłości Europy nie mogą odbywać się bez udziału samych Europejczyków.
To istotne stanowiska.
Polska ma prawo oczekiwać, że jej bezpieczeństwo nie stanie się elementem negocjacyjnego kompromisu zawieranego przez światowe mocarstwa.
O przyszłości obecności wojsk sojuszniczych na naszym terytorium nie powinna decydować Moskwa.
Cena pokoju. Kto miałby ją zapłacić?
Każdego dnia wojny giną ludzie, niszczone są domy, szkoły, szpitale i zakłady pracy. Ukraińskie społeczeństwo ponosi ogromne koszty rosyjskiej agresji. Zakończenie działań wojennych jest więc nie tylko celem politycznym, ale przede wszystkim humanitarną koniecznością.
Jednak równie ważne pozostaje pytanie, na jakich warunkach pokój miałby zostać zawarty.
Czy jego ceną ma być oddanie Donbasu? Ograniczenie ukraińskiej armii? Wycofanie zagranicznych wojsk NATO z Polski, Litwy, Łotwy i Estonii? A może również próba zakwestionowania członkostwa Finlandii w Sojuszu?
Żaden z tych postulatów nie został dotąd zaakceptowany jako element porozumienia.
Nie oznacza to jednak, że można lekceważyć samo pojawienie się podobnych żądań.
Pokój nie powinien oznaczać sytuacji, w której jedno państwo otrzymuje możliwość decydowania o bezpieczeństwie swoich sąsiadów.
Europa zna już konsekwencje polityki prowadzonej ponad głowami mniejszych państw. Historia XX wieku pokazuje, jak niebezpieczne może być przekonanie, że trwałe bezpieczeństwo da się zbudować przez podział kontynentu na strefy wpływów.
Dziś stawką negocjacji jest nie tylko przyszłość Ukrainy, lecz także prawo Polski, Litwy, Łotwy, Estonii i Finlandii do samodzielnego decydowania o swoim bezpieczeństwie.
Zakończenie wojny powinno przynieść ludziom bezpieczeństwo i możliwość odbudowy normalnego życia. Jeśli jednak ceną porozumienia miałoby być osłabienie obrony innych europejskich państw, należałoby zapytać, czy taki układ rzeczywiście usuwa przyczyny zagrożenia, czy jedynie przesuwa je na kolejne granice.
Bo pokój, który nie zapewnia bezpieczeństwa, może okazać się tylko przerwą między wojnami.
