Ponad trzy miliony Polaków choruje na cukrzycę, a kolejnych pięć milionów może znajdować się w stanie przedcukrzycowym. Mimo ogromnego postępu medycyny dostęp do nowoczesnego leczenia przez lata zależał nie tylko od potrzeb zdrowotnych, lecz także od wieku i możliwości finansowych pacjenta. W Światowym Dniu Cukrzycy warto zapytać, dlaczego osoby przewlekle chore musiały tak długo walczyć o rozwiązania, które mogą poprawić jakość ich życia.
Trzy miliony chorych. Problem, którego nie można ignorować
14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. To okazja do przypomnienia, że mamy do czynienia z jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnego społeczeństwa.
Według danych przywoływanych przez Ministerstwo Zdrowia ponad trzy miliony mieszkańców Polski żyje z cukrzycą, a nawet pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Oznacza to, że problem zaburzeń gospodarki glukozowej dotyczy bezpośrednio ogromnej części społeczeństwa.
Cukrzyca to nie tylko podwyższony poziom cukru we krwi. To choroba, która może prowadzić do uszkodzenia nerek, utraty wzroku, chorób układu krążenia, uszkodzenia nerwów, a nawet amputacji kończyn.
Jednak za medycznymi statystykami kryją się również problemy społeczne: utrata zdolności do pracy, rosnące wydatki na leczenie, przeciążenie rodzin opiekujących się chorymi i codzienny stres towarzyszący życiu z przewlekłą chorobą.
Cukrzyca nie wybiera według dochodów, ale zasobność portfela może decydować o tym, jak wygodnie i bezpiecznie pacjent będzie mógł się leczyć.
Po 26. urodzinach kończyło się finansowanie pompy
Jednym z najbardziej niezrozumiałych rozwiązań polskiego systemu ochrony zdrowia pozostaje ograniczenie wieku w finansowaniu osobistych pomp insulinowych.
Przez lata ze świadczenia gwarantowanego obejmującego leczenie za pomocą osobistej pompy insulinowej mogli korzystać pacjenci do ukończenia 26. roku życia.
Po przekroczeniu tej granicy nie mogli już uzyskać kolejnego urządzenia w ramach tego samego świadczenia. Pozostawał zakup za własne pieniądze lub korzystanie z innych metod insulinoterapii.
Oczywiście pacjenci nadal mogli otrzymywać refundowaną insulinę, a także określone materiały medyczne i systemy monitorowania glikemii. Problem dotyczył przede wszystkim publicznego finansowania zakupu samej pompy.
Trudno jednak znaleźć medyczne uzasadnienie dla sytuacji, w której 25-letni pacjent kwalifikuje się do finansowania urządzenia, a dwa lata później, mimo tej samej choroby, musi samodzielnie pokrywać koszt kolejnej pompy.
Czy cukrzyca staje się mniej niebezpieczna po 26. urodzinach? Czy dorosły człowiek przestaje potrzebować nowoczesnej terapii tylko dlatego, że przekroczył administracyjnie wyznaczoną granicę wieku?
Odpowiedź jest oczywista.
Ministerstwo Zdrowia samo przyznaje, że dotychczasowe ograniczenie nie znajduje uzasadnienia medycznego. Dlatego przygotowało projekt przepisów znoszących limit wieku dla pacjentów z cukrzycą typu 1 lub 3, którzy spełniają określone kryteria zdrowotne.
To ważny krok, ale jednocześnie pytanie o to, dlaczego potrzebowano aż tylu lat, by dostrzec problem, którego chorzy doświadczali każdego dnia.
Nowoczesna technologia pozwala odzyskać normalne życie
Jak wielkie znaczenie ma dostęp do nowoczesnego leczenia, pokazują historie pacjentów przytoczone przez dr n. med. Olgę Turowską, diabetolożkę z Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA, w rozmowie z Katarzyną Kazimierowską dla „Wysokich Obcasów”.
Lekarka opowiedziała o 37-letniej kobiecie, która zachorowała na cukrzycę typu 1 już w wieku dwóch lat.
Po 35 latach ciągłej kontroli poziomu glukozy, podawania insuliny i życia podporządkowanego chorobie pacjentka była psychicznie wyczerpana.
Podczas jednej z wizyt przyznała, że dłużej nie daje rady.
Lekarka zaproponowała jej zastosowanie pompy insulinowej współpracującej z systemem ciągłego monitorowania glikemii.
Zmiana okazała się ogromna.
Kobieta zaczęła spokojniej przesypiać noce, bez konieczności tak częstego budzenia się z powodu kontroli poziomu cukru czy obawy przed niedocukrzeniem.
Na kolejnej wizycie opowiedziała, że jej mąż żartuje, iż odzyskał żonę.
To historia pokazująca, że nowoczesna medycyna nie sprowadza się do lepszych wyników laboratoryjnych.
Chodzi również o możliwość spokojnego snu, pracy, podróżowania, uprawiania sportu i uczestniczenia w życiu rodzinnym.
Nowoczesne pompy insulinowe, szczególnie systemy hybrydowej pętli zamkniętej, automatycznie dostosowują podawanie insuliny na podstawie odczytów z sensora glukozy. Nie zastępują całkowicie udziału pacjenta w leczeniu, ale mogą znacząco ograniczać codzienne obciążenie związane z chorobą.
Nie jest to luksusowy gadżet dla zamożnych. To technologia medyczna, która u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów może poprawiać bezpieczeństwo i jakość życia.
Błędna diagnoza może kosztować lata zdrowia
Kolejny problem ujawniony w rozmowie z dr Turowską dotyczy rozpoznawania cukrzycy u dorosłych.
Wciąż funkcjonuje przekonanie, że cukrzyca typu 1 jest chorobą dzieci i młodzieży, natomiast u osób dorosłych występuje przede wszystkim cukrzyca typu 2.
Tymczasem cukrzyca typu 1 może rozwinąć się w każdym wieku.
Lekarka opisała przypadek 72-letniego mężczyzny, u którego początkowo rozpoznano cukrzycę typu 2.
Pacjent stosował zalecone leczenie, przestrzegał diety i pozostawał aktywny fizycznie. Mimo to jego stan zdrowia systematycznie się pogarszał.
Z około 90 kilogramów schudł do zaledwie 58. Ostatecznie badania wykazały skrajnie nieprawidłowy poziom hemoglobiny glikowanej, a dalsza diagnostyka potwierdziła cukrzycę typu 1.
Przez długi czas mężczyzna nie otrzymywał leczenia właściwego dla rzeczywistego typu choroby.
Takie przypadki pokazują, jak istotne jest właściwe rozpoznanie i indywidualne podejście do pacjenta.
Nie można zakładać, że każda osoba z nadwagą choruje na cukrzycę typu 2. Nie można też wykluczać choroby autoimmunologicznej wyłącznie na podstawie wieku.
W diagnostycznie niejednoznacznych przypadkach pomocne mogą być badania przeciwciał charakterystycznych dla cukrzycy autoimmunologicznej oraz oznaczenie peptydu C.
Nie oznacza to, że każdy pacjent potrzebuje takiej diagnostyki. Pokazuje jednak, jak ważny jest dostęp do lekarza posiadającego odpowiednie doświadczenie.
Pacjent potrzebuje nie tylko insuliny, ale również wsparcia
O cukrzycy najczęściej mówi się w kontekście diety, leków, kontroli poziomu glukozy i profilaktyki.
Znacznie rzadziej zwraca się uwagę na zdrowie psychiczne osób, które przez całe życie muszą kontrolować przebieg choroby.
Dla pacjenta z cukrzycą typu 1 każdy dzień oznacza kolejne decyzje: ile insuliny przyjąć, jak zaplanować posiłek, czy aktywność fizyczna nie doprowadzi do niedocukrzenia, co zrobić w razie nagłego pogorszenia samopoczucia.
Do tego dochodzi konieczność regularnych wizyt, wykonywania badań i obawa przed powikłaniami.
Niektórzy chorzy doświadczają tak dużego wyczerpania, że zaczynają mieć trudności z przestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.
Dlatego kompleksowa opieka diabetologiczna powinna obejmować nie tylko lekarza, lecz także edukację zdrowotną, wsparcie psychologiczne i dostęp do nowoczesnych technologii.
Nie można oczekiwać od pacjenta wieloletniej samodyscypliny, jednocześnie pozostawiając go samego z kosztami i emocjonalnym ciężarem leczenia.
Refundacja pomp od 2027 roku. Ważny krok, ale nie koniec problemów
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało rozszerzenie finansowania pomp insulinowych od 1 stycznia 2027 roku.
Nowe rozwiązanie ma obejmować również osoby po 26. roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3, spełniające określone kryteria medyczne.
Co istotne, zmiany mogą objąć również część pacjentów, którzy dotychczas finansowali zakup pomp z własnych środków.
30 października 2026 roku resort zdrowia zmienił stanowisko w sprawie propozycji NFZ, która mogłaby ograniczyć możliwość kontynuowania refundowanej terapii przez takich pacjentów.
Polskie Stowarzyszenie Diabetyków uznało tę decyzję za ważny sukces organizacji pacjenckich i ekspertów zaangażowanych w prace nad przepisami.
Na 14 listopada proces legislacyjny nie został jednak jeszcze ostatecznie zakończony. Termin 1 stycznia 2027 roku pozostaje planowaną datą wejścia nowych regulacji w życie.
Nie można więc mówić o definitywnym rozwiązaniu problemu.
Pojawiają się kolejne pytania.
Czy wszyscy pacjenci spełniający kryteria medyczne rzeczywiście uzyskają dostęp do urządzeń? Czy poradnie diabetologiczne będą przygotowane do zwiększonej liczby osób wymagających specjalistycznej opieki? Czy mieszkańcy małych miejscowości będą mieli takie same możliwości leczenia jak pacjenci dużych ośrodków medycznych?
Samo zapisanie nowego świadczenia w przepisach nie oznacza jeszcze, że będzie ono powszechnie dostępne.
Potrzebni są odpowiednio przeszkoleni lekarze, sprawnie działające poradnie i wystarczające finansowanie.
Profilaktyka nie może być przywilejem zamożnych
Światowy Dzień Cukrzycy powinien przypominać również o znaczeniu profilaktyki.
W przypadku cukrzycy typu 2 ważną rolę odgrywają aktywność fizyczna, odpowiednie odżywianie i utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Znaczenie mają jednak również wiek, predyspozycje genetyczne i inne czynniki zdrowotne.
Nie wolno przedstawiać cukrzycy jako choroby, za którą odpowiedzialność ponosi wyłącznie pacjent.
Warunki życia mają ogromne znaczenie dla zdrowia.
Osoba pracująca na dwie zmiany, dojeżdżająca codziennie wiele kilometrów i próbująca utrzymać rodzinę za niewielkie wynagrodzenie ma inne możliwości dbania o zdrowie niż człowiek dysponujący dużą ilością wolnego czasu i pieniędzy.
Dlatego skuteczna profilaktyka wymaga nie tylko kampanii informacyjnych, ale również dostępnych badań, dobrej podstawowej opieki zdrowotnej, edukacji i realnych warunków do prowadzenia zdrowego życia.
Państwo powinno inwestować w zapobieganie chorobom, a nie ograniczać swoje działania do finansowania leczenia ich zaawansowanych powikłań.
Zdrowie nie może zależeć od daty urodzenia i stanu konta
Historia wieloletnich ograniczeń w refundacji pomp insulinowych pokazuje problem szerszy niż sama diabetologia.
W Polsce wciąż zbyt często to administracyjne kryteria, dostępność specjalistów i możliwości finansowe współdecydują o tym, z jakiego leczenia może skorzystać pacjent.
Tymczasem medycyna rozwija się właśnie po to, aby ludzie mogli żyć dłużej, bezpieczniej i bardziej samodzielnie.
Nowoczesna terapia może oznaczać mniej powikłań, mniej hospitalizacji, a przede wszystkim możliwość prowadzenia normalnego życia mimo przewlekłej choroby.
Planowane zniesienie granicy 26 lat w finansowaniu pomp insulinowych jest decyzją potrzebną i długo oczekiwaną.
Jednak prawdziwym sukcesem będzie dopiero sytuacja, w której odpowiednio zakwalifikowany pacjent otrzyma skuteczną terapię niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania i wysokości zarobków.
Bo cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Nie znika również wtedy, gdy pacjenta nie stać na nowoczesny sprzęt.
A prawo do skutecznego leczenia nie powinno być przywilejem tych, którzy mogą za nie samodzielnie zapłacić.
