Europa przygotowuje się na możliwość wojny, masowych ataków i nowych zagrożeń biologicznych. Państwa NATO inwestują w uzbrojenie, wzmacniają granice i rozbudowują armie. Jednak doświadczenia Ukrainy pokazują, że o przetrwaniu społeczeństwa decydują nie tylko czołgi i rakiety, ale również sprawne szpitale, dostęp do leków oraz tysiące lekarzy, pielęgniarek i ratowników. Polska także rozpoczęła przygotowania. Problem w tym, że część naszego systemu ochrony zdrowia ma trudności z zapewnieniem bezpieczeństwa pacjentom nawet w czasie pokoju. Czy w obliczu wojny bylibyśmy w stanie ratować tysiące rannych, nie pozostawiając bez pomocy pozostałych chorych?
Wojna nie kończy się na froncie. Szpitale stają się częścią systemu obronnego
Europa coraz poważniej traktuje możliwość rozszerzenia konfliktu zbrojnego. Wydatki na obronność rosną, państwa wzmacniają potencjał militarny, a wschodnia flanka NATO staje się jednym z najważniejszych obszarów inwestycji w bezpieczeństwo.
Jednak, jak wynika z opublikowanego 13 listopada 2026 roku materiału Euronews, europejscy eksperci wojskowi zwracają uwagę na problem, który przez lata pozostawał na drugim planie: przygotowanie cywilnej ochrony zdrowia do działania podczas wojny.
Generał brygady Petter Iversen, naczelny lekarz Norwegii i przewodniczący Komitetu Szefów Wojskowych Służb Medycznych NATO, podkreśla, że przygotowanie systemu opieki zdrowotnej jest nie tylko kwestią zdrowia publicznego, lecz także bezpieczeństwa narodowego.
Współczesny konflikt oznacza bowiem nie tylko rannych żołnierzy. To również tysiące poszkodowanych cywilów, zniszczone szpitale, przerwane dostawy energii, braki leków i przeciążony personel medyczny.
Wojna może sparaliżować ochronę zdrowia nawet tam, gdzie nie toczą się bezpośrednie walki.
Wyobraźmy sobie polskie miasto, w którym dochodzi do poważnego ataku na infrastrukturę energetyczną. Szpital traci zasilanie, łączność działa z przerwami, a do szpitalnego oddziału ratunkowego napływają dziesiątki rannych.
Jednocześnie na oddziałach intensywnej terapii leżą pacjenci wymagający respiratorów. Trwają operacje, chorzy na nowotwory potrzebują leczenia, a pacjenci dializowani nie mogą czekać na przywrócenie normalnego funkcjonowania placówki.
W takim momencie nie wystarczy wojskowy szpital polowy. Potrzebny jest cały sprawnie funkcjonujący system ochrony zdrowia.
Ukraina pokazuje, jak wygląda wojna przeciwko systemowi ochrony zdrowia
Najbardziej brutalną lekcję Europa otrzymuje dziś z Ukrainy.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia z 8 maja 2026 roku od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji zweryfikowano ponad 3000 ataków na ukraińską ochronę zdrowia.
Około 80 proc. tych zdarzeń dotyczyło placówek medycznych, w tym szpitali i przychodni. Około 20 proc. obejmowało karetki i inne pojazdy medyczne.
Nie są to wyłącznie statystyki zniszczonych budynków. Każdy taki atak może oznaczać przerwanie leczenia, zagrożenie życia pacjentów i dodatkowe ryzyko dla pracowników ochrony zdrowia.
Rosyjskie ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną pokazały również, że szpital nie musi zostać bezpośrednio trafiony, aby jego funkcjonowanie znalazło się w niebezpieczeństwie.
Wystarczy utrata energii, wody, ogrzewania lub możliwości dostarczania tlenu medycznego.
Jednocześnie wojna wygenerowała ogromne zapotrzebowanie na leczenie ciężkich urazów, operacje chirurgiczne, protezy, rehabilitację oraz pomoc psychologiczną.
Tysiące ludzi po amputacjach wymagają wieloletniej opieki. Osoby, które przeżyły bombardowania, zmagają się z traumą. Pracownicy medyczni przez miesiące funkcjonują pod presją zagrożenia.
To pokazuje, że skutki wojny dla ochrony zdrowia nie kończą się wraz z ustaniem walk.
Szpital musi być przygotowany nie tylko na ratowanie życia w pierwszych godzinach katastrofy, lecz także na leczenie jej konsekwencji przez kolejne miesiące i lata.
Polska przygotowuje sieć szpitali na wojnę. Gotowość ma zostać osiągnięta do 2029 roku
Polska nie pozostaje bierna wobec tych zagrożeń.
W październiku 2026 roku generał broni prof. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego, przedstawił założenia przygotowywanego systemu bezpieczeństwa medycznego państwa.
Zgodnie z tymi założeniami wybrane placówki mają utworzyć specjalną sieć szpitali przygotowanych do działania podczas konfliktu zbrojnego.
Ma ona objąć niespełna 100 szpitali. Placówki te otrzymają zadania odpowiadające ich położeniu i możliwościom medycznym.
Szpitale we wschodniej Polsce mają przede wszystkim ratować życie i stabilizować stan rannych. Następnie, w ciągu kilku dni, pacjenci wymagający dalszego leczenia mają być transportowani do placówek w głębi kraju.
Według przedstawionego harmonogramu wybrane szpitale powinny osiągnąć wymagany poziom gotowości do końca 2029 roku.
To ważna informacja, ponieważ pokazuje, że przygotowanie systemu jest procesem rozłożonym na kilka lat.
Ale rodzi również pytanie: co w sytuacji, gdy poważny kryzys nastąpi wcześniej?
W przedstawionym modelu kluczowe znaczenie mają transport medyczny, koordynacja pomiędzy placówkami, dostępność sal operacyjnych i oddziałów intensywnej terapii.
Nie wystarczy bowiem przygotować szpital do przyjęcia rannych, jeżeli zabraknie możliwości ich dalszej ewakuacji.
Profesor Gielerak zwraca także uwagę na konieczność budowania odpowiednich zasobów krwi.
Według szacunków przywołanych przez dyrektora Wojskowego Instytutu Medycznego trzydziestodniowa operacja może wymagać od 800 do 1200 jednostek krwi dziennie, a w szczytowym okresie nawet 2000. To szacunek dla określonego scenariusza operacyjnego, a nie prognoza rzeczywistego zapotrzebowania podczas przyszłego konfliktu.
Oznacza to jednak jedno: odpowiednie rezerwy, system krwiodawstwa i sprawna logistyka muszą być przygotowywane już w czasie pokoju.
NIK ujawnia problemy. Nawet awaryjne zasilanie szpitali nie zawsze działa tak, jak powinno
Poważne pytania o bezpieczeństwo polskich placówek medycznych pojawiają się również w związku z ustaleniami Najwyższej Izby Kontroli.
W marcu 2026 roku NIK opublikowała wyniki kontroli systemów zasilania awaryjnego w 15 publicznych szpitalach z pięciu województw.
Wszystkie kontrolowane placówki posiadały agregaty prądotwórcze, ale nie wszędzie systemy zabezpieczeń funkcjonowały prawidłowo.
W dwóch szpitalach stwierdzono brak odpowiedniego bezprzerwowego zasilania części kluczowych urządzeń. W ośmiu placówkach nie opracowano wymaganych instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych.
Kontrolerzy wskazali również problemy z serwisowaniem sprzętu oraz aktualnością procedur awaryjnych.
Jednocześnie NIK potwierdziła, że większość kontrolowanych szpitali dysponowała podstawowymi zabezpieczeniami. Wyniki dotyczą badanej grupy placówek i nie mogą być automatycznie odnoszone do wszystkich szpitali w Polsce.
Problem polega na tym, że w sytuacji zagrożenia nawet pojedyncza niesprawna procedura może mieć dramatyczne konsekwencje.
Jeżeli w czasie operacji zabraknie zasilania aparatury, nie pomoże informacja, że szpital posiada agregat. Liczy się to, czy cały system zadziała natychmiast i zgodnie z założeniami.
Dlatego przygotowanie szpitali do wojny musi obejmować nie tylko zakup wyposażenia, ale również jego regularne testowanie, serwisowanie i ćwiczenia personelu.
Dotyczy to zarówno wielkich szpitali klinicznych, jak i placówek powiatowych, które w sytuacji kryzysowej mogą stać się pierwszym miejscem udzielania pomocy rannym.
Ministerstwo Zdrowia inwestuje miliony w szkolenia. Ale sprzęt nie zastąpi personelu
W marcu 2026 roku Ministerstwo Zdrowia ogłosiło projekt przygotowania kadr medycznych do reagowania na katastrofy, zdarzenia masowe i konflikty zbrojne.
Na ten cel przeznaczono ponad 32,8 mln zł, w tym blisko 31,9 mln zł ze środków europejskich.
Projekt realizowany przez Wojskowy Instytut Medyczny zakłada przeszkolenie ponad 4 tysięcy osób.
W jego realizacji uczestniczą także ośrodki medyczne w Białymstoku, Gdańsku i Lublinie.
Program ma przygotować lekarzy, pielęgniarki i pozostały personel do pracy w warunkach zagrożenia oraz stworzyć system dalszego przekazywania wiedzy.
To potrzebne działania, ale wciąż pozostaje kwestia skali.
Polska ochrona zdrowia to rozbudowany system, w którym codziennie pracują setki tysięcy osób.
Przygotowanie kilku tysięcy pracowników do reagowania na sytuacje nadzwyczajne może stanowić początek tworzenia szerszych kompetencji, ale samo w sobie nie oznacza gotowości całego systemu.
Co więcej, szkolenia nie rozwiążą problemów kadrowych.
Nie można zbudować odpornej ochrony zdrowia wyłącznie poprzez zakup sprzętu, jeżeli nie zapewni się odpowiednich warunków pracy ludziom, którzy mają ten sprzęt obsługiwać.
Szpital bez lekarzy, pielęgniarek, ratowników, diagnostów i personelu technicznego pozostanie tylko budynkiem wyposażonym w kosztowną aparaturę.
W warunkach wojny pracownicy medyczni również będą narażeni na zagrożenie. Będą musieli zadbać o swoje rodziny, dzieci i bliskich.
Dlatego prawdziwa gotowość wymaga także przygotowania systemu zastępstw, ochrony personelu, organizacji pracy i wsparcia psychologicznego.
Warto pamiętać, że bezpieczeństwo państwa nie opiera się wyłącznie na tych, którzy noszą mundury. Opiera się także na ludziach, którzy codziennie ratują życie w szpitalach i karetkach.
Ponad 102 miliardy złotych na ochronę ludności. Czy pieniądze dotrą również do szpitali?
W październiku 2026 roku rząd przyjął Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031.
Zakłada on przeznaczenie ponad 102 mld zł na przedsięwzięcia związane z bezpieczeństwem ludności.
Środki mają finansować między innymi budowę i modernizację obiektów ochronnych, zabezpieczenie dostaw energii, wody i żywności oraz rozwój infrastruktury ratowniczej.
W programie przewidziano również utworzenie komponentu medycznego obrony cywilnej, opartego na placówkach podległych MSWiA. Szpitale mają zostać przygotowane do działania podczas konfliktu zbrojnego, w tym do funkcjonowania mimo długotrwałych przerw w dostawach energii.
To oznacza, że państwo dostrzega problem.
Jednak sama wielkość zaplanowanych wydatków nie przesądza o skuteczności przygotowań.
Najważniejsze będzie to, jaka część środków rzeczywiście przełoży się na zdolność ratowania życia, ile placówek otrzyma wyposażenie i czy szpitale będą mogły utrzymać podstawowe świadczenia podczas kryzysu.
Trzeba również zadbać o to, aby dodatkowe zadania obronne nie odbywały się kosztem codziennego leczenia pacjentów.
Nowe zagrożenia biologiczne. Europa obawia się również wykorzystania sztucznej inteligencji
Wojna konwencjonalna nie jest jedynym scenariuszem, na który przygotowują się europejskie służby medyczne.
Unijna agencja HERA zwraca uwagę na zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne.
Szczególne obawy dotyczą możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji w badaniach biologicznych.
AI pozwala przyspieszać opracowywanie nowych leków i terapii, ale jednocześnie może ułatwiać niebezpieczne zastosowania biotechnologii.
Przedstawiciele HERA podkreślają potrzebę rozwijania systemów nadzoru, zabezpieczeń oraz nowych metod leczenia, które pozwolą szybko reagować na nieznane zagrożenia biologiczne.
Nie oznacza to, że Europa dysponuje potwierdzonymi informacjami o przygotowywanym ataku biologicznym.
Chodzi o budowanie zdolności reagowania na zagrożenia, których charakter może być trudny do przewidzenia.
Takie przygotowania są szczególnie ważne po doświadczeniach pandemii COVID-19, która pokazała, jak duże znaczenie mają dostępność personelu, sprzętu ochronnego, leków i sprawne łańcuchy dostaw.
Europa powinna zatem rozwijać własną produkcję leków, szczepionek, aparatury i środków ochronnych.
Uzależnienie podstawowego bezpieczeństwa zdrowotnego od odległych dostawców może stać się poważnym problemem podczas konfliktu lub globalnego kryzysu.
Czy Polska będzie ratować rannych, czy zabraknie miejsc dla zwykłych pacjentów?
To pytanie powinno znaleźć się w centrum debaty o przygotowaniu polskich szpitali do wojny.
Jeżeli w krótkim czasie do placówek medycznych trafią tysiące rannych, konieczne będzie zwiększenie liczby miejsc intensywnej terapii, sal operacyjnych i stanowisk ratunkowych.
Jednocześnie nie znikną potrzeby osób, które już korzystają z ochrony zdrowia.
Pacjent onkologiczny nadal będzie potrzebował leczenia.
Osoba po zawale będzie wymagała pilnej pomocy.
Kobiety będą rodzić dzieci.
Osoby starsze i przewlekle chore nadal będą potrzebowały leków, rehabilitacji i opieki.
Wojna nie zawiesza codziennych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa. Przeciwnie – gwałtownie je zwiększa.
Dlatego system przygotowany wyłącznie do przyjmowania rannych żołnierzy nie będzie wystarczający.
Potrzebna jest sprawna sieć publicznych placówek, zdolna zapewnić pomoc zarówno ofiarom działań wojennych, jak i pozostałym pacjentom.
Szczególne znaczenie mają tutaj szpitale powiatowe oraz placówki położone poza największymi miastami.
To właśnie one mogą stanowić pierwszą linię pomocy dla ludności cywilnej, zanim poszkodowani zostaną przetransportowani do ośrodków specjalistycznych.
Ich przygotowanie nie może więc sprowadzać się do wyposażenia w dodatkowe nosze i materiały opatrunkowe.
Potrzebne są odpowiednio przeszkolone zespoły, niezależne źródła energii, zabezpieczenie wody, sprawny transport sanitarny oraz możliwości współpracy z innymi placówkami.
Bez silnej publicznej ochrony zdrowia nie będzie bezpiecznego państwa
Przygotowanie Polski do potencjalnego konfliktu zbrojnego wymaga nowego spojrzenia na bezpieczeństwo narodowe.
Silna armia jest niezbędna do odstraszania agresora i obrony granic. Jednak sama nie zagwarantuje bezpieczeństwa społeczeństwu.
Nie zrobią tego również najnowocześniejsze samoloty i systemy rakietowe, jeśli w chwili kryzysu zabraknie działających szpitali.
Dlatego wydatki na ochronę zdrowia powinny być traktowane również jako inwestycja w odporność państwa.
Każdy dodatkowy specjalista, sprawny oddział ratunkowy, dobrze wyposażony szpital i zabezpieczony magazyn leków zwiększają bezpieczeństwo obywateli zarówno podczas pokoju, jak i wojny.
Nie chodzi o przeciwstawianie wydatków na wojsko finansowaniu ochrony zdrowia.
Chodzi o zrozumienie, że oba obszary są ze sobą nierozerwalnie związane.
Państwo nie może skutecznie bronić swoich obywateli, jeżeli nie jest w stanie zapewnić im podstawowej pomocy medycznej.
Warto również pamiętać, że inwestycje w cywilną ochronę zdrowia służą społeczeństwu każdego dnia.
Dodatkowe łóżka, nowoczesna aparatura, lepsze wyposażenie karetek i odpowiednio przygotowany personel pomagają ratować ludzi również podczas wypadków drogowych, katastrof naturalnych, epidemii i innych sytuacji kryzysowych.
To wydatki, których społeczna wartość nie zaczyna się dopiero w chwili wybuchu wojny.
Najważniejsza bitwa o bezpieczeństwo może rozegrać się w polskich szpitalach
Europa zrozumiała, że współczesna wojna to nie tylko starcie armii. To również walka o utrzymanie funkcjonowania społeczeństwa.
Polska rozpoczęła przygotowania do tych wyzwań, tworzy programy szkoleniowe, planuje sieć szpitali i inwestuje w odporność infrastruktury.
Ale przed państwem pozostaje ogrom pracy.
Potrzebujemy nie tylko nowych planów, lecz także ich regularnego testowania. Nie tylko sprzętu, ale przede wszystkim ludzi. Nie tylko szpitali wojskowych, lecz również silnej, powszechnie dostępnej publicznej ochrony zdrowia.
A przede wszystkim potrzebujemy odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji masowego napływu rannych system będzie w stanie funkcjonować bez dramatycznego ograniczenia pomocy pozostałym pacjentom.
Bo prawdziwa siła państwa nie polega wyłącznie na liczbie czołgów, samolotów i rakiet.
Mierzy się ją również tym, czy obywatel, który znajdzie się w niebezpieczeństwie, otrzyma pomoc wtedy, gdy będzie jej najbardziej potrzebował.
Możemy zbudować jedną z najsilniejszych armii w Europie. Ale jeśli zabraknie lekarzy, pielęgniarek, leków i sprawnych szpitali, nasze bezpieczeństwo pozostanie niepełne.
Dlatego przygotowanie ochrony zdrowia na wojnę powinno zacząć się od czegoś znacznie bardziej podstawowego: zapewnienia, by dobrze funkcjonowała już dzisiaj.
