Żółty Październik

4 lis 2026

W lipcu 1949 roku wiceprzewodniczący Komunistycznej Partii Chin Liu Shaogi odwiedził Moskwę. Stalin potraktował go jak wasala.

Pokazał mu mapę Europy i Azji. Potem pouczył, że nowa Chińska Republika Ludowa nie będzie wtrącać do spraw Europy Środkowo-Wschodniej. Nie powinna też kontaktować się z państwami kapitalistycznymi.

Chiny mają pilnować interesów ZSRR i socjalistycznej wspólnoty w Azji. Przede wszystkim Południowo- Wschodniej. Bo Azję Środkową też Stalin traktował jako sferę swych wpływów.

Liderzy KPCh podziwiali skuteczność Stalina. Ale pamiętali, że wspierał ich rywali z nacjonalistycznego Kuomintangu.

Dobre Chiny, wedle stalinowskich koncepcji, to Chiny podzielone na dwa państwa. Zarządzane przez KPCh i Koumintang.

Liderzy KPCh przyjęli do wiadomości dyrektywy Stalina, ale nie zamierzali ich wykonywać. Robili to, co każdy chiński polityk świetnie potrafi. Cierpliwie czekali na sprzyjający moment.

Okienko pogodowe

Tylko cztery lata minęły i Stalin umarł. W Moskwie zaczęły się walki po schedę po nim. Chińscy liderzy postanowili wykorzystać chwilowy chaos.

W lipcu 1954 roku odwiedził Polskę premier Zhou Enlai łamiąc stalinowską dyrektywę. Oficjalnie wybrał Warszawę, bo gdzieś musiał mieć międzylądowanie. Wracał z konferencji pokojowej w Genewie. Tam nowy koncert mocarstw uznał niepodległość Północnego Wietnamu i zamroził podział półwyspu koreańskiego.

Chińscy liderzy już wcześniej interesowali się socjalistyczną Polską.

Była największym europejskim państwem w bloku radzieckim.

Była też drugim, po ZSRR, państwem, które uznało Chińską Republikę Ludową. Legenda głosi, że byłaby pierwszą, ale lecący do Pekinu samolot z polską delegacją został celowo uziemiony podczas międzylądowania na radzieckim lotnisku.

Na pewno polska ambasada w Pekinie zainaugurowała swą działalność już 22 lipca 1950 roku. Uroczystość zaszczycił przewodniczący Mao.

Dziesięć lat później placówka przeniosła się do nowego, wielkiego budynku przy ulicy Ritan 1.

Po wylądowaniu premiera Zhou Enlaia, urządzono wielką fetę na jego część. Minister spraw zagranicznych Adam Rapacki chciał zwiększyć rolę polskiej dyplomacji. Dostrzegał takie możliwości w relacjach z nowymi państwami, byłymi kolonami zachodnich imperiów.

W czasie wizyty premier Zhou Enlai publicznie upomniał się o Stanisława Flato. Był to polski komunista, żydowskiego pochodzenia. Walczył po stronie republikanów w wojnie z generałem Franco. Potem przedarł się do Francji.

W obozie dla internowanych dostał propozycję doradcy Czerwonego Krzyża w Chinach. Tam w latach 1939 -45 był szefem lekarzy Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej.

Po powrocie do Polski służył w polskim wywiadzie. Został aresztowany w 1953 roku, fałszywie oskarżony, był brutalnie przesłuchiwany. Wraz z innymi, podobnie oskarżanymi oficerami, miał uzasadniać przygotowywany proces Władysława Gomułki.

Przeżył, bo premier Zhou Enlai dosadnie upomniał się o niego podczas rozmowy z prezydentem Bierutem. Bo doktor Flato leczył też liderów KPCh. Świadkiem tej rozmowy jest Andrzej Werblan.

Przestraszony Bierut nakazał zwolnienie Stanisława Flato. Wyleczono go i odkarmiono po więziennym reżimie. Potem Flato przygotowywał wizytę w Pekinie I sekretarza KC PZPR Edwarda Ochaba w październiku 1956 roku. Pracował też tam jako radca polskiej ambasady.

Rok 1956 zaczął się jak w filmie Hitchcocka. Od trzęsienia ziemi, a potem już napięcie tylko stale rosło.

Trzęsieniem był referat o zbrodniach popełnionych przez genseka Stalina na członkach partii komunistycznej. Odczytał go niespodziewanie podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego jej nowy gensek, czyli sekretarz generalny, Nikita Chruszczow. I zapowiedział destalinizację partii, państwa oraz międzynarodowego ruchu komunistycznego.

Referatu wysłuchali delegaci i goście Zjazdu. Wstrząśnięci i zmieszani. Wśród nich był I sekretarz KC PZPR Bolesław Bierut. Stalinowiec, odpowiedzialny za zbrodnie frakcji stalinowców w Polsce. I podczas Zjazdu zmarł. Co wywołało falę plotek w Polsce.

„Pojechał w futerku, wrócił w kuferku”, „Pojechał dumnie, wrócił w trumnie” tak jego niespodziewaną śmierć komentowały polskie ulice.

Dziś wiemy, że był to zawał serca wywołany skrywaną przez niego chorobą wieńcową i powikłaniami zapalenia płuc. Zgon pewnie przyśpieszyła destalinizacja zapowiedziana przez Chruszczowa.

„Zamarł w samą porę. Jego śmierć umożliwiła triumfalny powrót do władzy Gomułki”, spuentował znakomity historyk Andrzej Garlicki.

Ale zanim Gomułka, zwolniony z aresztu w grudniu 1954 roku, do władzy powrócił, I sekretarzem KC PZPR został Edward Ochab. Polityk rozważny, kompromisowy, w partii uważany za „człowieka środka”. Dobry, chwilowy przywódca na czas przejściowy.

W kwietniu, podczas zebrania warszawskiego aktywu partyjnego, Ochab poinformował obecnych o rehabilitacji Gomułki i oczyszczeniu go z zarzutów wrogiej działalności. Ale podtrzymał krytyczną ocenę poglądów byłego I sekretarza KC PPR.

We wrześniu 1956 roku I sekretarz Ochab wraz z polską delegacją gościł na VIII Zjeździe Komunistycznej Partii Chin. Ku swemu zdumieniu, i innych przywódców zaproszonych delegacji też, tylko z nim przewodniczący Mao spotkał się wtedy aż trzy razy. Okazał się, że chińscy komuniści bacznie obserwują wydarzenia w Polsce. Zwłaszcza czerwcowy bunt robotników w Poznaniu, krwawo przez polskie wojsko stłumiony. Chińscy liderzy przeanalizowali go i kiedy w sierpniu 1956 roku podobny protest wszczęli robotnicy w Szanghaju, to zamiast wojska wysłano tam negocjatorów.

I tak, bogatsi w polskie doświadczenia, rozbroili buntownicze nastroje, spełniając część robotniczych żądań.

Chiny wstają

W 1949 roku przewodniczący Mao ogłaszał Chinom i światu powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Wtedy podkreślił, że nikt już nie będzie Chińczyków upokarzał. Chiny wstają z przysłowiowych „kolan” i wracają „na należne im miejsce”. Mocarstwa, rządzonego teraz przez Komunistyczną Partię Chin. Choć przewodniczący Mao podziwiał Stalina jako skutecznego polityka, to nie godził się na wyznaczoną mu przez Stalina rolę junior partnera. Nowego genseka Chruszczowa już nie szanował. Nie był też Mao zwolennikiem destalinizacji, która rozlała się ponad partyjne ramy.

Bo był Chińczykiem. A w konfucjańskich Chinach każda publiczna krytyka przywódców, rodziców zawsze była uważana za akt barbarzyństwa.

Mao wyczuł też, że destalinizacja przyniesie chaos w KPZR i ruchu komunistycznym. Da szansę liderom KPCh pragnącym przewodzić partiom komunistycznym. Na początek w Azji. Dlatego chińscy liderzy poszukiwali w światowym ruchu komunistycznym sojuszników. Liderów niepokornych wobec radzieckich hegemonów. Takim okazał się Władysław Gomułka.

Polska też

Decyzją VIII Plenum KC PZPR z 19 października 1956 został on dokooptowany w skład Komitetu Centralnego. Wcześniej na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR powiedział: Można rządzić narodem, gdy się utraciło jego zaufanie, za pomocą bagnetów, ale kto się orientuje na taką ewentualność, ten sam orientuje się na zagubienie wszystkiego. Do starych metod powracać nie możemy”.

Kiedy Chruszczow dowiedział się, że uważany za wrażego Gomułka zaczął uczestniczyć w posiedzeniach Biura Politycznego, co oznaczało rychłą marginalizację proradzieckiej frakcji partyjnych „natolińczyków”, postanowił interweniować. Nakazał by stacjonujące w Polsce radzieckie wojska wyszły z koszar i ruszyły na Warszawę. Na wieść o tym wierne władzom,lecz nieliczne oddziały polskiego wojska ruszyły do obrony stolicy. Wolę obrony demonstrowali też warszawscy robotnicy. Zapowiadało się kolejne powstanie.

Rankiem 19 października wylądowała w Warszawie niezapowiedziana radziecka delegacja z Chruszczowem na czele. Zażądała przerwania obrad Plenum, sprzeciwiła się planom wykluczenia z Biura Politycznego marszałka Rokossowskiego i proradzieckich działaczy. Pomimo nacisków Ochab nie przerwał obrad Plenum. A Plenum przyjęło w swój skład, czyli formalnie do władz PZPR, nie tylko Gomułkę, ale też grono jego współpracowników.

Tego dnia Ochab wraz z Gomułką spotkali się w Belwederze z delegacją radziecką. „Jesteśmy zdecydowani na brutalną interwencję i nie dopuścimy do realizacji waszych zamiarów”, rugał ich butny Chruszczow.

Gomuła, czujący się już przywódcą PZPR, początkowo był spokojny. Tłumaczył, że zmiany są konieczne, ale nie oznaczają obalania ustroju i sojuszy. Jednak kiedy Chruszczow ponownie zażądał całkowitego posłuszeństwa, Gomułka wpadł w furię. I zaczął rugać Chruszczowa. Najpierw po rosyjsku, potem po polsku. Zdumiony Chruszczow zaproponował przerwę w rozmowach. I odleciał do Moskwy.

Następnego dnia dotarły tam dwie, złe wieści. Z Węgier, gdzie gotowało się antyradzieckie powstanie. I z Chin. Okazał się, że przewodniczący Mao kategorycznie sprzeciwia się radzieckiej interwencji w Polsce. Na dowód tego wysłał pilnie delegację z Liu Shaoqi, pełniącego funkcję głowy państwa. Wtedy Chruszczow nakazał zatrzymać wojska radzieckie. Wbrew jego oczekiwaniom 21 października Gomułka został wybrany na I sekretarza PZPR.

24 października 1956 wygłosił na wiecu ludności Warszawy na placu Defilad słynne przemówienie zaczynające się słowami „Towarzysze! Obywatele! Ludu pracujący stolicy!”, które zyskało mu powszechną sympatię.

W dniach 16–18 listopada przewodniczył polskiej delegacji, która uzyskała w Moskwie znaczne ustępstwa strony radzieckiej i większą suwerenność w relacjach z ZSRR. Radzieccy pogodzili się z nim, bo zorientowali się, że Gomułka chce jedynie reform, a nie rozwałki systemu.

Poza tym mieli już ważniejsze problemy. W Egipcie wybuchła wojna o „odzyskanie” Kanału Sueskiego przez Francję i Wielką Brytanię. W obronie Egiptu interweniowały zgodnie ZSRR i USA. Na Węgrzech wybuchło zbrojne powstanie. Żądano tam wycofania wojsk radzieckich i wyjścia Węgier z Układu Warszawskiego. Armia Radziecka krwawo stłumiła powstanie, bo nie było wtedy węgierskiego Gomułki.

Świat oczywiście wielce współczuł Węgrom, ale w ich obronę nie ruszył. Jak dwanaście lat wcześniej podczas Powstania Warszawskiego.

Najnowsze

Rosja prowadzi wojnę bez wypowiedzenia wojny. Estonia zamyka granicę, drony atakują statki w Rumunii. Czy Polska jest następna?

Rosja prowadzi wojnę bez wypowiedzenia wojny. Estonia zamyka granicę, drony atakują statki w Rumunii. Czy Polska jest następna?

**Rosja nie musi wysyłać czołgów, by zagrozić Europie.** Estonia zapowiada zamknięcie granicy z Rosją po udaremnionej próbie sabotażu fabryki dronów, którą tamtejsze służby wiążą z GRU. W tym samym czasie u wybrzeży Rumunii bezzałogowce trafiają trzy statki handlowe. Sprawców tych ataków wciąż nie ustalono. Polska także mierzy się z podejrzeniami rosyjskiej dywersji: od podpaleń po zagrożenia dla infrastruktury. To nie są tylko sprawy wojska i służb. Stawką jest bezpieczeństwo podróży, pracy, dostaw energii i naszych bliskich. Czy państwo jest przygotowane na kryzys, który może zacząć się bez wypowiedzenia wojny? A koszty ewentualnego chaosu zapłacą przede wszystkim zwykli obywatele.

Mistrz olimpijski chce zostać prezydentem Francji. Teddy Riner rzuca wyzwanie politycznym elitom

Mistrz olimpijski chce zostać prezydentem Francji. Teddy Riner rzuca wyzwanie politycznym elitom

Teddy Riner, wielokrotny mistrz olimpijski i świata, ogłosił kandydaturę w wyborach prezydenckich we Francji w 2027 roku. Opiera kampanię na popularności, walce z podziałami, poprawie warunków życia i reformach gospodarczych, lecz nie przedstawił szczegółowego programu. Jego start pokazuje rosnącą rolę celebrytów w polityce oraz napięcie między rozpoznawalnością a doświadczeniem.

Kibolsko- sejmolska

Kibolsko- sejmolska

**Sejm coraz częściej przypomina stadionową trybunę**, na której zamiast debaty słychać okrzyki, a zamiast argumentów liczy się lojalność wobec własnej drużyny. Polityczni ultrasi podkręcają emocje, partyjni „hulsi” szukają przeciwników, a kolejne „zgody” i „kosy” zastępują rozmowę o problemach obywateli. W tym widowisku są race słowne, prowokacje i nieustanna walka o aplauz. Brakuje za to realnej odpowiedzialności za zdrowie, dostępne mieszkania, godne płace i bezpieczeństwo. **Kto naprawdę wygrywa na tej kibolsko-sejmolskiej polityce?** Na pewno nie ludzie, którzy za nią płacą. Czy parlament ma jeszcze służyć społeczeństwu, czy wyłącznie swoim politycznym gwiazdom?

Europa szykuje szpitale na wojnę. A czy polska służba zdrowia poradzi sobie z tysiącami rannych?

Europa szykuje szpitale na wojnę. A czy polska służba zdrowia poradzi sobie z tysiącami rannych?

Europa, przygotowując się na możliwe konflikty i zagrożenia biologiczne, uznaje ochronę zdrowia za element bezpieczeństwa państwa. Polska tworzy sieć szpitali, szkoli personel i planuje inwestycje, lecz nadal zmaga się z brakami kadrowymi oraz niedoskonałymi zabezpieczeniami. Kluczowe jest zapewnienie ciągłości leczenia rannych i pozostałych pacjentów.

Roboty już tańczą, wkrótce pójdą do pracy ?

Roboty już tańczą, wkrótce pójdą do pracy ?

Web Summit 2026 pokazał rosnącą przewagę Chin w robotyce i sztucznej inteligencji. Humanoidy zwiastują automatyzację przemysłu, usług i opieki, lecz rodzą pytania o zatrudnienie, nierówności oraz podział zysków. Europa i Polska powinny rozwijać własne technologie, inwestować w kompetencje i zapewnić pracownikom przekwalifikowanie, krótszy czas pracy oraz bezpieczeństwo ekonomiczne.

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Sprawdź również

Xi Jinping spotkał się z premierem Kanady Markiem Carneyem

Xi Jinping spotkał się z premierem Kanady Markiem Carneyem

17 listopada przed południem przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej Xi Jinping spotkał się w Shenzhen z premierem Kanady Markiem Carneyem, który przybył do Chin, aby wziąć udział w Nieformalnym Spotkaniu Przywódców APEC. Xi Jinping podkreślił, że Chiny i Kanada są...

Xi Jinping spotkał się z premierem Austrii

Xi Jinping spotkał się z premierem Austrii

Przewodniczący Chin Xi Jinping spotkał się 6 listopada w Pekinie, w Wielkiej Hali Ludowej z premierem Austrii Christianem Stockerem, który przybył do Chin z oficjalną wizytą. Xi Jinping przypomniał, że w tym roku mija 55-ta rocznica nawiązania stosunków...