16:08:15,19-Nov-2026
19 listopada w Shenzhen, podczas szczytu APEC, przywódcy Chin, Rosji i Stanów Zjednoczonych odbyli pierwsze w historii formalne spotkanie w tym gronie. „Gdy wielkie mocarstwa żyją w zgodzie, świat jest spokojny; gdy ze sobą walczą, świat pogrąża się w chaosie” – powiedział przewodniczący Chin Xi Jinping, zwracając się do Władimira Putina i Donalda Trumpa. Wobec trwających wojen potrzebowaliśmy właśnie tego, by przy jednym stole zasiedli przywódcy trzech państw, od których decyzji zależy bezpieczeństwo współczesnego świata. Już samo doprowadzenie do tej trójstronnej rozmowy uważam za jeden z największych sukcesów chińskiej dyplomacji ostatnich lat.
Przez większą część powojennej historii, szczególnie w okresie dwubiegunowego podziału świata, Europa wypatrywała oznak odprężenia przede wszystkim w relacjach Waszyngtonu z Moskwą. Genewa, Wiedeń, Helsinki – w tych miastach odbywały się zarówno spotkania przywódców mocarstw, jak i szersze konferencje, które miały ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa naszego kontynentu. Tym razem uwaga świata zwróciła się ku Shenzhen, miastu znanemu przede wszystkim jako symbol chińskich reform i otwarcia na świat. W 1980 roku powstała tam specjalna strefa ekonomiczna, a dziś swoje siedziby mają tam Huawei i BYD – firmy znane na całym świecie, także w Polsce.
W ostatnich latach Chiny regularnie gościły przywódców z Europy, Afryki i innych części świata. Zorganizowanie w Shenzhen pierwszego wspólnego spotkania przywódców Chin, Stanów Zjednoczonych i Rosji jest jednak szczególnie wymownym potwierdzeniem ich rosnącej pozycji, którą przez dekady opisywano przede wszystkim statystykami wzrostu gospodarczego i produkcji przemysłowej. Dziś równie wyraźnie widać dyplomatyczny wymiar chińskiego sukcesu. Państwo, którego modernizacja stała się jednym z największych fenomenów gospodarczych współczesności, jest teraz również gospodarzem rozmów o najważniejszych problemach międzynarodowych.
Na taką pozycję pracuje się latami, a Chiny, po długim okresie wojen, obcej ingerencji i osłabienia, w ciągu zaledwie kilku dekad odzyskały znaczenie odpowiadające ich historycznej roli. W jego konsekwentnym umacnianiu szczególne miejsce zajmuje Xiplomacy – polityka zagraniczna prezydenta Xi Jinpinga, oparta na aktywnym dialogu z innymi państwami i poszukiwaniu możliwości wspólnego rozwoju. Od trzech dekad Pekin rozwija partnerstwo strategiczne z Moskwą, natomiast stosunki z Waszyngtonem nabrały w ostatnich miesiącach szczególnej dynamiki.
W maju w Pekinie Xi i Trump przyjęli stabilność strategiczną za cel wzajemnych relacji, we wrześniu rozmawiali w Białym Domu, a teraz w Shenzhen uzgodnili opracowanie wspólnego planu działania. Podczas dzisiejszej dwustronnej rozmowy Trump potwierdził również, że Stany Zjednoczone nie popierają niepodległości Tajwanu. Dla Chin jest to istotna deklaracja, zwłaszcza wobec pojawiających się w niektórych kręgach politycznych prób podważania zasady jednych Chin. Pekin konsekwentnie podkreśla, że sprawa ta dotyczy suwerenności i integralności terytorialnej państwa oraz należy do jego fundamentalnych interesów. Dlatego bardzo dobrze, że prezydent USA ponownie potwierdził niezmienne stanowisko Waszyngtonu. Stabilne relacje między mocarstwami wymagają bowiem poszanowania podstawowych interesów drugiej strony, a nie wykorzystywania poszczególnych kwestii jako „karty przetargowej”.
W Shenzhen doszło również do osobnego spotkania Trumpa z Putinem, pierwszego od ich rozmów na Alasce w sierpniu ubiegłego roku. Od tamtego czasu minęło piętnaście miesięcy, podczas których wojna nie dobiegła końca, a świat mierzył się z kolejnymi kryzysami. Powrót do bezpośredniego dialogu między Waszyngtonem a Moskwą należy więc przyjąć z zadowoleniem, tym bardziej że nastąpił przy okazji szczytu zorganizowanego przez Chiny. W ostatnich miesiącach obserwowaliśmy osobne rozmowy Pekinu z Waszyngtonem, Pekinu z Moskwą oraz Waszyngtonu z Moskwą. Brakowało jednak spotkania wszystkich trzech przywódców, choć bez udziału każdego z tych państw trudno dziś wyobrazić sobie trwałe rozwiązania najważniejszych problemów międzynarodowych. Shenzhen pozwoliło wypełnić tę lukę, otwierając zarazem możliwość dalszego dialogu z udziałem szerszego grona państw.
Podczas spotkania trójstronnego Xi Jinping odwołał się do doświadczeń II wojny światowej, przypominając, że Chiny, Związek Radziecki i Stany Zjednoczone wspólnie walczyły z faszyzmem. Zwrócił przy tym uwagę, że dziś Chiny, Rosja i USA należą do pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ, a tym samym ponoszą szczególną odpowiedzialność za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. W tym kontekście szczególnie trafnie brzmią słowa chińskiego przywódcy, że konstruktywne współdziałanie mocarstw nie jest już kwestią wyboru, lecz koniecznością. Pod tą oceną z pewnością podpiszę się nie tylko ja, ale zapewne również zdecydowana większość obserwatorów współczesnych przemian na świecie, dostrzegających skalę wyzwań i zagrożeń, przed którymi stoi dziś społeczność międzynarodowa.
Jak uniknąć konfliktu mocarstw?
Xi przedstawił również cztery zasady, na których powinny opierać się ich wzajemne stosunki – wzajemny szacunek, pokojowe współistnienie, współpracę przynoszącą obopólne korzyści oraz dialog i konsultacje.
W ten sposób rozwinął myśl z majowego spotkania z Trumpem, kiedy w Pekinie pytał, jak uniknąć „pułapki Tukidydesa”, czyli starcia między rosnącym mocarstwem a potęgą przywykłą do przewagi. O potrzebie utrzymywania dialogu i zapobiegania kryzysom Pekin i Waszyngton rozmawiały już wcześniej. Tym razem jednak dyskusja słusznie objęła również Rosję, co nadaje tym propozycjom szerszy wymiar.
Xi wskazał na potrzebę regularnych kontaktów na wysokim szczeblu, utrzymywania otwartych kanałów komunikacji oraz skutecznych mechanizmów zapobiegania kryzysom i porozumiewania się w razie ich wybuchu. Szczyt przywódców można przygotowywać miesiącami, ale po groźnym incydencie na morzu albo w powietrzu na wyjaśnienie intencji pozostają czasem minuty.
Szczególnej wagi nabiera ta propozycja w odniesieniu do broni jądrowej. W lutym wygasł Nowy START, ostatni układ ograniczający strategiczne zbrojenia jądrowe Rosji i Stanów Zjednoczonych. To właśnie oba te państwa dysponują zdecydowanie największymi arsenałami na świecie i na nich spoczywa główny ciężar ich redukcji. Według szacunków Rosja i Stany Zjednoczone mają ich po ponad pięć tysięcy głowic, gdy liczba po stronie Chin jest znacznie mniejsza. Warto więc podkreślić, że to właśnie Trump, stojący na czele jednego z dwóch największych mocarstw nuklearnych, położył podczas spotkania nacisk na potrzebę ograniczenia zbrojeń. Xi przypomniał natomiast, że broń jądrowa powinna zostać całkowicie zakazana i ostatecznie zlikwidowana, a celem pozostaje świat wolny od tego zagrożenia.
W przyjętej po rozmowach wspólnej „Deklaracji na rzecz pokoju” wszyscy trzej przywódcy potwierdzili, że wojny jądrowej nie można wygrać i nigdy nie wolno jej prowadzić. Zapowiedzieli zarazem dialog dotyczący ograniczania ryzyka jądrowego i zapobiegania rozprzestrzenianiu tej broni. To ważny punkt wyjścia do dalszych rozmów, choć same deklaracje nie zastąpią porozumień w sprawie kontroli zbrojeń, które powinny uwzględniać rzeczywiste różnice w wielkości arsenałów jądrowych.
W tym samym dokumencie uwagę zwraca także zapowiedź zwiększenia produkcji i dostaw produktów naftowych oraz utrzymania stabilnych przepływów energii. Wystarczy, że zagrożona zostaje żegluga przez cieśninę Ormuz, a za droższy transport i paliwo płacą ludzie tysiące kilometrów od Zatoki Perskiej. Rosyjskie zasoby surowców, chiński przemysł i amerykański rynek pokazują, jak wielkie znaczenie dla światowej gospodarki mają te trzy państwa. Ich porozumienie w sprawie bezpieczeństwa dostaw energii dowodzi, że nawet przy istniejących różnicach możliwe jest znalezienie wspólnego stanowiska w kwestiach, od których zależy bezpieczeństwo gospodarcze innych krajów.
Gospodarczy wymiar współpracy międzynarodowej Xi Jinping podkreślał również dzień wcześniej, przemawiając do przedsiębiorców uczestniczących w forum APEC. W czasach, gdy o cłach słyszymy najczęściej przy okazji ich podnoszenia, zapowiedział, że Chiny będą je obniżać, szerzej otwierać swój rynek i ułatwiać działalność zagranicznym firmom. Taka oferta ma wartość również dla europejskich przedsiębiorstw, ponieważ o budowie nowej fabryki decydują nie tylko dzisiejsze koszty, ale także warunki, na jakich przez następne kilkanaście lat będzie można sprzedawać jej wyroby.
Jako Polacy i Europejczycy szczególnie uważnie śledziliśmy także rozmowy dotyczące Ukrainy. Cenię więc również stanowisko Xi, który podkreślił potrzebę rozwiązywania konfliktów środkami politycznymi i dyplomatycznymi oraz zachęcania zwaśnionych stron do podjęcia negocjacji. O tym, ile może znaczyć chińska dyplomacja, przekonali się w 2023 roku Saudyjczycy i Irańczycy, którzy właśnie w Pekinie uzgodnili wznowienie stosunków dyplomatycznych. Dobrze byłoby, gdyby podobna inicjatywa mogła z czasem przysłużyć się sprawie pokoju także w naszej części Europy.
Moim zdaniem Pekin sprzyja poszukiwaniu takiego rozwiązania, utrzymując kontakty zarówno z Moskwą, jak i Kijowem. Samo spotkanie przywódców trzech państw odgrywających kluczową rolę w kształtującym się wielobiegunowym porządku świata nie rozwiąże wszystkich sporów, ale może otworzyć nowe możliwości negocjacji. Co istotne, warto przypomnieć, że Chiny niezmiennie podkreślają konieczność udziału Europy w rozmowach dotyczących jej bezpieczeństwa.
Takie podejście wpisuje się w szerszą chińską wizję stosunków międzynarodowych, która odrzuca logikę decydowania przez kilka mocarstw o losach pozostałych państw i opowiada się za bardziej równym i uporządkowanym światem wielobiegunowym oraz demokratyzacją stosunków międzynarodowych. Zgodnie z tą koncepcją, rozwijaną przez Xi Jinpinga, wszystkie państwa powinny mieć prawo do współdecydowania o sprawach dotyczących ich przyszłości, niezależnie od wielkości czy potencjału gospodarczego. Spotkanie w Shenzhen można więc postrzegać jako ważny krok w kierunku realizacji tej wizji.
Prezydenci Rosji i Stanów Zjednoczonych podziękowali Chinom we wspólnej deklaracji za zorganizowanie historycznego spotkania. Chciałbym, żeby przy okazji kolejnej rozmowy tej trójki nie trzeba było już podkreślać jej historycznego charakteru, lecz można było mówić o kolejnej odsłonie regularnego dialogu. Wprowadzenie w życie propozycji przewodniczącego Xi dotyczących stałych kontaktów i mechanizmów komunikacji byłoby ważnym krokiem w tym kierunku. Takiego dalszego ciągu życzyłbym chińskiej inicjatywie z Shenzhen, a także nam samym.
Artykuł partnerski China Media Group













