Aléxis Tsípras, były premier Grecji i dawny lider Syrizy, powołał ELAS — nową formację, która ma połączyć socjalistów, socjaldemokratów i ekologów. Start jest efektowny, sondaże dają jej miejsce tuż za rządzącą prawicą, ale program wciąż pozostaje bardziej zapowiedzią niż gotową ofertą dla wyborców.
28 maja Aléxis Tsípras złożył w greckim Sądzie Najwyższym w Atenach nazwę i statut partii ELAS oraz listę 300 osób popierających jej rejestrację. Greckie prawo wymaga takiego pakietu dokumentów przy tworzeniu nowej formacji politycznej.
Dwa dni wcześniej Tsípras wystąpił na placu Thissio, w centrum Aten. Na spotkanie przyszły tysiące osób, a za sceną widać było Akropol i Pnyks, wzgórze dawnych zgromadzeń obywatelskich. W przemówieniu mówił, że ludzie z różnych części kraju prosili go, by „coś zrobił” i nie pozwolił Grecji osuwać się dalej. To język skierowany do wyborców, którzy po latach kryzysu nie widzą w codziennym życiu takiej poprawy, jaką pokazują statystyki makroekonomiczne. Grecja od 2020 roku wypada lepiej w danych gospodarczych, ale pozostaje krajem niskich płac, wysokich nierówności i jednych z trudniejszych warunków życia w Unii Europejskiej.
Od gniewu przeciw cięciom do własnej partii
Tsípras wyrósł politycznie w czasie kryzysu zadłużeniowego. Gdy wierzyciele Grecji — Unia Europejska, Europejski Bank Centralny i Międzynarodowy Fundusz Walutowy — domagali się polityki oszczędności, Syriza stała się głosem sprzeciwu wobec cięć. W 2015 roku jej lider wygrał wybory jako twarz lewicowej alternatywy.
Rządzenie szybko zderzyło tę obietnicę z realiami. Jako premier Tsípras podpisał nowe porozumienie kredytowe i sam wdrażał rozwiązania, przeciwko którym wcześniej występował. Część lewicy uznała to za kapitulację, część za wymuszony kompromis. Syriza zaczęła pękać, a spór o tamten czas do dziś ciąży nad grecką sceną polityczną.
W 2019 roku władzę przejęła konserwatywna Nowa Demokracja Kyriákosa Mitsotákisa. Cztery lata później Syriza poniosła kolejną porażkę, zdobywając około jednej piątej głosów, a Tsípras oddał przywództwo. Po jego odejściu partia weszła w długi kryzys: część działaczy odeszła do nowej formacji lewicowej, kolejne spory osłabiły klub parlamentarny, a Syriza przestała być oczywistym centrum greckiej opozycji. ELAS powstaje więc nie jako powrót do dawnego szyldu, lecz jako próba zebrania elektoratu, który po lewej stronie sceny politycznej został bez silnego punktu odniesienia.
Lewica, socjaldemokraci i ekolodzy pod jednym szyldem
Nowa formacja ma skupiać trzy środowiska: socjaldemokratów, radykalną lewicę i ekologów. To daje Tsiprasowi szerokie pole manewru, ale od razu rodzi pytanie o spójność. Michalis Spourdalakis, politolog z Uniwersytetu Ateńskiego, zwraca uwagę, że w Grecji trudno znaleźć podobny przypadek: były premier opuszcza własne zaplecze i zakłada partię od zera. Jego zdaniem największą niewiadomą pozostaje sposób pogodzenia grup, które często różnią się nie tylko programem, ale także stylem uprawiania polityki.
Deklaracja założycielska ELAS zawiera siedem punktów. Są wśród nich godne życie, silna demokracja, sprawiedliwy rozwój gospodarczy, państwo socjalne, odporność wobec zmian klimatu, cyfryzacja i suwerenność oraz Grecja broniąca swoich praw, a zarazem budująca pokojowe relacje. Brzmi to jak katalog kierunków, nie jak program rządzenia.
Zwolennicy Tsiprasa twierdzą, że szczegóły przyjdą później. Cytowany przez francuski portal Liberation, Aris Stylianou, politolog z Uniwersytetu w Salonikach związany ze środowiskiem Instytutu Tsiprasa, opisuje ELAS jako ruch mieszany: partię, zaplecze eksperckie i platformę dla ludzi, którzy nie chcą już wiązać się z tradycyjnymi strukturami. Taki model ma przyciągać zwłaszcza młodszych wyborców, zniechęconych do klasycznych szyldów partyjnych.
Nazwa, która od razu uruchomiła skojarzenia
ELAS to skrót od greckiej nazwy Elliniki Aristeri Symmachia — Ελληνική Αριστερή Συμμαχία, czyli Sojusz Greckiej Lewicy. W Grecji ta nazwa od razu budzi skojarzenia, bo brzmi podobnie do Hellas — Ελλάς, jednego z tradycyjnych określeń Grecji.
Inne skojarzenie dotyczy tego, że tak samo zapisywany skrót ELAS — ΕΛΑΣ — nosiła Grecka Armia Ludowo-Wyzwoleńcza, czyli Ellinikós Laïkós Apeleftherotikós Stratós, działająca w czasie okupacji hitlerowskiej. Dla części lewicowych wyborców to świadome odwołanie do ruchu oporu.
Jest też skojarzenie kłopotliwe dla lewicy. Skrót greckiej policji to EL.AS. — ΕΛ.ΑΣ., od Ellinikí Astynomía. Różnica w zapisie jest niewielka, a brzmienie bardzo podobne.
Pierwsze sondaże pokazują, że start przyciągnął uwagę. ELAS może liczyć na około 18 procent poparcia, co dawałoby jej drugie miejsce za Nową Demokracją i przed socjaldemokratycznym PASOK-iem. Taki wynik nie przesądza jeszcze, czy powstała trwała siła polityczna, ale potwierdza, że po lewej stronie greckiej sceny jest miejsce, którego dotychczasowe partie nie potrafiły zająć.
Jesienią mogą odbyć się w Grecji wcześniejsze wybory. Dla ELAS byłby to pierwszy poważny sprawdzian: partia musiałaby szybko pokazać program, zbudować listy i udowodnić, że za powrotem Tsíprasa stoi coś więcej niż rozpoznawalne nazwisko, udany wiec i dobre sondaże.
