Reguły fair play jako pierwsi zaczęli propagować Anglicy. Stosują je głównie w sporcie, ale najchętniej tylko wtedy, gdy im to pasuje. W Polsce natomiast, reguły fair play są wdrażane — i to niezależnie od okoliczności — także poza sportem: a mianowicie w życiu gospodarczym.
Dzieje się tak za sprawą Programu Promocji Kultury Przedsiębiorczości Przedsiębiorstwo Fair Play, który w tym roku już po raz 28 wspiera naszych przedsiębiorców w rzetelnym, solidnym, uczciwym, czyli po prostu kulturalnym (bo i gospodarka może być kulturalna) prowadzeniu działalności biznesowej. Program jest afiliowany przy Krajowej Izbie Gospodarczej, a jego organizator prowadzący to Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym będący fundacją KIG.
Pierwsza edycja programu Przedsiębiorstwo Fair Play (poręczniej posługiwać się tą skróconą nazwą) miała miejsce w 1998 r., czyli wtedy, gdy po przemianach ustrojowych polska przedsiębiorczość już nieco okrzepła i etyka biznesu zaczęła być coraz poważniej traktowana przez uczestników życia gospodarczego. Początek nastąpił nieco wcześniej, w wyniku konkursu ogłoszonego w 1997 r. przez Fundację Promocji i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw, na projekty promujące kulturę przedsiębiorczości w Polsce. Zwyciężył wtedy projekt złożony przez Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym, który uzyskał finansowanie ze strony Unii Europejskiej, a później powstało opracowanie „Zasady etycznej odpowiedzialności biznesu” zawierające m.in. studia różnych przypadków i ich ocenę właśnie z etycznego punktu widzenia, a także kodeks etyki przedsiębiorców. Naturalną koleją rzeczy było uruchomienie programu Przedsiębiorstwo Fair Play, skierowanego głównie do małych i średnich firm — i służącego temu, by zasady uczciwości i etyki w biznesie były stosowane w jak najpełniejszym wymiarze.
– Sukces w biznesie można osiągnąć trzymając się zasad fair play, dbając o pracowników, o dobre relacje z klientami i dostawcami, wspomagając lokalną społeczność i uwzględniając w swoim rozwoju troskę o środowisko naturalne. Ideą programu jest zachęcenie wszystkich firm w Polsce do zachowań etycznych — podkreśla Anna Szcześniak, prezes zarządu spółki Przedsiębiorstwo Fair Play, kierująca programem.
Do programu mogą się zgłaszać wszystkie firmy, działające, zarejestrowane i posiadające siedzibę w Polsce, prowadzące swoją działalność co najmniej przez cały rok kalendarzowy poprzedzający ich zgłoszenie. Jak to się robi? Najpierw oczywiście trzeba się zapoznać z regulaminem aktualnej edycji programu, a potem wypełnić deklarację zgłoszeniową, wnieść opłaty oraz odpowiedzieć na pytania zawarte w ankiecie.
Wysokość opłat zależy od liczby pracowników. Przykładowo, firma zatrudniająca do 9 osób płaci 1800 zł netto, a mająca ponad 500 pracowników – 7800 zł. Do tego dochodzi koszt weryfikacji informacji podanych przez firmę oraz jej promowania przez organizatorów (od 2850 do 3450 zł) wśród partnerów medialnych programu Fair Play, w izbach gospodarczych, urzędach wojewódzkich i marszałkowskich, słowem we wszystkich instytucjach współpracujących z programem — oraz wśród pozostałych firm startujących w programie. Laureatom z poprzednich lat przysługują rabaty w opłatach, sięgające od 5 do 15 proc.
O sukcesie w programie Przedsiębiorstwo Fair Play nie decydują jednak pieniądze, a treść odpowiedzi na stawiane pytania. Pytań jest wiele, trudno je wszystkie cytować, przytoczmy więc tylko niektóre: czy przedsiębiorstwo miało zaległości w spłatach kredytów, regulowaniu zobowiązań wobec kontrahentów, Urzędu Skarbowego i ZUS? Czy miało zaległości w regulowaniu wynagrodzeń pracowniczych? Czy były prowadzone spory sądowe z pracownikami? Czy uczestniczy czynnie w akcjach charytatywnych?
Pytania są rozwinięte i uszczegółowione w ankiecie, a odpowiedzi na nie — punktowane. Liczą się terminowość regulowania wszelkich zobowiązań, dobre warunki w miejscu pracy, świadczenia socjalne, podnoszenie kwalifikacji pracowników, sposoby postępowania w przypadku reklamacji, skarg i wniosków, troska o środowisko. Przykładowo, za dobre kontakty z klientami można uzyskać do 15 punktów, z dostawcami — do 20, a za doskonałe relacje z pracownikami, maksimum 25 pkt. Oczywiście, wymaga się udowodnienia prawdziwości odpowiedzi — dlatego firmy są proszone o przedstawienie stosownej dokumentacji. Przedsiębiorstwo, które uzyskuje minimum 70 na 100 możliwych punktów, zostaje nominowane do drugiego etapu.
W drugim etapie sprawdzana jest prawdziwość udzielonych odpowiedzi, a w firmach odbywają się wizyty wykwalifikowanych audytorów. Weryfikowaniem rzetelności informacji zawartych w ankietach zajmują się również przedstawiciele Programu Przedsiębiorstwo Fair Play oraz instytucji współpracujących z programem: urzędów wojewódzkich i marszałkowskich, urzędów pracy, banków, organizacji przedsiębiorców, urzędów skarbowych, ZUS-u. Jeśli się okaże, że odpowiedzi nie są zgodne z faktami, przedsiębiorstwo zostanie wyeliminowane z programu. Taki sam skutek może przynieść uzasadniony protest klienta, kontrahenta czy pracownika przedsiębiorstwa, albo przedstawicieli innej firmy, zbulwersowanych tym, że ich konkurent ubiega się o niezasłużony — zdaniem protestujących — tytuł Przedsiębiorstwa Fair Play. Wyniki audytów są weryfikowane przez Ogólnopolską Komisję Programu Fair Play, która przekazuje swoje rekomendacje do Kapituły Programu.
Po zakończeniu wszystkich tych procedur, jesienią każdego roku, Kapituła Programu Fair Play złożona z przedsiębiorców, naukowców, przedstawicieli administracji i samorządów (nazwiska członków Kapituły nie są podawane do publicznej wiadomości) podejmuje decyzje o przyznaniu nagród. Już postanowiono, jakie firmy otrzymają nagrody w 2025 r, ale jeszcze tego nie ujawniono. Uroczyste ogłoszenie wyników nastąpi podczas wielkiej Gali Finałowej, która w tym roku odbędzie się 28 listopada w Zamku Królewskim w Warszawie.
Nagród jest sporo, a więc i ich wręczenie podczas oficjalnej części gali będzie musiało trochę potrwać. Nagroda główna to Statuetka Przedsiębiorstwo Fair Play, przyznawana najlepszym, maksymalnie piętnastu, szczególnie wyróżniającym się firmom. Są też certyfikaty Jakości Biznesu Przedsiębiorstwo Fair Play wręczane firmom, które spełniły wszystkie wymagania regulaminowe w obu etapach programu, potwierdzając swą rzetelność i dobre relacje w każdym obszarze działania. Jeśli dokonały tego w trzech kolejnych edycjach, dostają Złoty Certyfikat. Jeśli w pięciu — otrzymują Złotą Statuetkę, jeśli w dziesięciu — Platynową, a jeśli w piętnastu — Diamentową. Te firmy, którym udało się to dwudziestokrotnie, dostaną zaś oprócz statuetki tytuł honorowy i nagrodę specjalną Semper Fidelis. Za otrzymanie certyfikatu w dwudziestu pięciu kolejnych edycjach także jest tytuł honorowy oraz nagroda specjalna. To nie koniec — przyznawane są również Brązowe, Srebrne, Złote i Platynowe Laury, dla firm, które przez sześć i więcej kolejnych lat uzyskiwały tytuł Przedsiębiorstwa Fair Play.
Wszystkie te trofea mogą służyć firmom w budowaniu ich pozycji. Laureaci uzyskują prawo do używania logo i napisu „Przedsiębiorstwo Fair Play” w celu reklamy, promocji oraz prowadzenia korespondencji. Przedsiębiorstwa, wykorzystując logo programu, przekazują komunikat, że działają uczciwie. Pomaga to wzmocnić zaufanie klientów, dostawców, inwestorów czy pracowników, jest skutecznym narzędziem budowania prestiżu na rynkach, daje możliwość nawiązania nowych korzystnych kontaktów gospodarczych. Ponadto, analiza działalności firm poprzez audyty dokonywane w drugim etapie programu, pomaga w planowaniu strategicznym, zarządzaniu zespołem, lepszym reagowaniu na wymagania rynku, wprowadzaniu korzystnych zmian w organizacji pracy i w relacjach z instytucjami czy urzędami.
Przedsiębiorstwa doceniają wszystkie te korzyści. – Program Przedsiębiorstwo Fair Play to wyjątkowe wyróżnienie, które promuje firmy stawiające na etyczne i odpowiedzialne podejście do biznesu. Z dumą odebraliśmy tę nagrodę po raz 25, co stanowiło dla nas szczególne potwierdzenie naszej konsekwencji w dążeniu do najwyższych standardów. Otrzymanie nagrody oznacza, że wszyscy nasi interesariusze mogą postrzegać nas jako godnego zaufania partnera, z którym współpraca opiera się na uczciwości i przejrzystości — wskazuje Filip Nowakowski, prezes spółki NOVOL.
Udział w programie Przedsiębiorstwo Fair Play po prostu się opłaca. Z licznych badań wynika, że klienci są bardziej skłonni do korzystania z usług i produktów firm odpowiedzialnych społecznie. Legitymowanie się certyfikatem zdobytym w programie Przedsiębiorstwo Fair Play stanowi dowód na to, że mamy do czynienia z firmą uczciwą i solidną.
– Warto współpracować z laureatami Certyfikatu Jakości Biznesu Przedsiębiorstwo Fair Play. Możliwość wykorzystania wyników programu w funkcjonowaniu na rynku to znaczący argument w walce konkurencyjnej. Uwiarygodnienie przedsiębiorstwa przez uczestnictwo w programie prowadzonym przez niezależne instytucje, poddanie się badaniu wiarygodności i rzetelności, stawia je w pozycji uprzywilejowanej w przetargach czy konkursach ofertowych. Certyfikat Przedsiębiorstwo Fair Play jest czytelny dla kontrahentów polskich i zagranicznych, stanowi oczywiste przesłanie i deklarację stosowania najwyższych standardów rzetelności. Widzimy dziś, jak ważne jest promowanie etyki w działalności gospodarczej. Gdy coraz więcej dziedzin korzysta z technologii opartych o sztuczną inteligencję, największym wyzwaniem jest zapewnienie, aby systemy AI wykorzystywano w sposób etyczny i odpowiedzialny. Polecam laureatów Przedsiębiorstwo Fair Play wszystkim, którzy preferują współpracę z uczciwymi i rzetelnymi partnerami — mówi prezes Anna Szcześniak.
W ciągu 28 lat funkcjonowania programu Przedsiębiorstwo Fair Play prawie 2700 firm uzyskało Certyfikaty Jakości Biznesu. To niemało — ale to jednocześnie tylko 1 promil przedsiębiorstw działających w Polsce. Program Fair Play ma więc jeszcze przed sobą wiele szczytów do zdobycia. Niedawno zdobył kolejny. Regionalny administrator programu, noszący historyczne nazwisko Maciej Rataj, wspiął się na Mont Blanc i zawiesił na wierzchołku flagę programu Przedsiębiorstwo Fair Play. W ten sposób nie tylko flaga, ale i symbolicznie idee uczciwego, solidnego biznesu, znalazły się na najwyższym szczycie Europy. Oby promieniowały stamtąd na Polskę i na cały kontynent.
