Jąkał się w dwudziestu językach

18 sie 2022

5 sierpnia 1895 roku zmarł w Londynie Fryderyk Engels. Zgodnie z jego wolą zwłoki zostały skremowane, a popiół wysypany do Oceanu Atlantyckiego.

Liczni turyści z całego świata odwiedzający mogiłę Karola Marksa na londyńskim cmentarzu High Gate zazwyczaj znają  tekst przemówienia Engelsa  wygłoszonego nad tą mogiłą 17 marca 1883 roku. Przemówienie to kończyło się słowami „Jego imię przetrwa wieki i przez wieki przetrwa jego dzieło”. Do przetrwania dzieła Marksa znacznie przyczynił się Engels.

Oni świat przesunęli w lewo

Przez wiele stuleci powszechne było przekonanie, że istnienie biedy i podział na biednych i bogatych jest czymś naturalnym. Zawsze tak było. Marks i Engels byli przekonani, że biedę i głód należy wyeliminować poprzez rewolucyjne zmiany. Wezwania do tych zmian  jedni odbierali z nadzieją, a inni – z przerażeniem. Groźba rewolucji przyczyniła się do zmiany myślenia. Koncepcje Marksa i Engelsa były różnie interpretowane i realizowane przez komunistów, socjalistów i socjaldemokratów. Z czasem, dalecy od tych koncepcji liberałowie i konserwatyści przyjęli pogląd, że biedę i głód należy eliminować i że ono zrobią to lepiej niż marksiści.

Wiele przyczyn złożyło się na to, że w  XX wieku w warunkach kapitalizmu, mimo kryzysów i wojen nastąpiła poprawa bytowania ludzi pracy. Oczywiście nie wszędzie i nie zawsze. Jak wiadomo, największy postęp w walce z ubóstwem nastąpił w skali światowej w Chińskiej Republice Ludowej, w wyniku polityki Partii Komunistycznej.

Engels – sponsor i współpracownik Marksa

Fryderyk Engels wszedł do historii jako ekonomista, filozof i socjolog będący serdecznym przyjacielem i bliskim współpracownikiem Marksa. Przez wiele lat pracę pisarską i aktywność polityczną łączył z działalnością handlową w  firmie swojego ojca. Dzięki tej ostatniej, finansowo wspierał Marksa, który  był prawie całkowicie pochłonięty pracą naukową i nie posiadał umiejętności zarobkowych. Engels jako jeden z twórców i przywódców I i II Międzynarodówki oddziaływał na rozwój ruchów rewolucyjnych w licznych krajach europejskich.

Wspólnie z Marksem napisał m.in. Manifest partii komunistycznej, Ideologię niemiecką i Świętą rodzinę. Samodzielnie napisana  książka Engelsa Położenie klasy robotniczej w Anglii uważana jest za jedną z pierwszych publikacji socjologicznych opartych o badania polowe. Została ona przetłumaczone na wiele języków podobnie jak engelsowski Rozwój socjalizmu od utopii do nauki. Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa oraz Anty-Duehring. 

Zdumiewająca erudycja Engelsa sprawiła, że dr Arnold Ruge -redaktor „Roczników NIemieckich” podejrzewał go o posiadanie doktoratu. W liście do Rugego  Engels pogodnie zareagował na to „podejrzenie”: „Nie jestem i nigdy nie będę mógł zostać doktorem -jestem  tylko kupcem i  królewsko-pruskim artylerzystą”. [Listy młodego Engelsa, KiW 1981, s.15] Pisząc ten list 22-letni „kupiec-artylerzysta” zapewne nie spodziewał się, że jego przyszłe dzieła w  dalszej przyszłości -staną się obiektem badań  w setkach uniwersytetów i dostarczą tematów setkom doktorantów w wielu krajach. Engels żył  10 lat dłużej aniżeli jego genialny przyjaciel. Wiele czasu poświęcił na uporządkowanie, przepisanie i tam, gdzie to było potrzebne, skorygowanie rękopisów II i III tomu Kapitału. Tom drugi przedstawiający proces cyrkulacji kapitału ukazał się w roku 1885 z obszerną przedmową Engelsa. Tom trzeci dotyczący procesu produkcji kapitalistycznej jako całości był gotów w 1894. Przedmowę do tego tomu Engels ukończył 4 października- na dziewięć miesięcy przed śmiercią.

Zacietrzewieni krytycy Kapitału twierdzili, że jest to dzieło abstrakcyjne, bez oparcia o informacje praktyczne. Tymczasem w trakcie pracy nad Kapitałem autor korzystał m.in. z  ksiąg brytyjskich inspektorów fabrycznych, które były dostępne w bibliotece Muzeum Brytyjskiego przy Russell’s Square.

Dwaj wybitni poligloci

Obydwaj przyjaciele byli wybitnymi poliglotami. Marks napisał po francusku książkę Nędza filozofii. Po angielsku pisywał korespondencje do The New York Tribune. Dramaty Ajschylosa czytał w starogreckim oryginale. Ich język ojczysty -niemiecki stanowił płaszczyznę startu do pracy nad językami germańskimi. Dobra znajomość łaciny i francuskiego ułatwiała im opanowanie języków romańskich.

Engels  posiadał jeszcze większe niż Marks umiejętności językowe. Czytał gazety i książki publikowane we wszystkich językach  germańskich i romańskich. Osiągnął zaawansowaną znajomość języka starożytnych Gotów. Pisał teksty w kilkunastu  językach. W momentach emocjonalnego pobudzenia czasami mówił z wysiłkiem. Stąd też bliscy przyjaciele zauważali, że” Fryderyk jąka się w dwudziestu językach”.

Marks i Engels, a sprawy polskie.

Obydwaj od powstania krakowskiego w 1846 roku wnikliwie obserwowali wydarzenia na ziemiach polskich, a także w środowiskach emigracyjnych.

Na wiecu w Brukseli 22 lutego 1848 roku Marks i Engels mówili o znaczeniu sprawy polskiej dla Europy, która znajdowała się w przededniu rewolucji. W tym okresie miały miejsce kontakty Marksa i Engelsa z Lelewelem. Znacznie później Engels przygotował konspekt broszury pod tytułem: Niemcy a Polska. Rozważania polityczno-militarne w związku z powstaniem polskim w 1863 roku. Problemami wojskowo-strategicznymi miał zająć się Engels, a polityczno-dyplomatycznymi Marks. Broszura ta niestety nie została ukończona. 

Engels zajęty benedyktyńską pracą nad przygotowaniem do druku II i III tomu Kapitału zaniedbał zakończenia i wydania swojej książki. Została ona opublikowana w roku 1925 pod tytułem Dialektyka przyrody (polskie wydanie 1953 r.).

Bliska współpraca pomiędzy Marksem i Engelsem sprawiła, że przez wiele lat nawet wnikliwi badacze ich dorobku nie dostrzegali różnic w ich  poglądach i koncepcjach. Pionierski charakter w międzynarodowej dyspucie na temat tych różnic miała książka Stanisława Brzozowskiego Anty-Engels. Później pojawiły się publikacje takich autorów jak Włosi Giovanni Gentile, Arturo Labriola i Benedetto Croce, Węgier Gyoergy Likacs i Austriak Max Adler.

Andrzej Walicki pisał: „Przywrócenie Engelsowi należnej mu rangi historycznej nie uważam za równoznaczne z powrotem do naiwnego poglądu przypisującego Marksowi i Engelsowi całkowitą jednomyślność, traktującego ich jako jeden duch w dwóch ciałach. Przeciwnie: podzielam zdanie, że dzieła Engelsa powinny być publikowane i studiowane, osobno od dzieł Marksa, że różnice między obu myślicielami, aczkolwiek przeważnie przez nich nieuświadamiane, miały ważne znaczenie teoretyczne i że ważne ich określenie niezbędne jest  dla zrozumienia dziejów marksizmu w XX wieku.”

Najnowsze

Koniec bezkarnego poniżania pracowników? Od 5 listopada nowe prawo przeciwko mobbingowi. Nawet 28 836 zł zadośćuczynienia

Koniec bezkarnego poniżania pracowników? Od 5 listopada nowe prawo przeciwko mobbingowi. Nawet 28 836 zł zadośćuczynienia

Nowe przepisy Kodeksu pracy, które wejdą w życie 5 listopada 2026 roku, mają na celu walkę z mobbingiem w polskich zakładach pracy. Uproszczona definicja nękania oraz wyższe zadośćuczynienie wzmocnią pozycję pracowników. Kluczowe będzie skuteczne egzekwowanie przepisów, aby zapewnić ochronę i godność zatrudnionych.

Polska prawica dostarcza paliwa rosyjskiej propagandzie. Kreml wykorzystuje kryzys wywołany sporem prezydenta z rządem

Polska prawica dostarcza paliwa rosyjskiej propagandzie. Kreml wykorzystuje kryzys wywołany sporem prezydenta z rządem

Rosyjskie działania dezinformacyjne wykorzystują wewnętrzne konflikty w Polsce, szczególnie wokół Trybunału Konstytucyjnego, aby podważyć zaufanie społeczne i osłabić bezpieczeństwo państwa. Polityczne napięcia między prezydentem a rządem stają się polem do popisu dla rosyjskiej propagandy, zwiększając ryzyko destabilizacji Polski w obliczu zagrożeń ze strony Rosji.

Chiny i Szwajcaria podpisały protokół w sprawie aktualizacji umowy o wolnym handlu

Chiny i Szwajcaria podpisały protokół w sprawie aktualizacji umowy o wolnym handlu

30 października w Pekinie minister handlu Chin Wang Wentao podpisał protokół aktualizacyjny umowy o wolnym handlu z Szwajcarią. Obie strony zobowiązały się do otwartości w zakresie towarów, usług i inwestycji, co ma pogłębić współpracę gospodarczą. Umowa została pierwotnie podpisana w 2013 roku, a jej aktualizacja jest podkreśleniem wsparcia dla wolnego handlu w trudnym międzynarodowym środowisku.

Komentarz: Japonia rozbraja pacyfizm. Stare demony, nowe rakiety

Komentarz: Japonia rozbraja pacyfizm. Stare demony, nowe rakiety

80 lat po ogłoszeniu pacyfistycznej konstytucji Japonia coraz śmielej stawia na zbrojenia.** Rząd premier Sanae Takaichi rozważa zwiększenie wydatków wojskowych, rozwija potencjał militarny i zaostrza stanowisko wobec Chin. W tle pozostają bolesna historia japońskiego imperializmu, napięcia wokół Tajwanu oraz interesy przemysłu zbrojeniowego. Tymczasem tysiące Japończyków protestują w obronie pokoju. **Czy kraj, który po II wojnie światowej wyrzekł się agresji, ponownie wkracza na niebezpieczną drogę militaryzmu? I kto zapłaci za polityczne ambicje Tokio?

Spotkanie Xi Jinpinga z prezydentem Niemiec    

Spotkanie Xi Jinpinga z prezydentem Niemiec    

30 października Xi Jinping spotkał się z prezydentem Niemiec Frankiem-Walterem Steinmeierem w Pekinie. Xi podkreślił wysoką jakość relacji chińsko-niemieckich oraz potrzebę współpracy opartej na wzajemnym zaufaniu. Zaapelował o wspieranie otwartości, współpracy i poszanowania równości w relacjach. Strony uzgodniły współpracę w dziedzinach takich jak sztuczna inteligencja, ekologiczne rozwiązania i gospodarka cyfrowa. Steinmeier potwierdził politykę „jednych Chin” i wolę współpracy, w tym w rozwiązywaniu sporów handlowych. Obie strony zobowiązały się do utrzymywania dialogu oraz wspierania pokojowego rozwoju i wolnego handlu na świecie.

Xi Jinping spotkał się z przewodniczącym Konfederacji Szwajcarskiej

Xi Jinping spotkał się z przewodniczącym Konfederacji Szwajcarskiej

30 października w Pekinie Xi Jinping spotkał się z przewodniczącym Konfederacji Szwajcarskiej, Guyem Parmelinem. Xi podkreślił znaczenie współpracy między Chinami a Szwajcarią, uznając ją za wzorcowy przykład w relacjach międzynarodowych. Omówiono rozwój partnerstwa w nowych branżach, takich jak gospodarka cyfrowa i zielona energia, a także potrzebę wspólnej pracy na rzecz multilateralizmu. Po spotkaniu podpisano zaktualizowany protokół strefy wolnego handlu oraz dokumenty dotyczące współpracy naukowej i medialnej, co ma przyczynić się do zrównoważonego rozwoju handlu między krajami.

Sprawdź również

Żółty Październik

Żółty Październik

W lipcu 1949 roku wiceprzewodniczący Komunistycznej Partii Chin Liu Shaogi odwiedził Moskwę. Stalin potraktował go jak wasala. Pokazał mu mapę Europy i Azji. Potem pouczył, że nowa Chińska Republika Ludowa nie będzie wtrącać do spraw Europy Środkowo-Wschodniej. Nie...