Chińskie narodowe instrumenty muzyczne mają długą historię.
Na podstawie odkopanych artefaktów można potwierdzić, że już w okresie przed dynastią Qin, od paleolitu do 221 roku p.n.e., istniało wiele różnych tego rodzaju starożytnych dzieł sztuki. Wszystkie one są dowodem mądrości i kreatywności narodu chińskiego.
Cechą charakterystyczną chińskich narodowych instrumentów muzycznych jest to, że ich kształt jest niewielki i przeważnie są wykonane z naturalnych materiałów. Obecnie powszechnie popularne są między innymi guqin, zheng, flet, xiao, suona, erhu, pipa czy bębny, które są czołowymi przedstawicielami tradycyjnej kultury muzycznej.
Guqin
Guqin jest pradawnym instrumentem strunowym. Niegdyś nazywany był qin albo yaoqin. Jego początki są datowane na czasy panowania dynastii Zhou, około 3 tys. lat temu. Kształt guqinu jest przepiękny, barwa dźwięku zaś czysta i delikatna.
W starożytnych Chinach bardzo sumiennie podchodzono do gry na nim. Zanim zaczęto z niego korzystać, najpierw zażywano kąpieli i przebierano się w czyste ubrania. Następnie palono kadzidła i dopiero potem zasiadano do gry. W jej czasie guqin stawiany był na podłodze albo na stole.
Dawni literaci niemal na co dzień stykali się z muzyką graną na guqinie. Źródła historyczne podają, że często byli oni głównymi uczestnikami takich koncertów i dokładali wielkich starań w organizowanie występów oraz propagowanie gry na tym instrumencie.
Wytwarzanie guqinu jest bardzo skomplikowane i stanowi specjalną sztukę wymagającą szczególnych umiejętności. Dynastie Tang (618–907) i Song (960–1279) były złotym okresem w jego historii. W owym czasie istniało bowiem wiele przepięknych egzemplarzy. Nawet w ostatnich kilkudziesięciu latach Chińczycy stale ulepszali ten starożytny instrument.
Grą na guqinie można żywo zobrazować ludzkie emocje i uczucia, takie jak radość, gniew czy smutek, a nawet naturalne krajobrazy. Istnieje bardzo wiele stylów gry. Można na nim wykonywać zarówno utwory solowe, jak też używać go w orkiestrze lub jako instrumentu akompaniującego.
Niektórzy zachodni muzycy są zdania, że konstrukcja tego instrumentu została zaprojektowana w oparciu o chińską koncepcję relacji między niebem a ziemią, która przypomina ludziom muzykę słyszaną jedynie przez niebiańskie bóstwa.
Xiao
Xiao jest starożytnym chińskim instrumentem dętym, nazywanym także dongxiao. Już kilka tysięcy lat temu był popularny wśród ludności chińskiej. Stworzony został na bazie paixiao, czyli fletni Pana, która na początku nazywana była właśnie xiao.
Podczas gry na paixiao ludzie zauważyli, że otwierając otwory tylko w jednej piszczałce, również można wygrywać melodie. W taki sposób powstał instrument z wieloma otworami i tylko jedną piszczałką.
Xiao narodził się przed dynastią Han (206 p.n.e.–220 n.e.) i w owym czasie był znany jako qiangdi. Pierwotnie qiangdi było instrumentem mniejszości Qiang zamieszkującej prowincje Syczuan i Gansu. W I wieku p.n.e. qiangdi stało się popularne w regionie Rzeki Żółtej. Dzięki stopniowym udoskonaleniom z czasem stało się instrumentem o sześciu otworach, bardzo podobnym do dzisiejszego xiao.
Konstrukcja instrumentu jest bardzo prosta. Jego kształt przypomina flet, lecz jest od niego dłuższy i wykonany głównie z bambusa. Na jego szczycie znajduje się ustnik, na przodzie pięć, a z tyłu jeden otwór palcowy. Poza tym od spodu, w dolnej części instrumentu, znajdują się jeszcze trzy albo cztery dodatkowe otwory. Ich celem jest rozszerzanie i polepszanie jakości dźwięku.
Barwa dźwięku jest delikatna i elegancka. Barwa basowa jest głęboka i wyjątkowa, barwa altowa zaś donośna i urocza. Sposób gry na xiao jest taki sam jak na flecie, a za jego pomocą można nawet przedstawiać środowisko naturalne.
Na xiao można wykonywać zarówno utwory solowe, jak też używać go w orkiestrze bądź jako instrumentu akompaniującego. Istnieje wiele rodzajów xiao, na przykład zizhu dongxiao, yupingxiao i jiujiexiao.
Flet
Flet jest w Chinach bardzo popularnym instrumentem dętym wykonanym z naturalnego bambusa, dlatego nazywa się go również fletem bambusowym. Składa się z jednej bambusowej piszczałki. Znajdują się na niej ustnik, otwór z błoną i sześć otworów palcowych.
Mimo że instrument jest bardzo prosty, ma aż 9 tys. lat historii. Pięć tysięcy lat temu flet był wykonywany z kości, później zaczęto robić go z bambusa. W I wieku p.n.e. nazywany był hengchui. W owym czasie w orkiestrze dętej flet zajmował bardzo ważne miejsce.
Od VII wieku poddawany był ciągłym ulepszeniom, między innymi dodana została specjalna błona. Sposób gry na flecie również się rozwijał i osiągał coraz wyższy poziom.
Od X wieku, wraz z rozwojem poezji dynastii Song i muzyki dynastii Yuan (1279–1368), flet stawał się głównym instrumentem akompaniującym. Również w orkiestrach oper ludowych i dramatów etnicznych był niezwykle ważnym instrumentem.
Grą na flecie można naśladować różne dźwięki natury, na przykład śpiew ptaków. Flet po chińsku nazywany jest dizi i występuje w kilku odmianach, takich jak qudi, bangdi, flet z klapami oraz flet z siedmioma albo jedenastoma otworami.
W grze na flecie rozróżnia się dwie szkoły, południową i północną, które różnią się stylami. Szkoła południowa używa głównie qudi, którego styl jest elegancki i niepowtarzalny. Qudi jest spotykany przede wszystkim w regionie Rzeki Jangcy.
Szkoła północna posługuje się natomiast bangdi, którego styl jest mocny i szorstki. Piszczałka ta jest krótka i wąska, a jej barwa dźwięku jasna. Ten rodzaj fletu jest popularny głównie w północnych Chinach.
Konghou
Konghou jest starożytnym instrumentem strunowym. Z dostępnych dokumentów wiadomo, że instrument ten istnieje już od ponad 2 tys. lat. W starożytnych Chinach był znany zarówno na dworze cesarskim, jak i wśród ludności.
Szczególnie w okresie panowania dynastii Tang, w czasach prężnego rozwoju gospodarki i kultury, sztuka gry na nim rozwijała się bardzo szybko. W tej epoce chiński konghou stał się popularny w Japonii, Korei i innych krajach sąsiadujących.
Obecnie w świątyni Tōdai-ji w Japonii nadal można oglądać dwa uszkodzone egzemplarze pochodzące z tamtych czasów. Niestety po XIV wieku ten starożytny instrument stracił popularność i obecnie można go zobaczyć głównie na dawnych freskach.
Od lat 50. ubiegłego wieku chińscy naukowcy prowadzili wiele badań i, opierając się na malowidłach, zaprojektowali kilka modeli konghou. Wszystkie miały jednak wiele wad, dlatego nie zdobyły większej popularności.
Na początku lat 80. stworzono nowy rodzaj instrumentu zwany yanzhu konghou. Jego konstrukcja jest doskonalsza, a instrument wydaje podniosły dźwięk o silnym narodowym charakterze, dlatego ponownie stał się popularny.
Kształt yanzhu konghou zbliżony jest do harfy, jego barwa jest delikatna i czysta, a skala szeroka, dlatego uchodzi za wyjątkowo piękny instrument.
Erhu
Erhu jest znanym chińskim instrumentem smyczkowym, który powstał w VII wieku naszej ery. W owym czasie używany był głównie wśród mniejszości narodowych w północno-zachodniej części Chin. W ciągu tysiącletniej historii rozwoju erhu wykorzystywano przede wszystkim jako instrument akompaniujący w operze.
Konstrukcja erhu jest bardzo prosta. Posiada ono szyjkę o długości do 80 centymetrów, na której znajdują się dwie struny. Całość połączona jest z pudłem rezonansowym, którego kształt podobny jest do kubka. Smyczek wykonany jest z włosia pochodzącego z końskiego ogona.
Skala erhu może obejmować do trzech oktaw. Barwa jego dźwięku jest podobna do ludzkiego głosu. Erhu nazywane jest również „chińskimi skrzypcami”. Nieco nostalgiczne i dramatyczne brzmienie instrumentu pozwala wyrażać głębokie uczucia.
Po 1949 roku produkcja erhu i sztuka gry na tym instrumencie rozwijały się bardzo szybko. Można na nim wykonywać zarówno utwory solowe, jak też używać go jako instrumentu akompaniującego.
Erhu jest wiodącym instrumentem w chińskiej ludowej orkiestrze dętej i smyczkowej. Jego rola podobna jest do partii skrzypiec w orkiestrze klasycznej. Produkcja erhu jest stosunkowo prosta, a barwa dźwięku przepiękna, dlatego nie dziwi ogromna popularność tego instrumentu w Chinach.
