Ekologia (nie)sprawiedliwa

20 lis 2023

Truizmem jest konstatacja, że bogaci zużywają więcej zasobów, a więc zostawiają większy ślad węglowy. Głębiej oddziaływają na środowisko, bardziej z niego korzystają. I w małym stopniu chcą brać za to odpowiedzialność.

Koncerny należące do najbogatszych, a także te nie bardzo wiadomo do kogo należące specjalizują się w greenwashingu, czyli robieniu wody (zielonej) z mózgów konsumentów. To „zupa” przynosząca najwięcej zysków. Można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że 90% towarów i usług oznaczanych jako „green” jest brunatne, jeśli nie czarne, a w najlepszym wypadku takie samo jak towary i usługi bez nalepki „zielone”. Wyjątkiem są może pralki, o ile naprawdę zużywają mniej energii elektrycznej i wody.

Realizowane nie tylko w Polsce programy „ekologiczne” wpisują się w ten sam schemat. W dodatku płynące z nich zyski, jeśli są, trafiają do tych, którzy mają pieniądze. Państwo, czyli wszyscy podatnicy, dopłacają tym, których stać na udział w programach – na inwestycje w panele fotowoltaiczne, w pompy ciepła czy elektryczne samochody. Czy wpływa to realnie na poprawę stanu środowiska? Nie tylko ja mam wątpliwości.

Do tej pory tylko jeden program ekologiczny w Polsce zakończył się powodzeniem. Efekt jego wprowadzenia jest też mierzalny i daje się ocenić. To program likwidacji palenisk na paliwo stałe zrealizowany w Krakowie. Oprócz dopłat do instalacji alternatywnych źródeł ciepła program zakładał rekompensatę kosztów ogrzewania dla osób o niskich dochodach. Te dwa elementy były podstawą sukcesu. Rezultat? Znacząca poprawa stanu powietrza w Krakowie mimo niekorzystnego położenia w kotlinie i napływu zanieczyszczeń z okolic, a także zwiększonego ruchu samochodowego. A jednocześnie nie odbyło się to kosztem osób o najniższych dochodach.

Ten wzorcowy – jak mogłoby się wydawać – program nie stał się jednak wzorem. Wymiana systemów ogrzewania idzie w Polsce opornie, a w wielu gminach nawet się nie zaczęła. Program Czyste Powietrze z 2018 roku zakładał likwidację do 2030 roku trzech milionów kotłów emitujących najwięcej zanieczyszczeń. Po pięciu latach podpisano 583 tysięcy umów. Polski Alarm Smogowy oceniał, że w takim tempie do 2031 roku można wymienić 1,5 miliona starych kotłów i pieców – połowę tego, co zaplanowano w roku 2018. Jednak w programie wyborczym PiS przewidywało ograniczenie środków na ten projekt, co jeszcze spowolniłoby tempo zmian. Jakie będą zamierzenia nowej koalicji w tym zakresie, nie wiadomo. Ale na intensyfikację działań chyba nie ma co liczyć.

Innym projektem na rzecz poprawy stanu powietrza jest program umożliwiający tworzenie stref czystego transportu . Dyrektywa unijna powstała w 1998 roku, ale pierwsze strefy zakładano w Europie dopiero dziesięć lat później. W Polsce rozpoczęto przygotowania na podstawie dyrektyw unijnych oraz nowelizacji z grudnia 2021 roku Ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Pierwsza strefa czystego transportu ma działać w Krakowie już od lipca 2024 roku; zaraz potem kolejna wystartuje w Warszawie.

Na początek do strefy będą mogły wjeżdżać samochody z silnikami spełniającymi co najmniej normę spalania Euro 1 (samochody benzynowe) lub Euro 2 (diesle). Później, od lipca 2026 roku, strefa będzie dostępna tylko dla samochodów z silnikami benzynowymi spełniającymi normy Euro 3 lub dla diesli z normą Euro 5. Na ogólną liczbę prawie 900 tysięcy samochodów zarejestrowanych w aglomeracji krakowskiej prawo wjazdu do strefy straci 35 tysięcy, z czego niecałe 10 tysięcy z samego Krakowa. Będzie to więc niespełna 4% ogółu pojazdów.

Co w zamian? Miasto rozbudowuje transport publiczny. Niedługo zostanie ukończona pętla tramwajowa z parkingiem park and ride w Górce Narodowej. Rozpoczęto budowę tramwaju do Mistrzejowic. W planach kolejne linie, m.in do Rybitw oraz wzdłuż ulicy Wielickiej do granic miasta. Rozwijana jest sieć połączeń autobusowych do gmin sąsiadujących z Krakowem. Po latach zastoju zaczęto tworzyć powoli kolej metropolitalną. To najsłabszy element systemu, nieporównywalny z koleją warszawską czy trójmiejską.

To wszystko oczywiście wymaga nakładów. Kraków wygląda funduszy europejskich jak stado kani dżdżu. Jednocześnie rośnie zadłużenie miasta wskutek wieloletniego obniżania dochodów samorządów. Bez sprawnego systemu komunikacji publicznej strefy czystego transportu mogą się stać przeszkodą w realizacji zadań życiowych przez dotychczasowych użytkowników „zakazanych” pojazdów, o ile ci nie będą w stanie wymienić swoich aut na nowsze, spełniające choćby minimalne normy. Strefa nie wpłynie na komfort życia użytkowników SUV-ów hybrydowych czy elektrycznych, a może nawet odrobinę zwiększy im komfort parkowania. Będą mogli kupować jeszcze większe samochody, w dodatku z dopłatą do elektryka. I protestować przeciw budowaniu linii tramwajowych przed oknami ich apartamentów.

aristoskr.wordpress.com

Najnowsze

Xi Jinping przewodniczył 33. Nieformalnemu Spotkaniu Przywódców APEC i wygłosił ważne przemówienie

Xi Jinping przewodniczył 33. Nieformalnemu Spotkaniu Przywódców APEC i wygłosił ważne przemówienie

Xi Jinping przewodniczył w Shenzhen 33. Nieformalnemu Spotkaniu Przywódców APEC, wzywając do budowy otwartej, inkluzywnej i innowacyjnej wspólnoty Azji i Pacyfiku. Podkreślił potrzebę wzajemnego wsparcia, wolnego handlu, współpracy naukowo-technicznej oraz sprawiedliwego podziału korzyści rozwoju. Zaproponował wzmocnienie czterech filarów współpracy: handlu i gospodarki, wzajemnych połączeń, innowacji oraz zrównoważonego rozwoju. Chiny przeznaczą 20 mln dolarów na projekty APEC i utworzą nowe centra oraz instytucje współpracy. Uczestnicy wysoko ocenili chińskie przewodnictwo, a Xi wezwał do przekuwania konsensusu w konkretne, trwałe rezultaty.

APEC w Shenzhen: więcej niż szczyt przywódców. Długofalowa wizja współpracy Azji i Pacyfiku

APEC w Shenzhen: więcej niż szczyt przywódców. Długofalowa wizja współpracy Azji i Pacyfiku

Szczyt APEC w Shenzhen wyznacza kierunki przyszłej współpracy gospodarczej Azji i Pacyfiku, obejmując liberalizację handlu, cyfryzację, sztuczną inteligencję, bezpieczeństwo łańcuchów dostaw oraz zieloną transformację. Leszek Ślazyk podkreśla, że forum to nie tylko wydarzenie polityczne, lecz długoterminowy mechanizm kształtujący rozwój regionu do 2040 roku.

Trump, Xi i Putin przy jednym stole. Nowa Jałta czy początek nowego porządku świata?

Trump, Xi i Putin przy jednym stole. Nowa Jałta czy początek nowego porządku świata?

Szczyt Trumpa, Xi Jinpinga i Putina w Shenzhen przyniósł deklaracje dotyczące reformy ONZ, energii, bezpieczeństwa nuklearnego i immunitetów, lecz nie zawierał planu zakończenia wojny w Ukrainie. Spotkanie wzmocniło wizerunek Rosji i Chin, budząc obawy Europy przed decyzjami mocarstw bez udziału mniejszych państw. Dla Polski kluczowe pozostają wiarygodność NATO, wsparcie Ukrainy i poszanowanie prawa międzynarodowego.

Chiny zajmują miejsce Rosji w światowej hierarchii. Putin chciał odbudować imperium, ale wzmacnia Pekin?

Chiny zajmują miejsce Rosji w światowej hierarchii. Putin chciał odbudować imperium, ale wzmacnia Pekin?

Rosja, próbując odbudować status światowego mocarstwa poprzez wojnę w Ukrainie, pogłębiła zależność od Chin. Pekin przewyższa Moskwę gospodarczo, technologicznie i handlowo, wzmacnia wpływy w Azji Centralnej oraz konkuruje na rynkach uzbrojenia. Rosja zachowuje znaczenie militarne i nuklearne, lecz traci samodzielność gospodarczą, stając się słabszym partnerem Chin i źródłem zagrożeń dla Polski.

Prezydent chce zablokowania fałszywej strony. A kto obroni zwykłego obywatela po wecie DSA?

Prezydent chce zablokowania fałszywej strony. A kto obroni zwykłego obywatela po wecie DSA?

Fałszywa gala bokserska wykorzystująca wizerunek Karola Nawrockiego uruchomiła reakcję Kancelarii Prezydenta i zgłoszenie do ABW. Ironia jest uderzająca: pięć dni wcześniej prezydent zawetował przepisy wzmacniające walkę z nielegalnymi treściami i oszustwami internetowymi. Choć DSA nadal obowiązuje, zabrakło dodatkowych krajowych narzędzi szybkiej interwencji. Kluczowe pytanie brzmi: czy zwykły obywatel, którego okradziono, oczerniono lub podszyto się pod niego, otrzyma równie skuteczną ochronę? Bez jasnych procedur bezpieczeństwo w sieci pozostanie przywilejem wpływowych.

Młodzi Polacy chcą mieć dzieci, ale nie planują ich teraz. Dlaczego coraz trudniej założyć rodzinę?

Młodzi Polacy chcą mieć dzieci, ale nie planują ich teraz. Dlaczego coraz trudniej założyć rodzinę?

Młodzi Polacy nie odrzucili rodziny — odrzucają życie na krawędzi niepewności. Około 70 proc. bezdzietnych widzi dzieci w idealnym modelu rodziny, lecz tylko 20 proc. planuje rodzicielstwo w ciągu trzech lat. Największymi barierami okazują się brak stabilnego związku, niepewne mieszkanie, osamotnienie i lęk przed przeciążeniem, szczególnie wśród kobiet. Badanie SGH obnaża wygodny mit: dzietności nie podniosą same świadczenia ani moralizatorskie apele. Jeśli państwo chce rodzin, musi najpierw zapewnić mieszkania, stabilną pracę, opiekę i realne bezpieczeństwo.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...