Musk potrzebuje państwa

23 sie 2022

Czy kojarzą Państwo firmę o nazwie Solyndra? Domyślam się, że w większości przypadków odpowiedź brzmi: nie. I nic dziwnego. Ten producent paneli fotowoltaicznych zbankrutował lata temu. Swego czasu było o nim jednak głośno w USA. Dlatego, że w 2009 roku firma otrzymała od administracji Obamy pożyczkę na sumę 535 milionów dolarów. Jej bankructwo stało się dla wielu osób kolejnym dowodem na to, że państwo nie powinno się wtrącać w mechanizmy rynkowe. Rząd nie może „wybierać zwycięzców”, udzielając im na preferencyjnych warunkach mega pożyczek, to zadanie dla niewidzialnej ręki rynku – powtarzali triumfalnie. 

W tym samym roku administracja Obamy pożyczyła podobną sumę jeszcze jednej firmie. O niej zapewne Państwo słyszeli. To Tesla, na której czele stoi Elon Musk – obecnie najbogatszy człowiek na świecie. Jaka była reakcja? Czy pochwalono rząd za mądrą inwestycję? W żadnym razie. Musk uchodzi dziś za przykład wybitnego przedsiębiorcy, który „własnymi rękoma” stworzył coś niesamowitego. Państwo powinno się zaś trzymać od niego z daleka i nie gnębić go podatkami. Dwa różne rezultaty – ale puenta, którą próbuje się nam wtłoczyć do głów, pozostaje taka sama. Rynek zawsze dobry, państwo zawsze złe. Oba przykłady pochodzą z książki Mission Economy, znanej ekonomistki Mariany Mazzucato. 

Mazzucato przekonuje, że kłopot nie jest czysto wizerunkowy. Innymi słowy, nie chodzi tylko o to, że państwo ma marną reputację, a rynek czy ludzie tacy jak Musk spijają całą śmietankę. Jak pisze: „Prawdziwym problemem jest uspołecznianie ryzyka i prywatyzacja zysków”. Jeśli wspomagana przez państwo firma upadnie albo jeśli trzeba ratować daną korporację czy instytucję finansową przed bankructwem za pomocą rządowych pieniędzy, to koszt ponosi pośrednio całe społeczeństwo, które dokłada się podatkami do budżetu. Ale jeśli firma osiągnie sukces, to zdecydowana większość zysków płynie w kierunku garstki osób stojących na jej czele.

W ten sposób powstaje klasa bogaczy – mająca ogromne pieniądze i wpływy. Musk doskonałym tego przykładem. W środku pandemii COVID-19 czuł się tak silny, że ogłosił publicznie, iż nie zamierza się stosować do stanowych przepisów bezpieczeństwa. Mnóstwo osób go poparło, uważając, że taki „bogaty”, taki „genialny”, taki „przedsiębiorczy” człowiek ma prawo działać na własnych zasadach, obok państwa i jego przepisów.

Jeszcze inny problem polega na tym, że taka fałszywa opowieść o świecie prowadzi do podejmowania błędnych decyzji. Przekonanie, że prywatne zawsze lepsze od państwowego, jest często używane do uzasadnienia outsourcingu usług publicznych. Jak pokazuje kolejny przykład z książki Mazzucato, czasem z fatalnym skutkiem: w Wielkiej Brytanii między 2010 a 2014 rokiem wydatki państwowego systemu opieki zdrowotnej na prywatne firmy konsultingowe wzrosły o ponad 300 milionów funtów. Jednocześnie badania przeprowadzone w 120 brytyjskich szpitalach wykazały, że zwiększenie nakładów na firmy konsultingowe nie tylko nie pomogło pacjentom, ale wiązało się z obniżeniem wydajności tych placówek. 

To nie znaczy, że państwo jest zawsze dobre – nigdy nie marnotrawi środków, nie prowadzi do korupcji, nie może być przejęte przez partyjnych baronów. Mazzucato nie mówi „państwo jest bez skazy”, lecz „państwo jest niezbędne”. Nawet ludzie narzekający na interwencjonizm państwowy bez wahania wyciągają ręce po państwowe pożyczki i dofinansowania, chętnie zatrudniają pracowników wykształconych za publiczne środki i kiedy tylko potrzebują, korzystają z publicznej infrastruktury. A gdy przychodzi kryzys, uciekają pod państwowy parasol. 

Zamiast więc powtarzać fałszywą opowieść, że „państwo ma po prostu nie przeszkadzać”, zacznijmy się zastanawiać, jak urządzić to państwo bardziej demokratycznie – żeby sprzyjało większości społeczeństwa, a nie garstce najbogatszych czy najbardziej wpływowych.

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...