O ojcu lampy naftowej i o polskim „Texasie”

24 sty 2022

Należę do pokolenia, dla którego lampa naftowa nie jest tylko emblematem „dawności” i anachronizmu, jak „pochodnia” czy „karoca”, bo żyłem w czasach, gdy bywała jeszcze w niektórych miejscach przedmiotem codziennego użytku, przede wszystkim na wsiach, na prowincji, ale zdarzało się to też w miastach, tam gdzie nie dotarły jeszcze linie energetyczne przesyłające prąd. Sam pomieszkiwałem w w dzieciństwie w wakacje u rodziny na wsi lubelskiej, do której zabudowań „elektryczność” jeszcze nie dotarła, a było to w roku 1966 (sic!) i mieszkanie oświetlano światłem lampy naftowej, zasilanej naftą nabywaną w pobliskim, specjalnym naftowym sklepiku.

Nie myślałem wtedy oczywiście o Ignacym Łukasiewiczu (1822-1882), ba, najprawdopodobniej o nim jeszcze nie słyszałem, a jeśli nawet słyszałem, to nie zwróciłem na jego postać uwagi. Dlatego z zainteresowaniem sięgnąłem po zbiorową pracę pięciorga autorów, którzy wspólnie napisali biografię Ignacego Łukaszewicza, farmaceuty z zawodu, wynalazcy lampy naftowej, a przy tym postaci unikatowej w warunkach polskich – kapitalisty-nafciarza z Podkarpacia. Pierwsza w dziejach Polski i ludzkości lampa naftowa zapłonęła podczas chirurgicznej operacji we Lwowie, 31 lipca 1853 roku. O ile jednak jakieś blade, brodate widmo portretowe o nazwie „Ignacy Łukasiewicz” było mi hasłowo znane, o tyle jego bogata działalność społeczna, charytatywna, a także – w młodości – polityczna, niepodległościowa, opłacona więzieniem, była mi kompletnie nieznana, nawet w najogólniejszym zarysie.
W tym okresie był Łukasiewicz uczestnikiem tzw. powstania krakowskiego z lutego 1846 roku i bliskim współpracownikiem Edwarda Dembowskiego. Obraz życia Łukasiewicza dopełniony jest jego osobistym, prywatnym wymiarem. Osobny rozdział poświęcony jest geograficznej, terytorialnej przestrzeni życia i działalności Łukasiewicza czyli Galicji i jej gospodarce w drugiej połowie XIX wieku oraz jej uwarunkowaniom społeczno-politycznym. To obszerna analiza obejmuje takie zagadnienia, jak przemysł, bankowość, transport, górnictwo naftowe. Jest też obraz „borysławskiej gorączki” naftowej, z jej blaskami i cieniami, z metodami odkrywania ropy, fabrykami maszyn wiertniczych, szkolnictwem zawodowym w zakresie górnictwa naftowego, towarzyszącym temu przemysłowi organizacjom i pismom tematycznym. Jest też o plagach związanym z wydobywaniem nafty: erupcjach, pożarach, osuwiskach, wodach podziemnych. Obszerny rozdział aneksowy poświęcony jest postaci, jak się okazuje niesprawiedliwie bardzo słabo znanej Witoldowi Zglennickiemu, spadkobiercy Łukasiewicza – pośrednio także wcześniejszego, wielkiego pioniera przemysłu, w szczególności górnictwa i hutnictwa polskiego czyli Stanisława Staszica – inżyniera-geologa, nafciarza o rysach awanturniczych, postaci barwnej zwłaszcza w porównaniu do statecznego, dostojnego Łukasiewicza Pasjonująca opowieść o polskich marzeniach, nigdy nie spełnionych, o przemysłowej potędze.
Piotr Franaszek, Paweł Grata, Anna Kozicka-Kołaczkowska, Mariusz Ruszel, Grzegorz Zamoyski – „Ignacy Łukasiewicz. Prometeusz na ludzką miarę”, seria Biografie Sławnych Ludzi, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2021, str. 247, ISBN 978-83-8196-351-0

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...