Madagaskar znów w rękach wojska

15 paź 2025

Na Madagaskarze po raz kolejny historia zatoczyła krąg. We wtorek 14 października 2025 roku, po tygodniach narastających protestów i politycznego chaosu, wojsko ogłosiło przejęcie władzy. „Od dzisiaj przejmujemy władzę i zawieszamy konstytucję” – oświadczył przed pałacem prezydenckim w Antananarywie pułkownik Michael Randrianirina, dowódca jednostki CAPSAT (Korpus Armii Personelu i Służb Administracyjno-Technicznych). Wraz z grupą oficerów zapowiedział rozwiązanie Senatu i Najwyższego Trybunału Konstytucyjnego, a w ich miejsce powołanie tymczasowego komitetu wojskowo-cywilnego, który „będzie czuwał nad funkcjami prezydencji” do czasu utworzenia nowego rządu cywilnego.

Przewrót dopełnił się po kilku dniach instytucyjnej wojny między prezydentem Andrą Rajoeliną a parlamentem. Rajoelina, który rządził od 2018 roku i w 2023 został ponownie wybrany w wyborach bojkotowanych przez opozycję, od miesięcy tracił poparcie. Wobec narastającego buntu ulicy i kryzysu społecznego próbował ratować się manewrami proceduralnymi – w ostatniej chwili rozwiązał Zgromadzenie Narodowe, aby zapobiec głosowaniu nad swoim impeachmentem. Deputowani uznali jednak ten dekret za nielegalny i przegłosowali jego „trwałą przeszkodę w sprawowaniu urzędu” większością 130 głosów na 163.

Kilka godzin później Najwyższy Trybunał Konstytucyjny – dotąd postrzegany jako lojalny wobec prezydenta – uznał wakat na urzędzie i formalnie przekazał obowiązki głowy państwa wojsku, w osobie pułkownika Randrianiriny. Tym samym Rajoelina został faktycznie pozbawiony władzy. Jeszcze tego samego dnia miał zostać ewakuowany francuskim samolotem wojskowym na wyspę Reunion, a następnie udał się – według doniesień – do Dubaju. W mediach społecznościowych zapowiadał, że „pozostaje prezydentem Republiki” i potępiał „zamach stanu”, jednak jego głos – jak piszą świadkowie – „brzmiał jak echo z innej planety, jak światło gasnącej gwiazdy”.

Generacja Z i wojskowa rewolucja

Do przewrotu doszło w wyniku kilkutygodniowych masowych protestów, które rozpoczęły się 25 września. Na ulice Antananarywy wyszli młodzi ludzie – studenci i aktywiści nazywający siebie pokolenie Z – domagający się reformy instytucji państwowych, walki z korupcją i większego udziału społeczeństwa w rządzeniu. Szybko dołączyli do nich urzędnicy i pracownicy sektora publicznego, wzywani do strajku przez związki zawodowe.

https://TWITTER.com/MightiJamie/status/1978308136151748625

W weekend poprzedzający zamach część armii, zwłaszcza jednostka CAPSAT, odmówiła udziału w tłumieniu demonstracji i przeszła na stronę protestujących. To przesądziło los prezydenta. Pułkownik Randrianirina, dotąd średniego szczebla oficer administracyjno-techniczny, stał się w ciągu kilku dni twarzą nowego porządku.

W stolicy zapanowała atmosfera święta. Na Place du 13-Mai – symbolicznym centrum protestów – trwały śpiewy, koncerty i przemówienia. Uczestnicy mówili o końcu „ery złamanych obietnic” i o potrzebie „cywilno-wojskowej transformacji”. W tłumie widać było transparenty z hasłami „Precz z Rajoeliną i Macronem” oraz „Madagaskar wolny od Francji”, wyrażające rosnącą niechęć wobec dawnego kolonialnego protektora i jego wpływów w kraju.

Dzień później ruch Gen-Z Madagascar zamieścił w mediach społecznościowych oświadczenie, w którym młodzi podziękowali rodakom za wsparcie i ogłosili zakończenie swojej „misji obywatelskiej”. „Dziękujemy za wysłuchanie nas, zrozumienie i wspieranie naszych żądań – napisali. – Czas wrócić do szkół, nauki i codziennego życia, ale pozostajemy pełni nadziei i determinacji. Wierzymy, że jeśli młodzi i starsi, ludzie i przywódcy będą współpracować, uda się zbudować lepszą przyszłość edukacji na Madagaskarze.”

Komitet i obietnice transformacji

Randrianirina zapowiedział powołanie „komitetu złożonego z oficerów armii, żandarmerii i policji narodowej, a także doradców cywilnych”, który ma sprawować tymczasową władzę wykonawczą. W ciągu kilku dni ma również powstać „rząd cywilny”. W jego deklaracjach zabrakło jednak odniesienia do ruchu młodych, który faktycznie umożliwił przewrót – co wielu Malgaszy odebrało jako niepokojący sygnał.

Przed obozem CAPSAT na wzgórzu Soanierana, górującym nad stolicą, zebrały się tysiące ludzi. Deputowani, którzy głosowali za odsunięciem Rajoeliny, wieczorem udali się tam, by „zdać raport” wojsku. Tłum wiwatował na ich cześć, witając ich jako współuczestników „narodowego wyzwolenia”.

Jednocześnie większość instytucji państwa pozostała sparaliżowana. Linie lotnicze Air France ogłosiły zawieszenie wszystkich lotów między Paryżem a Antananarywą co najmniej do 17 października, tłumacząc to sytuacją bezpieczeństwa. W kraju zapanowała atmosfera ulgi i niepewności zarazem.

Historia, która się powtarza

Madagaskar zna ten scenariusz aż za dobrze. CAPSAT był już raz kluczowym aktorem politycznego przewrotu – w 2009 roku, gdy obalił prezydenta Marca Ravalomananę i wyniósł do władzy… właśnie Andrę Rajoelinę. Tamten zamach, podobnie jak obecny, miał poparcie ulicy i obietnicę „odnowy demokratycznej”. Skończył się jednak długimi latami stagnacji i międzynarodowej izolacji.

Dziś wielu mieszkańców wyspy pyta, czy nowi „wyzwoliciele” nie powtórzą błędów poprzedników. Na razie wojskowi mówią o „transformacji”, „rządzie cywilnym” i „reformie instytucji”, ale dla ludzi żyjących w kraju, w którym połowa społeczeństwa żyje poniżej granicy ubóstwa, to słowa zbyt często już słyszane.

Madagaskar, jedna z najbiedniejszych gospodarek świata, po raz kolejny stoi na rozdrożu: między marzeniem o odnowie a groźbą powrotu do wojskowej autokracji. Historia tej wyspy ma w sobie rytm cyklicznego buntu i rozczarowania. I choć dziś na Place du 13-Mai rozbrzmiewają pieśni wolności, w powietrzu wisi pytanie, które Malgasze znają aż za dobrze – kto tym razem naprawdę przejął władzę… lud czy jego nowi generałowie?

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...