Administracja Donalda Trumpa zapowiedziała szeroko zakrojoną kampanię przeciwko Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu. Waszyngton oskarża instytucję z Hagi o prowadzenie „wojny” przeciwko Stanom Zjednoczonym za pomocą prawa międzynarodowego i przygotowuje kolejne sankcje wobec jej przedstawicieli.
Sekretarz stanu USA Marco Rubio stwierdził, że działalność MTK zagraża amerykańskiemu systemowi politycznemu i prawnemu. Swoje stanowisko przedstawił w nagraniu opublikowanym w serwisie X, artykule dla „The Wall Street Journal” oraz oficjalnym komunikacie.
– Międzynarodowy Trybunał Karny i jego sojusznicy prowadzą wojnę przeciwko naszemu krajowi nie za pomocą kul ani pocisków, ale za pomocą ustaw, traktatów i siły tego, co nazywa się „prawem międzynarodowym” – powiedział Rubio.
Szef amerykańskiej dyplomacji przekonywał, że bez zdecydowanej odpowiedzi obywatele USA mogą zostać narażeni na ściganie przez zagranicznych sędziów za działania podejmowane w imię obrony kraju.
Waszyngton nie przedstawił jeszcze pełnego zakresu zapowiadanej ofensywy. Część sędziów i przedstawicieli prokuratury MTK już została jednak objęta amerykańskimi restrykcjami.
Obowiązujące środki obejmują zakaz wjazdu do Stanów Zjednoczonych, blokowanie majątku oraz uniemożliwianie przeprowadzania transakcji finansowych z osobami wskazanymi przez administrację Trumpa. Sankcje mogą objąć także pracowników Trybunału, jego współpracowników i członków ich najbliższych rodzin.
Nakazy aresztowania władz Izraela
Konflikt między Waszyngtonem a Trybunałem nasilił się w związku z postępowaniem dotyczącym działań Izraela na okupowanych terytoriach palestyńskich. W listopadzie 2024 roku MTK wydał nakazy aresztowania premiera Izraela Benjamina Netanjahu oraz ówczesnego ministra obrony Joawa Galanta.
Sędziowie uznali, że istnieją uzasadnione podstawy, by podejrzewać ich o zbrodnię wojenną polegającą na stosowaniu głodu jako metody prowadzenia wojny oraz o zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym zabójstwa, prześladowania i inne nieludzkie czyny. W przypadku Netanjahu Trybunał wskazał również na podejrzenie celowego kierowania ataku przeciwko ludności cywilnej.
Nakazy aresztowania nie są wyrokami skazującymi. Oznaczają, że sędziowie uznali zgromadzony materiał za wystarczający do zatrzymania podejrzanych i prowadzenia dalszego postępowania.
Stany Zjednoczone uznały działania MTK za bezprawne i wymierzone w ich najważniejszego sojusznika na Bliskim Wschodzie. Administracja Trumpa przedstawia sankcje jako obronę amerykańskiej suwerenności oraz władz Izraela przed zagranicznym sądem.
Najcięższe zbrodnie międzynarodowe
Międzynarodowy Trybunał Karny został powołany do ścigania konkretnych osób odpowiedzialnych za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne oraz zbrodnię agresji.
Ludobójstwo obejmuje między innymi zabijanie członków grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej z zamiarem jej zniszczenia, powodowanie poważnych obrażeń fizycznych lub psychicznych, tworzenie warunków życia prowadzących do wyniszczenia, przymusowe zapobieganie narodzinom oraz odbieranie dzieci i przekazywanie ich innej grupie.
Do zbrodni przeciwko ludzkości należą zabójstwa, eksterminacja, niewolnictwo, deportacje i przymusowe przesiedlenia, bezprawne więzienie, tortury, gwałty i inne formy przemocy seksualnej, prześladowania z powodów politycznych, narodowych, etnicznych, religijnych lub płciowych, wymuszone zaginięcia, apartheid oraz inne celowo zadawane cierpienia. Czyny te muszą być częścią rozległego lub systematycznego ataku wymierzonego w ludność cywilną.
Katalog zbrodni wojennych obejmuje umyślne zabijanie i torturowanie jeńców lub cywilów, branie zakładników, atakowanie ludności cywilnej, szpitali, obiektów cywilnych i pracowników organizacji humanitarnych, przeprowadzanie uderzeń powodujących nieproporcjonalne straty wśród cywilów, stosowanie głodu jako broni, bezprawne deportacje, grabież, gwałty, przymusową prostytucję, przymusową ciążę, wykorzystywanie dzieci jako żołnierzy oraz niszczenie mienia bez uzasadnionej konieczności wojskowej.
Zbrodnia agresji dotyczy przywódców państwa planujących, przygotowujących, rozpoczynających lub prowadzących napaść stanowiącą oczywiste naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych ze względu na jej charakter, skalę i wagę. Jurysdykcja MTK w tym zakresie podlega dodatkowym ograniczeniom przewidzianym w Statucie Rzymskim.
Jurysdykcja na terytorium Palestyny
Stany Zjednoczone i Izrael nie są stronami Statutu Rzymskiego. Nie wyłącza to jednak automatycznie jurysdykcji Trybunału, jeżeli zarzucane czyny zostały popełnione na terytorium państwa uznającego jego właściwość.
Sędziowie MTK ustalili, że jurysdykcja Trybunału w sprawie Palestyny obejmuje Strefę Gazy, Zachodni Brzeg i Wschodnią Jerozolimę. Oznacza to, że MTK może badać czyny popełnione na tych terenach niezależnie od tego, czy podejrzana osoba jest obywatelem państwa należącego do Trybunału.
Postępowanie nie dotyczyło wyłącznie strony izraelskiej. MTK wydał również nakaz aresztowania dowódcy wojskowego Hamasu Mohammeda Deifa, podejrzewanego o zabójstwa, eksterminację, tortury, gwałty, przemoc seksualną, okrutne traktowanie i branie zakładników. Postępowanie zakończono w lutym 2025 roku po potwierdzeniu jego śmierci.
Konflikt trwający od pierwszej kadencji Trumpa
Spór między USA a MTK rozpoczął się jeszcze podczas pierwszej kadencji Donalda Trumpa. Administracja amerykańska nakładała wówczas sankcje na przedstawicieli Trybunału w odpowiedzi na postępowania dotyczące możliwych zbrodni popełnionych przez amerykańskich żołnierzy i funkcjonariuszy państw współpracujących z Waszyngtonem.
Obecna ofensywa wykracza poza prawne kwestionowanie jurysdykcji MTK. Stany Zjednoczone wykorzystują swoją pozycję w światowym systemie finansowym, aby odcinać sędziów i prokuratorów od amerykańskich banków, przedsiębiorstw i rynku, a także blokować ich majątek oraz możliwość wjazdu na terytorium USA.
