W oczekiwaniu na Anarres

27 lis 2023

„U kresu ówczesnej cywilizacji ludzie, mimo rosnącej świadomości zagrożeń, zamiast ich niwelowania zajmowali się aktywnym ignorowaniem problemów, a także zażartym wojowaniem wokół spraw, które podrzucił im poprzedni wiek, a które tak naprawdę nie miały sensu w obliczu tego, co miało nadejść”. Tak mogłaby się rozpoczynać synteza historyczna pisana wiele wieków po naszej epoce przez jakiegoś ludzkiego lub postludzkiego badacza dziejów.

Trudno wszak nie odnieść wrażenia, że ludzkość specjalizuje się obecnie w toczeniu wojen, które podrzucił im wiek XX, a nawet wcześniejsze. Walki na tzw. Bliskim Wschodzie, czy Afryce to efekt kolonialnej przeszłości. Wojna w Ukrainie to echa nierozwiązanych konfliktów zamrożonych jedynie i niestety nierozwiązanych w czasie istnienia ZSRR (podobnie jak było to wcześniej w Jugosławii).

Zamiast zajmować się największym kryzysem w dziejach, skondensowanym do pojęcia „kryzys klimatyczny”, ale daleko poza wąską kwestię klimatu wybiegającym, ludzkość zajmuje się braniem się za łby w sprawach podrzuconych nam przez poprzednie pokolenia. Rządzi przeszłość, w sytuacji, kiedy to przyszłość ma moc wykończenia tego gatunku na dobre.

— Najbardziej obawiam się tego, że przyjdzie mi spędzić starość w świecie, który się rozpada, w którym wszystkie osiągnięcia cywilizacyjne będą coraz trudniej dostępne i coraz słabiej będą działały — powiedział w wywiadzie dla wp.pl Szymon Malinowski, fizyk atmosfery, profesor nauk o Ziemi. Współzałożyciel portalu Nauka o klimacie. — Działalność społeczno-gospodarcza człowieka jest oderwana od procesów, które zachodzą na powierzchni planety — dodaje.

I w zasadzie mówi, to, co powtarzam bez końca: „Wybudujmy tamę albo postawmy zbiorniki retencyjne, albo sadźmy drzewa, na poziomie instytucjonalnym uchwalmy prawo nakazujące zmienić samochody spalinowe na elektryczne, wybudujmy ogromne ilości fotowoltaiki i zobaczymy, co będzie dalej” — tak mniej więcej myślimy. Wierzymy, że posadzenie stu drzew czy jeden duży zbiornik retencyjny rozwiążą problem.

No więc najprawdopodobniej nie rozwiąże. Zamiast jednak popadać w rozpacz, powinniśmy zastanowić się jak przystosować się do nowej rzeczywistości. Dlatego tak uważnie należy przyglądać się rozmaitym eksperymentom i rozwiązaniom, nawet na małą skalę prowadzonym, które próbują już teraz wychodzić poza logikę obecnego systemu. I to zarówno u nas, jak i na świecie.

Paradoks polega na tym, że te wspólnoty spotykają się z nieustanną agresją „starego świata”, który idąc na dno, próbuje pociągnąć za sobą wszystkich. Tak się dzieje np. z ciągłą presją na wspólnoty zapatystowskie w Meksyku.

Niestety, nie mamy zdatnej do zamieszkania satelity, jak w niezapomnianej książce Ursuli Le Guin „Wydziedziczeni”. Tam osoby zbuntowane uciekły z ichniejszego odpowiednika Ziemi Urras na bliźniaczą planetę Anarres. Wielowarstwowa i wyprzedzająca swoje czasy pod różnymi względami praca Le Guin odnosi się, jak zawsze, do naszej rzeczywistości. Urras jest przeszłością Ziemi (dla nas jeszcze bardziej niż dla autorki, bo odzwierciedla współczesne jej czasy), Anarres jedną z możliwych przyszłości.

Autorka celowo nie chciała napisać prostackiej kolejnej „antyutopii”, ani „utopii”. Napisała więc anarchistyczną „niejednoznaczną utopię”. Po licznych lekturach klasyków (m.in. Kropotkina, historii wiejskich i wiejskich kolektywów rewolucyjnych w Hiszpanii) oraz licznych dyskusjach z ówcześnie żyjącymi osobami odwołującymi się do anarchizmu (m.in. Bookchinem), daje nam kilka podpowiedzi, jak ludzkość może próbować przełamać tę logikę, która obecne dewastuje planetę.

Anarres jest bardzo nieprzyjazna dla życia, a Urras opływa w zasoby, ale zatopiona jest w wojnach bloków politycznych i konfliktach społecznych. To jednak Anarres jest dla autorki punktem wyjścia do rozważań, tak jakby przeczuwała, że z taką planetarną sytuacją przyjdzie nam się mierzyć w przyszłości. Dlatego życie tam jest podporządkowane przetrwaniu (a nie „nadmiarowi”, jak na Urras). Ale nie jest to „przetrwanie” polegające na walce wszystkich ze wszystkimi, ale wręcz przeciwnie, ścisłej współpracy, która jako jedyna daje szanse utrzymania się na tej surowej planecie.

Nie streszczając książki, która opisuje też problemy i dylematy jednostki w tak silnie skoncentrowanym na pracy grupowej świecie, w którym przetrwanie zależy od współpracy, można uznać ją za proroczą. My skupiamy się wciąż na problemach odchodzącego świata i jego cywilizacji symbolizowanej przez Urras, ona już w latach 70. przewidziała, że koniec nadchodzi i powinniśmy się raczej zastanowić, jak urządzić życie inaczej, koncentrując się na współpracy, w zgodzie z taką planetą, jaką mamy. Bez kultu konsumpcji i „nadmiaru”, który niszczył Urras.

Kiedy skończy się obecna cywilizacja, a nic nie wskazuje na to, aby była zdolna otrząsnąć się na czas ze snu, który śni, wcale nie musi oznaczać to końca ludzkości. W pewnym sensie może to być nowy początek. Nie daje to gwarancji, ale na pewno jakąś możliwość.

Wolnelewo.pl

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...