Zanim pojawił się Zulus Czaka

5 sie 2020

W 1986 roku Telewizja Polska wyemitowała bardzo dobry brytyjski serial „Zulus Czaka”, fabularny, ale oparty na faktach historycznych. Osią serialu, zrealizowanego w atrakcyjnej konwencji po części przygodowej, były losy i władza Zulusa Czaki, legendarnego wodza oraz twórcy państwa afrykańskich Zulusów w Afryce południowej, państwa które upadło w 1879 roku w rezultacie wojny z Brytyjczykami.

Praca Michała Leśniewskiego, historyka z Uniwersytetu Warszawskiego, dotyczy historii tego właśnie regionu Afryki. Ten rejon dzisiejszej Republiki Południowej Afryki kojarzony jest na ogół z historią tzw. wojen burskich, których było kilka, z których najbardziej znana miała miejsce w latach 1898-1902. Przedmiot studium Leśniewskiego dotyczy wojny z lat 1837-1840, którą – być może – można by określić jako pierwszą wojnę burską, choć jak się wydaje, takie określenie nie jest w historiografii używane.
W rozdziale wstępnym studium Leśniewskiego zawarta jest historia powstania i dziejów państwa Zulusów do momentu pojawienia się tam imigrantów Burów, białej społeczności pochodzenia europejskiego, składającej się m.in. z Holendrów i Brytyjczyków, ale także Francuzów. Autor gruntownie i bardzo szczegółowo, wręcz drobiazgowo ukazał genezę konfliktu, a w kolejnych rozdziałach szczegółowo opisał działania wojenne. O samej wojnie autor napisał tak: „Wojna Zulusów z Burami była konfliktem nietypowym, dlatego musi być przedstawiona nie do końca typowo.
To nie jest ani klasyczna wojna kolonialna, ani nowoczesny konflikt, typowy dla tamtego okresu. Miała ona wiele cech wojen przedindustrialnych, a nawet konfliktów fazy przedpaństwowej. Przy czym społecznością zorganizowaną w struktury przedpaństwowe byli Burowie, którzy funkcjonowali jako zbiorowisko rodzinno-sąsiedzkich grup klienckich, przypominających klany (…)”. W końcowej konkluzji epilogu pracy autor stwierdza, że „opisywana wojna nie była konfliktem kolonialnym, w rozumieniu starcia pomiędzy osadnikami reprezentującymi obce mocarstwo i podbijającymi w jego imieniu nowe tereny, a tubylczymi ludami i państwami.
Był to konflikt między dwiema populacjami ukształtowanymi przez lokalne warunki. Pierwszą, rodzimą, która broniła swej hegemonistycznej pozycji w regionie, swojego stanu posiadania i wpływów, i drugą, mającą zewnętrzne korzenie osadnicze, ostatecznie jednak ukształtowaną na południu Afryki, która szukała nowego miejsca pod zasiedlenie. I wbrew stereotypom, ciągle pokutującym przekonaniom, to pierwsza z tych społeczności prezentowała wyższy stopień rozwoju społecznego i organizacyjnego. To zresztą czyni analizę tej wojny tak frapującą”.
W nocie wydawniczej czytamy: „Książka jest pierwszą w literaturze światowej monografią konfliktu między Zulusami i Burami do jakiego doszło w latach 1836-1848, w czasach tak zwanego Wielkiego Treku, czyli marszu Burów z Kolonii Przylądkowej w głąb południowoafrykańskiego interioru. Ta ważna wojna do dzisiaj wykor
zystywana jest jako źródło symboliki zarówno przez afrykanerski nacjonalizm (n.p. bitwa nad Blood River), jak i afrykanerski ruch wyzwoleńczy (Dingane jako przykład walki z kolonialną ekspansją). Książka rekonstruuje zdarzenia nie tylko pod względem militarnym, ale także politycznym i umieszcza starcie w kontekście szerszej historii regionalnej aż do początków XX wieku. Ukazuje złożoność sytuacji, w której było więcej niż tylko dwóch graczy. Autor przedstawia Zulusów nie jako ofiary, ale lokalne mocarstwo walczące o zachowanie swojej pozycji w regionie”.
To ostatnie zdanie budzić może pewne wątpliwości, jako że przecież to Zulusi byli rdzennymi mieszkańcami swojej ziemi, a Burowie jednak – w końcu – przybyszami z zewnętrz, tak czy inaczej – nieproszonymi. A stali się w końcu najeźdźcami.
Studium Leśniewskiego oparte jest na bardzo bogatym materiale źródłowym i bibliograficznym, zebranym w Londynie, Kapsztadzie, Durbanie. Same przypisy wraz z bibliografią zajmują równo sto stron. Rezultat dzieła jakiego podjął się autor, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego jest imponujący.
Co prawda, w skali historii świata, rzecz dotyczy okresu bardzo krótkotrwałego i relatywnie wąskiego jako temat (sam autor określa go w podtytule jako „epizod”), a także nie mającym pierwszorzędnego znaczenia z punktu widzenia hierarchii ważności w historii powszechnej, lecz w końcu z każdej, nawet najbardziej marginalnej strefy ludzkich dziejów można wyciągnąć uniwersalne wnioski i interesującą wiedzę.
Michał Leśniewski – „Wojna Burów z Zulusami 1837-1840. Epizod z dziejów Zululandu i Natalu w XIX wieku”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2020, str. 453, ISBN 978-83-8196-097-7

Najnowsze

Zamach w Krakowie. Skrajna prawica, fałszywe zdjęcia i fala dezinformacji. Kto próbuje wykorzystać tragedię?

Zamach w Krakowie. Skrajna prawica, fałszywe zdjęcia i fala dezinformacji. Kto próbuje wykorzystać tragedię?

Minister Marcin Kierwiński wskazał, że sprawca zamachu w Krakowie mógł fascynować się skrajnie prawicowymi ideologiami. Śledczy nadal weryfikują ten trop. Tymczasem internet zalały fałszywe zdjęcia ministra z zamachowcem, niepotwierdzone opowieści o jego lewicowych poglądach i rzekomych związkach z Ukrainą. Na platformie X narasta informacyjny chaos. Kto rozpowszechnia manipulacje, komu mogą służyć i dlaczego prawda o tragedii ginie w politycznej wojnie? Sprawdzamy fakty, źródła oraz reakcję służb w najnowszej analizie Trybuna.Info.

Komitet ds. Stawek Celnych Rady Państwa ogłosił zmianę w zakresie dodatkowych ceł na importowane towary pochodzące ze Stanów Zjednoczonych

Komitet ds. Stawek Celnych Rady Państwa ogłosił zmianę w zakresie dodatkowych ceł na importowane towary pochodzące ze Stanów Zjednoczonych

Chiny ogłosiły, że od 10 listopada 2026 roku przedłużą o dwa miesiące zawieszenie 24-procentowych ceł na towary importowane ze Stanów Zjednoczonych, utrzymując jednocześnie dodatkową stawkę 10%. Pekin będzie monitorować działania Waszyngtonu dotyczące ceł na podstawie sekcji 301 i w razie potrzeby dostosuje środki odwetowe. Decyzja ma wspierać stabilność relacji gospodarczych.

Xi Jinping spotkał się z premierem Austrii

Xi Jinping spotkał się z premierem Austrii

Xi Jinping spotkał się w Pekinie z kanclerzem Austrii Christianem Stockerem, podkreślając 55 lat stosunków dyplomatycznych, wzajemne zaufanie i rozwijającą się współpracę. Obaj przywódcy opowiedzieli się za pogłębianiem kontaktów gospodarczych, kulturalnych i międzyludzkich, multilateralizmem oraz dialogiem w rozwiązywaniu sporów handlowych. Austria zadeklarowała także współpracę na rzecz stabilności, klimatu i zrównoważonego rozwoju.

Broń kolekcjonerska. Czy w Polsce powstała łatwiejsza droga do uzbrojenia?

Broń kolekcjonerska. Czy w Polsce powstała łatwiejsza droga do uzbrojenia?

Polska otwiera kolejne drzwi do legalnego posiadania broni, ale za fasadą wzmacniania obronności kryje się poważna luka kontrolna. Członkostwo w stowarzyszeniu kolekcjonerskim może ułatwić zdobycie pozwolenia na nowoczesne pistolety, strzelby czy karabinki, bez wykazywania realnego zagrożenia. Żołnierze i wybrani funkcjonariusze zyskują dodatkowe uproszczenia, lecz nie oznacza to automatycznego prawa do broni. Największy problem? Państwo często nie sprawdza ponownie zdrowia właścicieli ani ich dalszej przynależności do stowarzyszeń. Więcej prywatnej broni nie tworzy jeszcze silniejszej obrony. Bez nadzoru to ryzykowna iluzja bezpieczeństwa.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...

Żółty Październik

Żółty Październik

W lipcu 1949 roku wiceprzewodniczący Komunistycznej Partii Chin Liu Shaogi odwiedził Moskwę. Stalin potraktował go jak wasala. Pokazał mu mapę Europy i Azji. Potem pouczył, że nowa Chińska Republika Ludowa nie będzie wtrącać do spraw Europy Środkowo-Wschodniej. Nie...