Rosja nie musi przekonywać Polaków, że jest naszym przyjacielem. Wystarczy, że skutecznie przekona nas, iż naszym wrogiem jest Ukraina. Najnowszy raport Stowarzyszenia Demagog i Instytutu Monitorowania Mediów pokazuje skalę antyukraińskich nastrojów w polskim internecie oraz mechanizmy rozpowszechniania rosyjskiej dezinformacji. W pierwszym półroczu 2026 roku zidentyfikowano blisko 536 tysięcy publikacji zawierających monitorowane określenia dotyczące Ukrainy i Ukraińców. Wśród osób powielających fałszywe informacje zgodne z rosyjskimi narracjami znalazł się były premier Leszek Miller. Badacze wskazują również inne znane osoby i anonimowe konta. Stawką tej wojny informacyjnej jest nie tylko stosunek Polaków do Ukrainy, ale także bezpieczeństwo naszego państwa i spójność społeczeństwa.
Pół miliona publikacji. Internet pełen niechęci
Raport opublikowany 17 listopada 2026 roku przynosi niepokojący obraz polskiej przestrzeni informacyjnej.
Analitycy Instytutu Monitorowania Mediów zidentyfikowali w pierwszych sześciu miesiącach roku ponad 387 tysięcy publikacji dotyczących banderyzmu oraz około 149 tysięcy wzmianek zawierających inne monitorowane określenia odnoszące się do Ukrainy i Ukraińców.
Łącznie daje to blisko 536 tysięcy publikacji.
Szczególnie wyraźny wzrost nastąpił w maju i czerwcu. Liczba negatywnych wpisów dotyczących Bandery i banderyzmu zwiększyła się z około 10 tysięcy tygodniowo na początku roku do poziomu czterokrotnie wyższego w połowie czerwca.
Jednak sama liczba nie oznacza, że wszystkie te publikacje były rosyjską propagandą. Autorzy raportu wyraźnie zaznaczają, że znaczna część materiałów stanowiła uzasadnioną krytykę ukraińskiej polityki historycznej.
To niezwykle ważne rozróżnienie.
Polacy mają prawo krytykować gloryfikowanie Stepana Bandery, Romana Szuchewycza czy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Mają prawo domagać się prawdy o zbrodni wołyńskiej, ekshumacji ofiar i należytego upamiętnienia zamordowanych.
Nie oznacza to jednak, że współcześni Ukraińcy ponoszą zbiorową odpowiedzialność za zbrodnie sprzed ponad 80 lat.
Właśnie na tej granicy, między uzasadnioną krytyką historyczną a podsycaniem nienawiści narodowościowej, pojawia się przestrzeń dla dezinformacji.
Raport pokazuje, że prawdziwe wydarzenia i istniejące konflikty bywają wykorzystywane do rozpowszechniania informacji niezgodnych z faktami.
Leszek Miller wśród osób wskazanych przez Demagoga
Jednym z najbardziej znaczących ustaleń raportu jest wskazanie kont należących do osób publicznych, które rozpowszechniają fałszywe informacje zgodne z narracjami rosyjskiej propagandy.
Wśród nich znalazł się Leszek Miller, były premier Polski, wieloletni polityk lewicy i jeden z najbardziej rozpoznawalnych uczestników polskiego życia publicznego.
Autorzy raportu przedstawiają konkretne przykłady jego internetowej aktywności.
W jednym z wpisów Miller sugerował, że Ukraina sprzedaje Europejczykom broń otrzymaną wcześniej od nich w ramach pomocy wojskowej. Tymczasem przywoływana wypowiedź Wołodymyra Zełenskiego dotyczyła eksportu uzbrojenia wyprodukowanego na Ukrainie, przede wszystkim dronów.
W innym przypadku były premier udostępnił nagranie, z którego miało wynikać, że ukraiński prezydent nie wie, gdzie podziało się 200 miliardów dolarów amerykańskiej pomocy.
Problem polegał na pominięciu kontekstu. Zełenski kwestionował wysokość podawanej kwoty pomocy, a nie przyznawał, że otrzymane pieniądze zaginęły.
Kolejny przykład dotyczył rzekomego artykułu „The New York Times”, według którego Zełenski miał ukraść 220 miliardów euro z funduszy unijnych.
Amerykańska redakcja zaprzeczyła, aby opublikowała taki materiał.
To nie były zatem jedynie ostre opinie polityczne. Chodziło o rozpowszechnianie konkretnych, nieprawdziwych informacji.
Znane nazwisko nie zastępuje sprawdzania faktów
Przypadek byłego premiera pokazuje problem wykraczający daleko poza osobę jednego polityka.
Kiedy anonimowy użytkownik internetu publikuje sensacyjną informację, odbiorca może podchodzić do niej z rezerwą.
Kiedy podobną wiadomość udostępnia były premier, minister, parlamentarzysta lub popularny komentator, zyskuje ona dodatkową wiarygodność wynikającą z autorytetu nadawcy.
Dlatego odpowiedzialność osób publicznych za rozpowszechniane informacje jest szczególnie istotna.
Jednocześnie trzeba zachować precyzję. Powielanie rosyjskiej dezinformacji nie oznacza automatycznie świadomej współpracy z Rosją. Demagog również podkreśla, że w przypadku części analizowanych kont nie stwierdzono przesłanek świadczących o bezpośrednich powiązaniach z rosyjskimi strukturami.
Problemem pozostaje jednak skutek rozpowszechniania nieprawdziwych wiadomości.
Fałszywa informacja nie staje się prawdziwa dlatego, że udostępnił ją znany polityk.
Nie tylko Miller. Sieć kont rozpowszechniających dezinformację
Autorzy raportu wskazują także inne profile powielające fałszywe wiadomości dotyczące Ukrainy.
Wśród nich wymieniają między innymi Piotra Panasiuka z Polskiego Ruchu Antywojennego oraz konta Centrum Usług Prawnych, Coolfonpl, Edgar Korona, Ministerstwo Prawdy i @WolnaRadio.
Nie wszystkie wskazane profile mają jednakowy charakter. Część jest prowadzona przez rozpoznawalne osoby, inne pozostają względnie anonimowe. Różny jest również stopień udokumentowania ich ewentualnych związków z rosyjską przestrzenią informacyjną.
Piotr Panasiuk, według ustaleń Demagoga, rozpowszechniał między innymi fałszywy przekaz rosyjskiego Ministerstwa Obrony dotyczący pożaru Ławry Peczerskiej w Kijowie.
Autorzy podkreślają, że część analizowanych materiałów pochodzi bezpośrednio z rosyjskich źródeł propagandowych. Inne powielają podobne narracje, choć nie zawsze możliwe jest jednoznaczne wskazanie ich pierwotnego autora.
To pokazuje, jak skomplikowany jest współczesny obieg informacji.
Nie każda osoba udostępniająca fałszywy materiał musi znać jego pochodzenie. Może być przekonana, że przekazuje prawdziwą wiadomość.
Jednak kolejne udostępnienia zwiększają jej zasięg i utrudniają dotarcie do sprostowania.
Wołyń. Prawdziwa tragedia wykorzystywana do współczesnych manipulacji
Jednym z najważniejszych wątków raportu jest wykorzystywanie pamięci o zbrodni wołyńskiej.
Bezpośrednim impulsem do nasilenia dyskusji była decyzja ukraińskich władz o nadaniu jednej z jednostek wojskowych imienia „Bohaterów UPA”.
W Polsce wywołała ona zrozumiałe oburzenie.
UPA odpowiada za masowe mordy na polskiej ludności cywilnej. Trudno oczekiwać, aby gloryfikowanie tej formacji nie wywoływało sprzeciwu w kraju, który pamięta o jej ofiarach.
Jednak raport wskazuje również przykłady wykorzystywania tej pamięci do rozpowszechniania fałszywych informacji.
Do polskich szkół trafiały wiadomości podszywające się pod Ministerstwo Edukacji Narodowej. Sugerowały organizowanie wycieczek związanych z kultem Stepana Bandery.
Resort potwierdził, że wiadomości nie pochodziły z ministerstwa.
W internecie rozpowszechniano również wygenerowane przy pomocy sztucznej inteligencji nagranie, na którym dyrektor ukraińskiego muzeum miał dziękować polskim darczyńcom za wsparcie finansowe.
Materiał okazał się fałszywy.
Inny przypadek dotyczył fotografii siekier z napisami nawiązującymi do wydarzeń z 1943 roku. Zdjęcia zostały zmanipulowane, a producent zaprzeczył, aby sprzedawał takie przedmioty.
Mechanizm jest czytelny.
Wykorzystuje się prawdziwą historyczną tragedię, a następnie dodaje współczesną, sfabrykowaną historię mającą wywołać gniew i niechęć.
Pamięć o Wołyniu wymaga prawdy i szacunku dla ofiar. Nie powinna stawać się narzędziem rozpowszechniania kłamstw.
Sześć sposobów na podważanie zaufania do Ukrainy
Demagog, na podstawie monitoringu prowadzonego od połowy kwietnia do końca października 2026 roku, wyodrębnił sześć głównych narracji wykorzystywanych w antyukraińskiej dezinformacji.
Pierwsza polega na zaprzeczaniu rosyjskim zbrodniom wojennym i przedstawianiu cierpienia ukraińskiej ludności cywilnej jako inscenizacji.
Druga przekonuje, że Ukraińcy rozkradają zachodnią pomoc.
Trzecia przedstawia Wołodymyra Zełenskiego jako człowieka całkowicie niewiarygodnego, tracącego poparcie własnego społeczeństwa i zagranicznych partnerów.
Czwarta buduje przekonanie, że Ukraina przegrywa wojnę, a jej władze prowadzą ją wbrew woli obywateli.
Piąta sugeruje, że Ukraina celowo próbuje wciągnąć Polskę do wojny.
Szósta przedstawia Ukraińców mieszkających w Polsce jako zagrożenie dla bezpieczeństwa, miejsc pracy i finansów publicznych.
Nie każda opinia krytyczna wobec Ukrainy jest fałszywa. Problem pojawia się wtedy, gdy powyższe tezy uzasadnia się zmyślonymi wydarzeniami, zmanipulowanymi statystykami lub spreparowanymi dokumentami.
Raport pokazuje, że właśnie w ten sposób działają liczne konta zajmujące się rozpowszechnianiem dezinformacji.
Ukraińcy zabierają Polakom pracę i pieniądze? Propaganda wykorzystuje społeczne frustracje
Szczególnie niebezpieczne społecznie są przekazy dotyczące pracy, ochrony zdrowia i finansów publicznych.
Od lat w Polsce istnieją poważne problemy związane z dostępnością mieszkań, kolejkami do lekarzy, niskimi wynagrodzeniami w części sektorów gospodarki oraz niewystarczającym finansowaniem usług publicznych.
Są to rzeczywiste problemy wymagające odpowiedzialnej polityki państwa.
Jednak w dezinformacyjnych przekazach odpowiedzialność za te trudności bywa przerzucana na ukraińskich uchodźców i migrantów.
Zamiast pytania, dlaczego brakuje lekarzy i pielęgniarek, pojawia się oskarżenie, że winni są Ukraińcy.
Zamiast dyskusji o polityce mieszkaniowej słyszymy, że to cudzoziemcy odpowiadają za trudności Polaków ze znalezieniem mieszkania.
Zamiast rozmowy o prawach pracowniczych i odpowiedzialności pracodawców pojawia się przekonanie, że ukraińscy pracownicy są zagrożeniem dla polskiego rynku pracy.
Taka narracja może skutecznie wykorzystywać realne niezadowolenie społeczne.
Tymczasem dane gospodarcze przedstawiają bardziej złożony obraz.
Według analizy Deloitte przygotowanej na zlecenie UNHCR obecność uchodźców z Ukrainy przyczyniła się w 2025 roku do wytworzenia około 2,4 proc. polskiego PKB, czyli około 94 miliardów złotych.
Szacunki Deloitte wskazują również, że w 2025 roku wpływy do NFZ związane z obywatelami Ukrainy wyniosły około 4,4 miliarda złotych, podczas gdy wydatki na świadczenia zdrowotne dla tej grupy przekroczyły 2,5 miliarda złotych.
To dane pochodzące z określonego modelu szacunkowego, a nie pełny bilans wszystkich kosztów i korzyści związanych z obecnością obywateli Ukrainy.
Pokazują jednak, że popularne przekonanie, iż Ukraińcy wyłącznie obciążają polskie finanse publiczne, jest niezgodne z dostępnymi ustaleniami.
Polski pracownik i ukraiński pracownik nie muszą być przeciwnikami. Obaj potrzebują godnych wynagrodzeń, przestrzegania prawa pracy i sprawnie działających usług publicznych.
To właśnie o te kwestie powinna toczyć się debata społeczna.
Sztuczna inteligencja zmienia zasady gry
Jeszcze kilka lat temu fałszywe nagrania można było stosunkowo łatwo rozpoznać po nienaturalnym obrazie lub wyraźnych błędach montażu.
Dziś sytuacja jest znacznie trudniejsza.
Sztuczna inteligencja pozwala tworzyć realistyczne filmy z udziałem osób, które nigdy nie wypowiedziały przypisywanych im słów.
Możliwe jest również syntetyczne odtworzenie głosu polityka, dziennikarza czy eksperta.
Wystarczy autentyczna fotografia oraz odpowiednie narzędzia, aby stworzyć materiał przypominający prawdziwy wywiad, wystąpienie lub relację telewizyjną.
Jeszcze groźniejsze jest łączenie fragmentów autentycznych nagrań z elementami wygenerowanymi komputerowo.
Odbiorca rozpoznaje znaną twarz, słyszy znajomy głos i widzi profesjonalnie wyglądający materiał.
Nie zawsze zauważa, że część treści została sztucznie wytworzona.
Raport Demagoga opisuje także podszywanie się pod znane media i oficjalne instytucje.
W ten sposób dezinformacja może uzyskiwać wiarygodność, której nie miałaby jako zwykły anonimowy komentarz.
Dla społeczeństwa oznacza to istotną zmianę: samo zobaczenie nagrania przestaje być wystarczającym dowodem, że przedstawione wydarzenie rzeczywiście miało miejsce.
Platformy społecznościowe zarabiają. Kto odpowiada za skutki?
Odpowiedzialność za rozpowszechnianie dezinformacji nie ogranicza się do autorów fałszywych wiadomości.
Istotną rolę odgrywają również platformy społecznościowe.
Facebook, X, YouTube i inne serwisy stanowią dziś ważną część infrastruktury informacyjnej.
To za ich pośrednictwem miliony osób poznają wiadomości, komentują wydarzenia polityczne i tworzą opinie o świecie.
Jednocześnie są to przedsiębiorstwa prowadzące działalność komercyjną, których model biznesowy w dużym stopniu opiera się na aktywności użytkowników oraz reklamach.
W październiku 2026 roku NASK opublikował dane dotyczące reakcji platform na zgłoszenia szkodliwych treści.
W pierwszym półroczu analitycy instytutu przekazali serwisom społecznościowym ponad 65 tysięcy zgłoszeń.
Usunięciem materiałów zakończyło się zaledwie 6,7 proc. z nich.
W przypadku serwisu X odsetek ten wyniósł tylko 2,5 proc., a 79 proc. zgłoszeń zostało odrzuconych.
Nie każde zgłoszenie musi oczywiście dotyczyć treści nielegalnej lub wymagającej usunięcia. Dane pokazują jednak skalę rozbieżności między ocenami analityków NASK a decyzjami platform.
Powstaje więc pytanie o odpowiedzialność właścicieli tych serwisów.
Czy wystarczy udostępnić użytkownikom możliwość zgłoszenia fałszywej informacji?
Czy przedsiębiorstwa, których usługi mają tak duży wpływ na debatę publiczną, powinny być zobowiązane do bardziej przejrzystego wyjaśniania swoich decyzji moderacyjnych?
I wreszcie: kto powinien kontrolować mechanizmy ograniczania dezinformacji, aby nie stały się narzędziem arbitralnego usuwania legalnych opinii?
Wolność słowa jest fundamentalnym prawem demokratycznego społeczeństwa. Nie oznacza jednak, że rozpowszechnianie celowo sfabrykowanych informacji powinno pozostawać poza społeczną kontrolą.
Rosja wykorzystuje istniejące podziały
Najważniejszy wniosek z raportu wykracza poza same liczby i nazwiska.
Rosyjska dezinformacja nie musi tworzyć wszystkich konfliktów od początku.
Może wykorzystywać napięcia, które już istnieją.
Polacy i Ukraińcy mają trudną wspólną historię. Istnieją również współczesne spory gospodarcze, społeczne i polityczne.
Dotyczą one między innymi rolnictwa, transportu, polityki historycznej, migracji i kosztów pomocy wojskowej.
Są to sprawy wymagające negocjacji, kompromisów, a niekiedy stanowczego przedstawiania polskich interesów.
Jednak rozpowszechnianie fałszywych informacji nie pomaga w rozwiązywaniu tych problemów.
Przeciwnie — może je pogłębiać.
Według analiz przywołanych przez Demagog jednym z celów rosyjskiej polityki informacyjnej jest osłabienie zachodniego wsparcia dla Ukrainy oraz destabilizowanie państw europejskich.
W takim kontekście podsycanie wrogości między Polakami a Ukraińcami może służyć interesom Moskwy, niezależnie od tego, czy poszczególni autorzy internetowych wpisów zdają sobie z tego sprawę.
Nie oznacza to, że każdy krytyk ukraińskiego rządu realizuje rosyjskie cele.
Takie uproszczenie byłoby równie niebezpieczne jak sama dezinformacja.
Oznacza natomiast, że warto odróżniać rzeczywiste spory polityczne od celowego rozpowszechniania nieprawdziwych informacji.
Dezinformacja uderza również w polskie bezpieczeństwo
Wojna informacyjna nie kończy się na komentarzach w internecie.
Jej możliwe konsekwencje obejmują pogłębianie konfliktów społecznych, osłabianie zaufania do instytucji publicznych i utrudnianie podejmowania decyzji dotyczących bezpieczeństwa państwa.
Jeżeli społeczeństwo coraz częściej otrzymuje sprzeczne, niezweryfikowane informacje, trudniej jest prowadzić rzeczową debatę o polityce zagranicznej i obronnej.
To szczególnie ważne w Polsce, która bezpośrednio graniczy z Ukrainą i pozostaje jednym z państw najbardziej zainteresowanych bezpieczeństwem Europy Środkowo-Wschodniej.
Jednym z mechanizmów opisanych w raporcie jest rozpowszechnianie oskarżeń, według których Ukraina celowo prowokuje incydenty militarne, aby wciągnąć Polskę do wojny.
Takie przekazy mogą odwracać uwagę od udokumentowanych działań Rosji.
Nie oznacza to, że Polska powinna bezwarunkowo akceptować wszystkie decyzje ukraińskich władz.
Oznacza natomiast, że ocena zagrożeń nie może opierać się na fałszywych materiałach i internetowych insynuacjach.
Bezpieczeństwo państwa wymaga nie tylko nowoczesnej armii, ale również społeczeństwa zdolnego do rozpoznawania manipulacji.
Nie wolno pozwolić, aby politykę zastąpiła nienawiść
Polska potrzebuje poważnej debaty o relacjach z Ukrainą.
Debaty o bezpieczeństwie, pamięci historycznej, gospodarce, migracji i przyszłości Europy.
Potrzebuje również polityków, którzy potrafią przedstawiać argumenty i przyznawać się do błędów, zamiast zastępować dyskusję niezweryfikowanymi wiadomościami.
Raport Demagoga pokazuje, że fałszywe informacje rozpowszechniane są zarówno przez anonimowe konta, jak i osoby mające rozpoznawalność oraz doświadczenie w życiu publicznym.
Nie pozwala jednak ustalić, jak wielu użytkowników świadomie uczestniczy w rosyjskich operacjach informacyjnych ani jak duży wpływ badane publikacje wywarły na poglądy całego społeczeństwa.
To istotne ograniczenie, o którym należy pamiętać.
Nie zmienia ono faktu, że opisane przypadki manipulacji są rzeczywistym problemem.
Polska nie musi wybierać między pamięcią o polskich ofiarach UPA a sprzeciwem wobec rosyjskiej agresji. Nie musi również wybierać między troską o własnych obywateli a poszanowaniem praw ukraińskich uchodźców.
Można jednocześnie bronić polskich interesów, krytykować błędy władz Ukrainy i przeciwstawiać się dezinformacji.
Największym zagrożeniem nie jest bowiem to, że Polacy mają różne zdania o Ukrainie. Problem zaczyna się wtedy, gdy nasze opinie budowane są na fałszywych informacjach.
Wówczas społeczny konflikt przestaje być sporem o fakty i interesy, a zaczyna przypominać walkę z wrogiem wykreowanym przez propagandę.
I właśnie dlatego raport Demagoga powinien stać się początkiem poważnej rozmowy o odpowiedzialności polityków, mediów i właścicieli platform internetowych.
Bo nie trzeba popierać Władimira Putina, żeby nieświadomie pomagać w rozpowszechnianiu korzystnych dla Kremla kłamstw.
Wystarczy przestać sprawdzać, czy to, co udostępniamy, jest prawdą.
Źródła: Stowarzyszenie Demagog i Instytut Monitorowania Mediów, raport „Leszek Miller, Piotr Panasiuk i anonimowe konta. Kto powiela rosyjską dezinformację?”, 17 listopada 2026 r.; NASK, raport „Reakcja platform społecznościowych na zgłoszenia w I półroczu 2026 roku”; analizy Deloitte i UNHCR dotyczące wpływu uchodźców z Ukrainy na polską gospodarkę.












