Dziedzictwo bell hooks

29 gru 2021

15 grudnia w wieku 69 lat zmarła ikona czarnego i czerwonego feminizmu, jedna z liderek trzeciej fali feminizmu, Gloria Jean Watkins. Bell hooks – jak wolała o sobie mówić – pozostawiła po sobie przepiękną kartę krytycznego myślenia, przekraczającego proste podziały na rasy, płcie i narodowości, dochodząc do sedna krytyki patriarchatu i kapitalizmu.

Jej siostrzenica Ebony Motley zatweetowała w środę: „Rodzina @bellhooks ze smutkiem ogłasza odejście naszej siostry, ciotki, wielkiej cioci i wspaniałej prababci”. Załączyła również oświadczenie, w którym napisała, że „rodzina Glorii Jean Watkins jest głęboko zasmucona odejściem naszej ukochanej siostry 15 grudnia 2021 roku. Rodzina uhonorowała jej prośbę, aby przejść w domu z rodziną i przyjaciółmi u boku”.
Wedle oświadczenia rodziny śmierć znalazła ją w domu w Kentucky, gdzie przebywała w otoczeniu najbliższych krewnych i przyjaciół.
Autorka, profesorka i aktywistka urodziła się jako Gloria Jean Watkins w Hopkinsville, w stanie Kentucky w 1952 roku. W ciągu swojego życia opublikowała ponad 30 książek, poruszających tematy praw kobiet, napięć etnicznych, kwestii intersekcjonalnością i walki klasowej z perspektywy feministycznej oraz rasowej. Właśnie ten węzeł poruszanych tematów oraz przyjęta marksistowska perspektywa, wzbogacona o niezwykłą wrażliwość i czułość wobec jakiekolwiek wykluczenia, również płciowego i rasowego, stanowiła o wyjątkowości jej pism i nauk.
Jako pseudonim przyjęła nazwisko swojej prababki ze strony matki, ponieważ tak ją podziwiała, ale zapisywała go z małych liter. Chciała się od swojej przodkini odróżnić, a równocześnie skupić większą uwagę na głoszonych poglądach, nie na własnej osobie.
Pierwsza ważna praca hooks, Ain’t I a Woman?, została opublikowana w 1981 roku i stała się powszechnie uznawana za ważny tekst feministyczny. W 1992 roku została uznana przez Publishers Weekly za jedną z 20 najbardziej wpływowych książek dla kobiet w ciągu ostatnich 20 lat.
Jednak jej największym wkładem w emancypacyjną myśl polityczną wydaje się dziś praca Teoria feministyczna: od marginesu do centrum – w Polsce opublikowana w 2013 roku przez Krytykę Polityczną, w tłumaczeniu Ewy Majewskiej.
To właśnie na kartach tej książki padła najważniejszą myśl tej autorki: nierozerwalność kwestii płci, rasy i klasy społecznej. Zdaniem bell hooks nie możemy pisać i działać wokół idei równości, skupiając się tylko na jednej z kwestii warunkujących nasze życie społeczne.
Rzeczywistość czarnej kobiety z klasy robotniczej w Alabamie jest zdecydowanie inna niż białej kobiety z tej samej klasy, a co dopiero z klasy średniej z Nowej Anglii. Może mieć ona paradoksalnie więcej wspólnego z czarnym, konserwatywnym i maczystowskim chłopakiem, który często może wydawać się jej opresorem z perspektywy tylko i wyłącznie płciowej. Jednakże jego zachowanie – zdaniem bell hooks – jest efektem całości stosunków społecznych, przekraczających linie demarkacji tylko i wyłącznie płci. W tym sensie sojusze mogą być dużo szersze i dużo bardziej równościowe niż może się to początkowo wydawać.
Busolą powinna być tutaj wrażliwość, empatia i radykalna perspektywa klasowa, pozwalająca na dostrzeganie opresji tam, gdzie nie dostrzegają jej teorie esencjalistyczne. Manewr ten rozszerza wachlarz tematów i walk podejmowanych przez ruch skonstruowany wokół takiej formy feminizmu.
Walka o prawa robotników, mających żony i dzieci, również może być walką o prawa kobiet. I odwrotnie – walka o prawa kobiet jest również walką o prawa pracujących mężczyzn.
Jest to kompletna odwrotność tego, co dziś widzimy. Pomimo gigantycznego wkładu feministek trzeciej fali, szczególnie tych z jej lewej flanki, w walkę o bardziej sprawiedliwy świat, dziś jesteśmy świadkami i świadkiniami zwrotu ku sekciarskiej i liberalnej wizji walki emancypacyjnej, szczególnie gdy w grę wchodzą kwestie płci i orientacji seksualnej. Zamiast na holistycznym ujmowaniu opresji i walki, częściej skupiamy się na kwestiach indywidualistycznych tożsamości. Nauką bell hooks jest to, że na takim wózku nigdzie nie dojedziemy. W walce o prawa kobiet musimy walczyć o prawa innych wykluczonych, patrzeć na całość jako część społeczeństwa, a nie esencjalistyczny wyrywek rzeczywistości.
Możliwe, że śmierć 69-letniej ikony feminizmu przynajmniej zachęci część z nas do (ponownej) lektury jej tekstów. I sprawi, że walczyć będziemy o wszystkich i wszystkie.

 

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również