Państwo coraz droższe. Gdzie są efekty?

17 lip 2026

Państwo wydaje już równowartość ponad połowy PKB. Za coraz wyższą cenę obywatel nadal dostaje kolejkę do lekarza, przewlekły sąd i urząd, który po latach cyfryzacji wciąż nie działa tak sprawnie, jak obiecywano.

W 2025 roku wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnęły 50,9 proc. PKB. W 2018 roku było to około 41 proc. Oznacza to, że państwo wydaje już równowartość ponad 50 groszy z każdej złotówki wytworzonej w gospodarce. Skala państwa rośnie więc znacznie szybciej niż jeszcze kilka lat temu.

Przez lata słyszeliśmy, że większe państwo oznacza lepsze usługi publiczne. W porządku. Gdzie są efekty? Czy łatwiej dostać się do lekarza? Czy sprawniej działa wymiar sprawiedliwości? Czy szkoła lepiej przygotowuje młodych ludzi do życia i pracy? Czy przedsiębiorca szybciej załatwia sprawę w urzędzie? Jeżeli państwo przejmuje coraz większą część zasobów gospodarki, obywatele mają prawo oczekiwać czegoś więcej niż kolejnych strategii, konferencji i prezentacji zapowiadających poprawę po następnej reformie.

Szczególnie wyraźnie widać to w wynagrodzeniach. W grudniu 2025 roku mediana miesięcznej pensji brutto w sektorze publicznym wyniosła 9857,96 zł. W sektorze prywatnym było to 6895 zł. Różnica sięgnęła niemal 43 proc. Nie chodzi o prezesów spółek ani najlepiej opłacanych specjalistów. Mediana pokazuje środek rozkładu — połowa pracowników zarabia mniej, a połowa więcej.

Oba sektory różnią się oczywiście strukturą zatrudnienia. W urzędach, szkołach i szpitalach pracuje wiele osób z wyższym wykształceniem. Tyle że sektor prywatny również zatrudnia inżynierów, informatyków, technologów, konstruktorów i menedżerów odpowiadających za wielomilionowe inwestycje. Trudno uznać, że ich kwalifikacje i odpowiedzialność są z definicji mniej warte tylko dlatego, że wynagrodzenie wypłaca przedsiębiorca, a nie instytucja publiczna.

I nie, nie można wszystkiego tłumaczyć wojną i wydatkami na obronność. W 2025 roku Polska przeznaczyła na cele obronne około 166 mld zł, czyli 4,26 proc. PKB. To ogromna i w obecnej sytuacji konieczna kwota, ale nadal stanowi tylko część wszystkich wydatków publicznych. Pozostałych dziesiątek procent PKB nie da się ukryć za czołgami, amunicją i bezpieczeństwem narodowym.

Paradoks polega na tym, że cyfryzacja i automatyzacja miały obniżać koszty funkcjonowania państwa. System informatyczny powinien zastępować wielokrotne przepisywanie tych samych danych, skracać procedury i uwalniać pracowników od najprostszych czynności. Tymczasem obywatel coraz częściej sam wypełnia formularz, sam wprowadza dane i sam pilnuje statusu sprawy, a aparat państwowy wcale nie staje się wyraźnie tańszy. Technologia miała ograniczać biurokrację, a nie przenosić jej część na ekran komputera obywatela.

Najbardziej niepokojące jest jednak to, na co pieniędzy nadal brakuje. W 2024 roku Polska przeznaczyła na badania i rozwój 1,41 proc. PKB, mniej niż rok wcześniej i znacznie poniżej poziomu całej Unii Europejskiej. Państwo potrafi zwiększać wydatki bieżące, ale znacznie gorzej radzi sobie z inwestowaniem w naukę, technologie, innowacje i komercjalizację wiedzy — czyli w obszary, które zdecydują o naszej pozycji gospodarczej za kilkanaście lat. Zamiast budować własne technologie, łatwiej stworzyć nowy departament. Zamiast finansować badania prowadzące do powstania polskiego produktu, łatwiej podnieść koszty bieżącego funkcjonowania instytucji. Wydatki są natychmiastowe. Wyniki pozostają odłożone na później.

Grecja również przez lata zwiększała koszty sektora publicznego, rozdawała kolejne przywileje i odkładała korektę na później. Gdy finanse państwa przestały się spinać, rachunek zapłacili obywatele — cięciami wynagrodzeń i emerytur, masowym bezrobociem oraz wieloletnią recesją. Polska nie jest Grecją z 2009 roku, ale mechanizm powinien być ostrzeżeniem. Jeżeli sektor finansowany z podatków staje się coraz atrakcyjniejszy, a sektor, który te podatki wypracowuje, coraz mniej opłacalny, proporcje zaczynają się odwracać.

Państwo nie jest od tego, żeby konsumować coraz większą część efektów pracy obywateli. Jest od tego, żeby zapewniać bezpieczeństwo, sprawne usługi i warunki do rozwoju. Największym zagrożeniem nie jest nawet to, że pewnego dnia zabraknie pieniędzy. Znacznie wcześniej może zabraknąć ludzi gotowych podejmować ryzyko, zakładać firmy, rozwijać technologie i budować produkty. Gospodarka, w której najbardziej racjonalnym planem zawodowym staje się bezpieczny etat finansowany z podatków, nie potrzebuje kryzysu, żeby zacząć przegrywać. Wystarczy, że przestanie się rozwijać.

Najnowsze

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoft 365 zakłóciła działanie Outlooka, Teamsa i innych usług w 74 krajach, dotykając firm, szkół, urzędów oraz placówek medycznych. Microsoft nie wykrył cyberataku ani utraty danych, lecz incydent ujawnił ryzyko uzależnienia od kilku dostawców. Europa powinna rozwijać własne chmury, otwarte oprogramowanie, redundancję i cyfrową suwerenność.

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący Chin Han Zheng, reprezentując Xi Jinpinga na szczycie COP31 w Antalyi, przedstawił chińskie stanowisko wobec narastających skutków zmian klimatu. Wezwał do pełnego wdrażania porozumienia paryskiego, większej odpowiedzialności państw rozwiniętych oraz realizacji krajowych celów redukcji emisji. Opowiedział się za przyspieszeniem zielonej transformacji, swobodnym przepływem technologii i rozwojem niskoemisyjnym. Podkreślił także znaczenie adaptacji, systemów wczesnego ostrzegania i odporności na klęski. Chiny zapowiedziały dalszą współpracę z krajami rozwijającymi się, w tym projekty transferu technologii i budowania potencjału.

Budownictwo hamuje.

Budownictwo hamuje.

W III kwartale 2026 r. materiały budowlane oraz produkty do domu i ogrodu podrożały o 4 proc. rok do roku, mimo spadku produkcji budowlanej o 4,7 proc. Najbardziej wzrosły ceny izolacji termicznych, dachów i rynien. Producenci zmagają się z wysokimi kosztami energii, emisji CO₂ oraz presją tańszego importu, szczególnie płytek.

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

12 listopada w Pekinie odbyły się obchody 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena. Xi Jinping określił go jako wielkiego patriotę, bohatera narodowego i pioniera chińskiej rewolucji demokratycznej. Wezwał Chińczyków do kontynuowania jego dziedzictwa poprzez patriotyzm, służbę społeczeństwu, rozwój marksizmu dostosowanego do chińskich realiów oraz odważne podejmowanie wyzwań. Podkreślił znaczenie jedności narodowej, współpracy wszystkich grup społecznych i globalnej wizji rozwoju. Xi uznał także pełne zjednoczenie Chin, w tym rozwiązanie kwestii Tajwanu, za historyczną misję oraz wspólne dążenie całego narodu.

Sprawdź również

Budownictwo hamuje.

Budownictwo hamuje.

Ceny materiałów budowlanych oraz produktów do domu i ogrodu były w III kwartale 2026 r. o 4 proc. wyższe niż rok wcześniej. Najmocniej podrożały izolacje termiczne – o 13,4 proc. Podwyżki zbiegły się ze spadkiem aktywności na budowach. Od stycznia do września...

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...

Żółty Październik

Żółty Październik

W lipcu 1949 roku wiceprzewodniczący Komunistycznej Partii Chin Liu Shaogi odwiedził Moskwę. Stalin potraktował go jak wasala. Pokazał mu mapę Europy i Azji. Potem pouczył, że nowa Chińska Republika Ludowa nie będzie wtrącać do spraw Europy Środkowo-Wschodniej. Nie...