Nierówności społeczne przyspieszają starzenie organizmu

13 cze 2026

Ubóstwo, rasizm i wykluczenie społeczne wiążą się z szybszym starzeniem organizmu. Metaanaliza opublikowana w „Nature Human Behaviour” objęła 140 badań z 23 krajów i 65 919 osób, od noworodków po ludzi w wieku 86 lat.

Pracę przygotował zespół Biosocial z Instytutu Maxa Plancka ds. Rozwoju Człowieka w Berlinie we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. Autorzy przeanalizowali 1065 wielkości efektu z wcześniejszych badań, żeby sprawdzić, jak status społeczno-ekonomiczny, dyskryminacja oraz pochodzenie rasowe i etniczne łączą się z epigenetycznymi miarami wieku organizmu.

Epigenetyka opisuje chemiczne znaczniki na DNA, które wpływają na pracę genów. Na tej podstawie działają zegary epigenetyczne, czyli narzędzia używane do szacowania wieku biologicznego i tempa zmian zachodzących w ciele pod wpływem środowiska, stylu życia, zdrowia oraz długotrwałego stresu.

W zebranych danych osoby żyjące w gorszych warunkach ekonomicznych częściej miały wskaźniki przyspieszonego starzenia. Podobny związek pojawiał się u osób należących do grup doświadczających rasizmu i marginalizacji. Autorzy piszą o mierzalnym śladzie warunków społecznych w biologii człowieka.

Różnice zależały od użytego narzędzia. Zegary pierwszej generacji, tworzone głównie do odtwarzania wieku metrykalnego, słabiej reagowały na pozycję społeczną. Wyraźniejsze powiązania dawały zegary drugiej generacji, związane ze zdrowiem i ryzykiem śmierci, oraz trzeciej generacji, mierzące tempo starzenia.

Autorzy znaleźli te sygnały już u dzieci. Niższy status społeczno-ekonomiczny rodziny łączył się u nich z szybszym starzeniem mierzonym nowszymi zegarami. U dorosłych wracał wpływ pierwszych lat życia: osoby wychowane w trudniejszych warunkach miały gorsze wskaźniki wiele lat po dzieciństwie.

Osobną część analizy stanowiły badania ze Stanów Zjednoczonych. Czarni uczestnicy starzeli się biologicznie szybciej niż biali uczestnicy, gdy stosowano zegary drugiej i trzeciej generacji. Różnice między uczestnikami latynoskimi i białymi także występowały, choć były mniejsze.

Nie jest to opis rasy jako cechy biologicznej decydującej o zdrowiu. Chodzi o warunki, w których ludzie żyją: dochód, mieszkanie, szkołę, bezpieczeństwo, dostęp do usług publicznych, codzienny stres i doświadczenie dyskryminacji. Te czynniki nie kończą się w statystykach społecznych. Mogą odkładać się w organizmie przez lata.

Metaanaliza porządkuje też wybór metod dla kolejnych badań. Starsze i nowsze zegary nie pokazują tego samego z taką samą czułością. Przy ocenie wpływu ubóstwa, edukacji, polityki mieszkaniowej, opieki zdrowotnej czy programów wsparcia dzieci większe znaczenie mogą mieć narzędzia mierzące tempo zmian w organizmie, a nie sam wiek metrykalny.

Wśród autorów pracy są Y. E. Willems, A. D. Rezaki, M. Aikins, A. Bahl, Q. Wu, D. W. Belsky i Laurel Raffington. Zespół określa publikację jako najpełniejsze dotąd zestawienie badań nad związkiem między warunkami społecznymi a epigenetycznymi wskaźnikami starzenia.

Kolejny krok to sprawdzenie, czy programy ograniczania ubóstwa, lepsza edukacja i interwencje zdrowotne potrafią spowolnić te procesy. Jeśli tak, skutki polityki społecznej będzie można mierzyć nie tylko dochodem, wynikami w szkole czy długością życia, ale także zmianami zapisanymi w komórkach.

Źródła

  1. Max Planck Institute for Human Development: Social inequality is linked to faster biological aging
  2. Nature Human Behaviour: Social determinants of health and epigenetic clocks

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Roboty już tańczą, wkrótce pójdą do pracy ?

Roboty już tańczą, wkrótce pójdą do pracy ?

Chińskie roboty humanoidalne stały się gwiazdami Web Summit 2026 w Lizbonie. Tańczyły, występowały na scenie i prezentowały umiejętności, które jeszcze niedawno wydawały się fantastyką naukową. Za widowiskowymi pokazami kryje się jednak znacznie poważniejsza...