Powrót doktryny Monroe?

7 lut 2022

Na kanwie rosnącego napięcia między Rosją a USA i NATO wokół Ukrainy powrócił cień na pozór tylko zapomnianej doktryny piątego amerykańskiego prezydenta Jamesa Monroe (1817-25). Głosiła ona, iż kontynent amerykański nie może podlegać jakiejkolwiek kolonizacji ani ekspansji politycznej ze strony Europy.

W zamian zapowiadała, że Stany Zjednoczone nie będą ingerowały w sprawy państw europejskich i ich kolonii. Doktryna ta stała się fundamentem amerykańskiej polityki izolacjonizmu i hasła „Ameryka dla Amerykanów”. Późniejsi prezydenci, powołując się na doktrynę Monroe, uzasadniali dążność USA do realizacji własnych interesów narodowych.
Wobec możliwości rozmieszczenia sił amerykańskich, czy ogólnie – NATO-wskich na terytorium Ukrainy (ostatnio, wypada jednak odnotować, sekretarz generalny NATO odżegnał się od takich planów) rosyjski wiceminister spraw zagranicznych Siergiej Riabkow zasugerował, że w ramach kontrposunięcia Moskwa jest przygotowana do rozmieszczenia wojsk i rakiet na Kubie i Wenezueli. Część bliskich Kremlowi komentatorów niedwuznacznie zasugerowała, że takie możliwości istnieją także w Afryce, jako że państwa takie jak Mali czy Republika Środkowej Afryki są bardzo zainteresowane współpracą z Rosją. A obecność rosyjskich rakiet na ich terytorium to już nie mniej nie więcej jak możliwość rażenia od południa europejskich krajów NATO.
Z punktu widzenia strategów USA i NATO rozmieszczenie przez Rosję choćby symbolicznych sił na terytorium jakiegokolwiek kraju w Ameryce Łacińskiej nie jest możliwe. „To zagrozi nie tylko naszym interesom w tym regionie, ale i bezpieczeństwu Stanów Zjednoczonych” – taki przekaz można wyciągnąć z medialnych komentarzy w prasie amerykańskiej oraz z oficjalnej odpowiedzi na słowa Riabkowa. Amerykański doradca ds. bezpieczeństwa narodowego John Sullivan nazwał je bujaniem i straszeniem Ameryki. Zapowiedział, iż w razie prób materializacji tej zapowiedzi Rosję spotkają potworne sankcje.
Był już podobny precedens. W 1962 roku Związek Radziecki próbował rozmieścić swe siły nuklearne na Kubie, po tym jak Stany Zjednoczone zlokalizowały broń nuklearną na turecko-radzieckim pograniczu. Marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych wprowadziła totalną blokadę wokół Kuby, mającą powstrzymać statki z radziecką bronią i wojskowymi mającymi stacjonować w bazie na wyspie położonej w bezpośredniej odległości od brzegów USA. Dwa nuklearne mocarstwa stanęły w obliczu pełnego, militarnego konfliktu. Aby uniknąć nuklearnego Armagedonu, administracja Johna F. Kennedy’ego i radzieckie kierownictwo z I Sekretarzem KPZR Nikitą Chruszczowem na czele osiągnęło kompromis. Moskwa wycofała swoje uzbrojone statki płynące na Karaiby, podczas gdy Waszyngton usunął swoje pociski z Turcji i zobowiązał się nie najeżdżać na Kubę.
Zmiana wzorca radziecko-amerykańskiej polityki opłaciła się Moskwie w latach sześćdziesiątych; nie jest więc nie do pomyślenia, iż ​​Rosja może dziś próbować czegoś podobnego.
Celem Moskwy zapewne jest wyprowadzenie amerykańskich zasobów wojskowych ze strefy poradzieckiej (za wyjątkiem krajów bałtyckich, których geopolityczna orientacja jest przesądzona). Nie można wykluczyć, że temat baz w Wenezueli jeszcze wróci, jako jedna z form nacisku. Bardziej to prawdopodobne niż pełnoskalowa, ogromnie ryzykowna i kosztowna inwazja na Ukrainę.
Tzw. kryzys kubański był modelowym przykładem na funkcjonowanie XIX-wiecznej doktryny Monroe. Warto dodać, że uzupełnionej: w początku minionego stulecia prezydent USA Theodore Roosevelt (1901-09) zmodyfikował ową doktrynę w kontekście „władzy policyjnej” w strefie interesów USA. Chodziło o to, iż od tej pory Stany Zjednoczone mogły, we własnym przekonaniu, rościć sobie prawo do interwencji w sprawy Ameryki Łacińskiej, gdy np. zadłużenie któregokolwiek z krajów wobec jakiegoś europejskiego banku podnosiło perspektywę zajęcia terytorium w Nowym Świecie przez europejskie mocarstwo „za długi”. Ówczesną praktyką w polityce międzynarodowej było, że jeśli rząd nie spłacał swoich pożyczek bankierzy odwoływali się z kolei do swoich rządów. Jeśli nie udało się rozwiązać sprawy za pomocą dyplomacji, rządy wysyłały flotę, by zająć urząd celny w kraju dłużnika i w ten sposób zabierać dochody pochodzące z ceł na spłatę długów bankowych. W 1904 r. kryzys tego typu dotknął Dominikanę i to skłoniło Roosevelta do uzupełnienia doktryny Monroe.
Roosevelt zastrzegał sobie tym samym prawo do interwencji, odmawiając jej europejskim imperiom bez względu na jakikolwiek pretekst.
Miało to też – w związku z panującymi wówczas stosunkami międzynarodowymi i kończącym się podziałem świata przez kolonialne imperia europejskie – zabronić zakładania nowych kolonii na kontynencie amerykańskim. Musiał on pozostać strefą dominacji i interesów USA. Nie będzie przesadą zauważyć, że cień takiego myślenia nadal pozostał w głowach wielu polityków. Nie tylko w Ameryce. Kapitalizm i będący jego osnową mega-kapitał mają to do siebie, iż muszą stale rozszerzać swe panowanie lub bronić swoich interesów celem zwiększania zysków. A państwo kapitalistyczne temu zawsze służyło. Można domniemywać, że doktryna Monroe w milczeniu trwa jako podstawowa zasada amerykańskiej polityki zagranicznej i geo-strategii.
Widzimy ją zresztą w działaniu nie tylko w kontekście amerykańsko-rosyjskim. Gdy świat żyje konfrontacją tych dwóch stron, rośnie w siłę gracz trzeci. Chiny. Głośno atakując rosyjskie wzmianki o Kubie i Wenezueli, Amerykanie starają się równocześnie utrącić działania Chińczyków zmierzających do budowy alternatywnego do panamskiego kanału przez terytorium Nikaragui. Doktryna Monroe ma się dobrze, ale czy będzie trwała wiecznie?

 

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również