Czy naprawdę odczuwamy to przy kasie?
Najnowsze dane przynoszą wiadomość, na którą konsumenci czekali od dawna: część cen żywności zaczęła spadać. Problem w tym, że „tańszy koszyk” nie oznacza automatycznie tańszego życia. Rachunek z supermarketu to tylko jedna pozycja w domowym budżecie. Nawet same badania cen sklepowych pokazują dziś dwa różne obrazy sytuacji.
Według analizy PanParagon przygotowanej dla Business Insider Polska koszyk podstawowych produktów spożywczych kosztował ostatnio średnio 93,91 zł. To o 65 groszy mniej niż tydzień wcześniej. Rok wcześniej za podobny zestaw trzeba było zapłacić 96,60 zł.
Brzmi dobrze. I rzeczywiście — dla konsumentów każdy spadek cen podstawowych produktów jest dobrą wiadomością.
Tyle że na tym historia się nie kończy.
Jeden koszyk tanieje, drugi drożeje
Badanie ASM SFA obejmujące szerszy zestaw popularnych artykułów codziennego użytku pokazuje bowiem, że w sierpniu 2026 roku przeciętna wartość koszyka wyniosła 319,45 zł. Było to o 0,68 proc. więcej niż w lipcu i o 0,58 proc. więcej niż rok wcześniej. Ponadto wzrost cen w ujęciu rocznym zanotowano w dziewięciu z trzynastu badanych sieci.
Nie oznacza to, że któreś z badań jest błędne. Badają po prostu inne zestawy produktów, w innych okresach i według odmiennej metodologii.
To bardzo ważne, bo hasło „koszyk spożywczy tanieje” może łatwo stworzyć wrażenie, że problem wysokich cen został rozwiązany. Nie został.
Dane GUS są bardziej jednoznaczne: w sierpniu ceny żywności i napojów bezalkoholowych były przeciętnie o 0,9 proc. niższe niż rok wcześniej i o 0,7 proc. niższe niż miesiąc wcześniej. Jednocześnie ogólna inflacja wyniosła 3,4 proc. rok do roku.
Żywność więc rzeczywiście zaczęła tanieć. Tyle że życie jako całość — niekoniecznie.
Przy kasie jest trochę lepiej. Po wyjściu ze sklepu już nie zawsze
W sierpniu ceny związane z transportem wzrosły aż o 11,2 proc. rok do roku. Koszty użytkowania mieszkania, wody, energii, gazu i innych paliw wzrosły natomiast o 4,6 proc. Usługi konsumpcyjne były przeciętnie o 5,6 proc. droższe niż rok wcześniej.
I tu dochodzimy do sedna.
Rodzina nie żyje samym chlebem, mlekiem i masłem. Płaci czynsz, rachunki, bilety, paliwo, leki, opiekę nad dziećmi, usługi i raty kredytów. Dlatego nawet zauważalna przecena części produktów spożywczych może zostać natychmiast pochłonięta przez wzrost innych kosztów.
Statystyka może więc mówić: żywność potaniała.
Portfel odpowiada: ale na koniec miesiąca nadal niewiele zostaje.
Dla jednych 10 zł to szczegół. Dla innych obiad
Dochodzi jeszcze kwestia nierówności.
GUS podał, że przeciętny dochód rozporządzalny na osobę w gospodarstwie domowym wyniósł w 2025 roku około 3500 zł miesięcznie i realnie wzrósł. Jednocześnie nadal utrzymywały się duże różnice dochodowe pomiędzy poszczególnymi grupami gospodarstw.
Co więcej, 5,3 proc. mieszkańców Polski żyło w 2025 roku w gospodarstwach zagrożonych skrajnym ubóstwem. Natomiast 13,5 proc. było zagrożonych ubóstwem relatywnym.
Dla gospodarstwa o wysokich dochodach spadek rachunku za zakupy o kilka złotych może być praktycznie niezauważalny. Jednak dla emeryta z niskim świadczeniem, samotnego rodzica czy rodziny żyjącej od wypłaty do wypłaty ta sama kwota ma zupełnie inne znaczenie.
Dlatego analiza cen żywności bez analizy dochodów niewiele mówi o rzeczywistym poziomie życia.
Średnia cena też potrafi oszukiwać
Jeszcze ciekawsze są różnice pomiędzy sklepami.
Według ASM SFA różnica między koszykiem skonstruowanym na podstawie najniższych i najwyższych odnotowanych cen wyniosła w sierpniu aż 155,66 zł.
To ogromna kwota.
Tyle że konsument nie zawsze może jechać przez pół miasta po tańsze masło. Potem do drugiego sklepu po mięso, a do trzeciego po warzywa. Potrzebuje samochodu, paliwa, czasu i dostępu do wielu placówek.
Najbiedniejsi paradoksalnie często mają najmniej możliwości polowania na promocje.
Dlatego dostępność taniej żywności jest także problemem społecznym, transportowym i przestrzennym. To nie jest wyłącznie pytanie o to, czy promocja w gazetce wynosi minus 20 czy minus 30 procent.
Płace rosną szybciej od inflacji, ale nie wszyscy dostają „średnią”
Są również dane dające powody do umiarkowanego optymizmu. Przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw było w sierpniu o 5,6 proc. wyższe niż rok wcześniej. Jednocześnie inflacja wynosiła 3,4 proc.
Oznacza to poprawę siły nabywczej części pracowników.
Ale ponownie — przeciętna pensja nie jest pensją większości społeczeństwa. Nie obejmuje też w ten sam sposób całego rynku pracy, małych przedsiębiorstw, wielu osób zatrudnionych na niestabilnych umowach czy emerytów.
Minimalne wynagrodzenie w 2026 roku wynosi 4806 zł brutto.
Dlatego dyskusja o cenach nie może zastępować dyskusji o wynagrodzeniach. Najskuteczniejszą ochroną przed wysokimi kosztami życia nie jest wieczne polowanie na promocje, lecz godna płaca, stabilne zatrudnienie i silne prawa pracownicze.
Taniej nie może znaczyć: kosztem pracownika i producenta
Konkurencja między sieciami handlowymi może obniżać ceny i z punktu widzenia konsumentów jest to korzystne. Państwo powinno jednak pilnować, żeby wojny cenowe nie były finansowane kosztem pracowników handlu, dostawców czy producentów rolnych.
Tańszy produkt na półce nie jest społecznym sukcesem, jeśli jego ceną są niedobory personelu, presja na wynagrodzenia, niestabilne grafiki albo przerzucanie ryzyka ekonomicznego na słabszych dostawców.
Potrzebna jest więc nie tylko konkurencja cenowa, ale także kontrola pozycji największych sieci. Ponadto konieczna jest skuteczna ochrona konsumentów, przejrzystość promocji oraz respektowanie praw pracowniczych w handlu.
Polacy nadal są ostrożni
Najlepiej pokazują to nastroje konsumenckie.
W sierpniu bieżący wskaźnik ufności konsumenckiej GUS wyniósł minus 11,3 pkt i pogorszył się wobec lipca. Szczególnie mocno spadła ocena możliwości dokonywania ważnych zakupów.
Czyli dokładnie w czasie, gdy część danych pokazywała spadek cen żywności, konsumenci wcale nie zaczęli nagle patrzeć w przyszłość z finansowym spokojem.
I trudno się temu dziwić.
Koszyk tanieje. Ale portfel pamięta poprzednie podwyżki
Obecny spadek cen żywności jest realny i należy go zauważyć. Po latach gwałtownych podwyżek to wreszcie kierunek korzystny dla gospodarstw domowych.
Nie należy jednak mylić wolniejszych cen albo niewielkiej obniżki części produktów z końcem problemu kosztów życia.
Dla pracownika, emeryta czy rodziny wychowującej dzieci nie liczy się abstrakcyjny indeks. Liczy się odpowiedź na dużo prostsze pytanie:
ile pieniędzy zostaje po zapłaceniu za jedzenie, mieszkanie, energię, transport i leki?
Dopiero kiedy ta kwota zacznie systematycznie rosnąć również w gospodarstwach o niskich i średnich dochodach, będzie można powiedzieć, że sytuacja rzeczywiście się poprawiła.
Na razie jest nieco taniej przy części sklepowych półek. Do poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego droga pozostaje znacznie dłuższa.
Na podstawie danych: GUS, ASM Sales Force Agency, PanParagon/Business Insider Polska.
