26 czerwca, podczas uroczystości w siedzibie ONZ w Nowym Jorku z okazji 80. rocznicy podpisania Karty Narodów Zjednoczonych, sekretarz generalny António Guterres zaapelował do państw członkowskich o przestrzeganie zapisanych w niej zasad. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na coraz częstsze przypadki wybiórczego stosowania prawa międzynarodowego i podkreślił, że Karta ONZ nie jest dokumentem, z którego można dowolnie wybierać tylko te fragmenty, które odpowiadają aktualnym interesom politycznym.
Guterres wskazał na konkretne naruszenia, które – jak zaznaczył – w ostatnich latach przybierają na sile. Wymienił m.in. groźby użycia siły wobec suwerennych państw, łamanie prawa humanitarnego oraz praw człowieka, ataki na ludność cywilną i infrastrukturę, a także wykorzystywanie podstawowych zasobów, takich jak żywność i woda, jako narzędzi wojny. Jego zdaniem, przyzwolenie na takie działania prowadzi do erozji zaufania do instytucji międzynarodowych i osłabia fundamenty globalnego porządku.
Sekretarz generalny zwrócił uwagę na postępującą praktykę, w której państwa przywołują Kartę ONZ, gdy jest im to wygodne, i ignorują ją w sytuacjach, gdy stoi w sprzeczności z ich polityką. – Karta Narodów Zjednoczonych nie jest opcjonalna. Nie jest menu à la carte. To podstawa współczesnych stosunków międzynarodowych. Nie możemy i nie powinniśmy normalizować naruszeń jej najbardziej podstawowych zasad – powiedział.
Guterres przypomniał również znaczenie, jakie ten dokument miał w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Nazwał Kartę deklaracją nadziei oraz fundamentem współpracy międzynarodowej. Podkreślił, że odegrała ona kluczową rolę w niesieniu pomocy humanitarnej, łagodzeniu konfliktów i wspieraniu rozwoju państw. Jego zdaniem można wyraźnie wskazać, że dzięki systemowi zbudowanemu wokół ONZ udało się uniknąć globalnego konfliktu zbrojnego na skalę trzeciej wojny światowej.
Apelując do państw członkowskich, Guterres zaznaczył, że obrona zasad zapisanych w Karcie to zobowiązanie, które pozostaje aktualne i nie może być traktowane jedynie deklaratywnie. Za szczególnie istotne uznał dziś poszanowanie prawa międzynarodowego nie tylko w retoryce, lecz także w praktyce – w decyzjach politycznych, działaniach militarnych i postępowaniu dyplomatycznym.
Na zakończenie wezwał wszystkie państwa ONZ, by żyły zgodnie z duchem i literą Karty, wypełniały wynikające z niej zobowiązania i działały na rzecz przyszłości opartej na pokoju, sprawiedliwości i współpracy.
Karta Narodów Zjednoczonych została przyjęta 25 czerwca 1945 roku podczas konferencji w San Francisco i podpisana przez przedstawicieli 50 państw następnego dnia. Weszła w życie 24 października 1945 roku. Stanowi podstawę istnienia Organizacji Narodów Zjednoczonych i definiuje kluczowe zasady prawa międzynarodowego, takie jak zakaz użycia siły, poszanowanie suwerenności, prawo do samostanowienia narodów czy obowiązek pokojowego rozwiązywania sporów.
W swoim przemówieniu Guterres odniósł się także do potrzeby reformy ONZ. Wskazał, że Organizacja musi dostosować się do współczesnych wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne, rozwój technologii cyfrowych, wzrost nierówności czy kryzysy migracyjne. Przypomniał, że we wrześniu 2025 roku planowane jest przyjęcie tzw. Paktu na rzecz Przyszłości – dokumentu mającego odnowić zobowiązania państw do przestrzegania zasad Karty i zwiększyć skuteczność działań ONZ w nowych warunkach globalnych.
Wystąpienie sekretarza generalnego miało charakter przypomnienia o pierwotnym celu powołania ONZ – budowie trwałego pokoju w oparciu o wspólne zasady. W obliczu narastających konfliktów i napięć geopolitycznych, Guterres wezwał społeczność międzynarodową do konsekwentnego przestrzegania reguł, które 80 lat temu przyjęto jako wspólny fundament współpracy międzynarodowej.
ja/xinhua/jm
