Prawdziwy sojusznik powinien być wiarygodny i niezawodny – na dobre i na złe. Polska nie ma takich sojuszników. Od niepamiętnych czasów strategia i praktyka sojuszów stanowiła o jakości i o efektywności polityki zagranicznej danego państwa oraz o sile (lub o słabości) jego pozycji na arenie międzynarodowej. Podobnie rzecz się ma w naszych czasach.
I choć strategia tego rodzaju jest anachronizmem i wytworem z przeszłości, powstałym w warunkach zupełnie odmiennych jakościowo od współczesnych, to jednak utrzymywana jest ona nadal – z braku odpowiednich substytutów. Co więcej, instytucja partykularnych sojuszów różnego rodzaju (politycznych, ekonomicznych, militarnych etc.), stanowiąca zaprzeczenie zdrowego uniwersalizmu i regionalizmu, umacnia i rozszerza się w naszych czasach. Przykład licznych wielostronnych ugrupowań gospodarczych i NATO jest tego wymownym świadectwem.
Po prostu, w warunkach rosnącego zagrożenia oraz braku solidnych gwarancji pokoju, rozwoju oraz bezpieczeństwa na świecie, poszczególne państwa i narody są coraz bardziej niepewne, jeśli chodzi o ich przyszłość, dlatego poszukują powiązań sojuszniczych oraz pomocy od innych. Jest to, o ironio, wyrazem atawistycznych zachowań stadnych, występujących szczególnie wśród zwierząt, ptaków i ryb.
Można oczekiwać, iż odwieczna strategia sojuszów, praktykowana nadal, ulegnie zmianie lub likwidacji po ustanowieniu nowego sprawiedliwego, demokratycznego i wielobiegunowego ładu międzynarodowego.
Polska ma przebogate i raczej przykre doświadczenia sojusznicze (szczególnie z sąsiadami) w swej burzliwej ponad tysiącletniej historii. W większości przypadków są to jednak doświadczenia negatywne, za które nasz kraj zapłacił ogromną cenę.
Przykładów nie trzeba szukać daleko: właśnie poprzez własną nieudolność oraz poronione i nietrafione sojusze Polska utraciła status mocarstwa europejskiego i stała się państwem peryferyjnym; potem zniknęła na długo z mapy Europy (rozbiory), aby – po powrocie na tę mapę w swym bardzo okrojonym kształcie – paść ofiarą dwóch wojen światowych.
Po zakończeniu tej drugiej tzw. „sojusznicy” zachodni lekką ręką przekazali Polskę do radzieckiej (stalinowskiej) strefy wpływów (zmowa teherańsko-jałtańsko-poczdamska). Była to największa zdrada sojusznicza w całej historii Polski.
Gdy sowietyzm upadł, wahadełko polskie znów zostało przesunięte na Zachód, a największy niegdysiejszy „przyjaciel i sojusznik” (Rosja Radziecka) stał się, irracjonalnie, największym „przeciwnikiem” (Rosja putinowska). Ciekawe, jak dalej ułożą się nasze stosunki z nowymi „sojusznikami” zachodnimi, zwłaszcza że złowieszcze czarne chmury pojawiają się również nad tym horyzontem.
Tytuł opracowania jest jak najbardziej zasadny nie tylko z uwzględnieniem naszych doświadczeń historycznych, lecz również najnowszych wydarzeń w zakresie rzekomych powiązań sojuszniczych z Zachodem oraz – ostatnio – poważnych i niepotrzebnych perturbacji polsko-amerykańsko-izraelsko-żydowskich.
Są to perturbacje absolutnie irracjonalne, gdyż spory dotyczą (poza finansami) zaszłości historycznych, których nikt i nic już nie zmieni. Prawda jest jedna. Tymczasem racjonalizm i realizm nakazywałby sensowne wyciągnięcie wniosków z historii i zgodne budowanie wspólnej lepszej przyszłości bez popełniania starych błędów. Brak jednak chętnych do realizacji tego zadania.
Ale i w tym przypadku: „nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”. Bowiem ww. perturbacje i spory działają jak papierek lakmusowy i katalizator, dzięki którym strony ukazują swe prawdziwe oblicza, oceny i zamiary. Jest to jednocześnie miernik jakości i wartości powiązań „sojuszniczych”.
Polska powinna być traktowana przez kolejnych „starszych braci” partnersko i równoprawnie, a nie jako sługa i poddany. Bowiem takie „przyjaźnie” i takie „sojusze” nie są warte ani funta kłaków.
Niestety, „przyjaciele i sojusznicy zachodni” oraz starsi bracia w wierze popełniają dokładnie ten sam błąd makro w odniesieniu do Polski (a Polska w stosunku do nich), jaki poczynili nie tak dawno temu „przyjaciele i sojusznicy radzieccy”.
Chodzi mianowicie o to, że w jednym i w drugim przypadku owe „przyjaźnie i sojusze” stanowiły raczej kategorie pseudopropagandowe i surrealistyczne, a nie rzeczywiste i realistyczne. Bowiem gdyby było inaczej, to owe „przyjaźnie i sojusze” wytrzymałyby ciężką próbę współczesności i przetrwałyby po wsze czasy.
I druga konkluzja z tego wynikająca: Polska, borykająca się pomiędzy rozmaitymi i niepewnymi „przyjaciółmi i sojusznikami”, znów została osamotniona na geopolitycznej mapie Europy i świata, pozbawiona autentycznych przyjaciół i sojuszników oraz jest torturowana nie tylko przez starszych braci w wierze, ale również przez antypolskich biurokratów unijnych, niektórych Niemców, Rosjan, Ukraińców i in.
Jest to wyrazem totalnej klęski RP w jej dziwacznej i poronionej polityce zagranicznej oraz w nieudolnej strategii sojuszów. Nie należy szukać „sojuszników” daleko, a „przeciwników” blisko.
Długofalowe konsekwencje tego stanu rzeczy mogą być bardzo groźne nie tylko dla naszego kraju, ale również dla Europy oraz dla całego świata. Niejednokrotnie już ostrzegałem zdecydowanie przed niebezpieczeństwem „powtórki z historii”, tym razem w znacznie zwielokrotnionym wymiarze, a teraz znów ostrzegam, jak tylko mogę najdonośniej.
Konieczność reform
Jak wybrnąć z tej trudnej sytuacji? Starymi metodami nie rozwiąże się nawet starych problemów, nie mówiąc już o nowych. Niezbędne są dogłębne zmiany w teorii i w praktyce, w myśleniu i w działaniu oraz gruntowne, innowacyjne reformy w polityce zagranicznej i w strategii sojuszów. Prawda, to może potrwać latami, ale innego wyjścia nie ma.
Rzecz oczywista, iż strategia sojuszów jest pochodną i komponentem polityki zagranicznej każdego państwa. Problem jednak w tym, iż współczesna polityka zagraniczna i sojusznicza RP realizowana jest w oderwaniu od realiów geopolitycznych i systemowych – regionalnych, kontynentalnych (Eurazja) i globalnych; ponadto jest ona zbyt (jednostronnie i tendencyjnie) proamerykańska.
Polityka tego rodzaju nie uwzględnia obecnych gruntownych przemian dokonujących się w układzie sił na świecie (Azja–Pacyfik, Afryka Północna, Bliski Wschód, Ameryka Południowa, Europa Środkowo-Wschodnia i in.).
Epokowym świadectwem tych przemian jest np. powstanie i rozwój BRICS+ (Brazil – Russia – India – China – South Africa oraz inne państwa). Znamionuje to zaczątki wielobiegunowego układu sił i tzw. świata postamerykańskiego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development) i humanizacji świata.
Dlatego też zasadnicze zmiany na lepsze i zreformowanie polskiej polityki zagranicznej i strategii sojuszów będą możliwe tylko przy spełnieniu kardynalnego warunku, jakim jest obalenie obecnego anachronicznego rządu i ustroju (systemu) neoliberalnego w RP oraz zastąpienie go innym – nowoczesnym i efektywnym.
Jak np.: autentyczna demokracja parlamentarna, np. w stylu szwajcarsko-skandynawskim, z uwzględnieniem specyfiki polskiej, zamiast rządów kolesiów, koterii i grup interesów; unowocześniona społeczna gospodarka rynkowa, zagwarantowanie Polsce godnego miejsca w świecie wielobiegunowym z zapewnieniem jej humanizacji i zrównoważonego rozwoju itp.
Po transformacji z 1989 r. żaden z dotychczasowych rządów polskich, centrolewicowy czy też centroprawicowy, nie zdobył się na taki przełom jakościowy!
Kluczowym warunkiem skuteczności polityki zagranicznej i strategii sojuszów każdego kraju jest ich kompleksowość. Z uwzględnieniem nadrzędnych interesów państwa i społeczeństwa powinny one obejmować wszystkie (lub prawie wszystkie) jego zagraniczne priorytety (tzn. inne państwa, regiony, kontynenty, organizacje międzynarodowe i globalne merytoryczne problemy współczesności).
Tymczasem polityka zagraniczna i strategia sojuszów obecnych władz RP są nierealistyczne i fragmentaryczne oraz nie spełniają takiego warunku. Co więcej, nie ma w nich zwartego i jednorodnego systemu, programu oraz mechanizmów ich elastycznej modyfikacji, a także wyprzedzania (prognozowania) wydarzeń międzynarodowych o ważnym znaczeniu dla przyszłości RP.
Nie brakuje za to przypadkowości, improwizacji, kłótliwości i „radosnej twórczości”. Jest to więc polityka i strategia niezwykle pasywna (głównie – reakcja na wydarzenia), a nie aktywna i kreatywna (przewidywanie i wyprzedzanie wydarzeń oraz tworzenie przyszłych sytuacji i rozwiązań sprzyjających RP).
Po roku 1989 można wyodrębnić trzy wyraźne etapy w rozwoju RP i – w konsekwencji – jej polityki zagranicznej i strategii sojuszów:
- Fascynacja Ameryką – słabnąca teraz coraz wyraźniej i grożąca rozczarowaniem. Towarzyszy temu poszukiwanie polskiego miejsca w NATO i w tzw. układzie atlantyckim.
- Zaambarasowanie Unią Europejską, przystąpienie do UE oraz mozolne dostosowywanie się do twardych realiów unijnych i nasilających się poczynań antypolskich – w kontekście pogarszającej się sytuacji międzynarodowej (pandemie, kryzysy, terroryzm, uchodźcy, nowe zagrożenia itp.).
- Swoista bezradność i błądzenie po omacku w obecnej niebezpiecznej fazie przejściowej między systemami: minionym – jednobiegunowym (tzn. USA) i przyszłym – wielobiegunowym (BRICS+, New Emerging Powers, organizacje kontynentalne i in.).
Neoliberalne władze RP, przywiązane ślepo do klamki mocodawców z USA i z Niemiec, nie są w stanie albo też nie chcą pojąć intelektualnie obecnych epokowych przemian w światowym układzie sił i wyciągnąć stąd właściwych wniosków dla RP oraz dla jej polityki i strategii.
Dalsze utrzymywanie tego stanu rzeczy groziłoby bardzo poważnymi długofalowymi konsekwencjami i stratami dla państwa i dla narodu polskiego oraz dla jego miejsca w tworzącym się nowym ładzie globalnym.
Słowem – władze RP prowadzą politykę zagraniczną i strategię sojuszów adekwatną raczej do realiów międzynarodowych z XIX i z XX wieku, podczas gdy nasz kraj potrzebuje polityki i strategii na miarę problemów, potrzeb i możliwości XXI i XXII wieku.
Niedopuszczalnym wyrazem fragmentaryczności takich poczynań RP na arenie międzynarodowej jest fakt, że opierają się one tylko na dwóch „filarach” (US i UE), a powinny – przynajmniej na kilku najważniejszych (Azja–Pacyfik, BRICS+, ASEAN, Chiny i in.).
Podobnie jak w polityce wewnętrznej, również w sferze stosunków z zagranicą obecne władze RP wyolbrzymiają rolę czynników medialnych i manipulacyjnych wobec społeczeństwa oraz uprawiają nieznośną „propagandę sukcesów”, których z reguły nie ma.
Faktem jest, iż przywódcy polscy podróżują dużo i daleko po świecie, ale tylko niewiele konkretnych korzyści wynika dla Polski z tych podróży.
Bowiem sumarycznie, w obiektywnej i w mojej subiektywnej ocenie, coraz bardziej słabnie rola i pozycja Polski na arenie międzynarodowej i to we wszystkich możliwych kontekstach: regionalnym, kontynentalnym (eurazjatyckim) i globalnym oraz politycznym, strategicznym (militarnym), ekonomicznym i kulturalnym, a także w odniesieniu do wielkich mocarstw, najważniejszych organizacji międzynarodowych i in.
RP jest nadal niezbyt pożądanym partnerem do współpracy jako kraj niewystarczająco konkurencyjny i mało innowacyjny.
Ponadto Polskę postrzega się głównie jako krainę wiecznie skłóconych polityków – niedoinwestowaną, nienowoczesną, średniowieczną (ideologicznie), rozhisteryzowaną (historycznie), ale mającą wielkie pretensje i ambicje mesjanistyczne, mocarstwowe i globalne (a tu też trzeba „mierzyć siły na zamiary”).
Takie odbieranie Polski w świecie jest również wynikiem braku jej odpowiedniej promocji na arenie międzynarodowej, co powinno być jednym z głównych zadań nowoczesnej polityki zagranicznej i strategii sojuszów naszego kraju. Ale nie jest. Niestety!
Potrzebni sojusznicy
Dla uzyskania realistycznego obrazu naszych najważniejszych „powiązań sojuszniczych” dokonajmy syntetycznego przeglądu i oceny sytuacji w tej mierze, aby określić, co jest, a czego nie ma i co być powinno, żeby strategia sojuszów była efektywną instytucją z prawdziwego zdarzenia i żeby dobrze służyła rozwojowi i bezpieczeństwu Polski.
W tym celu zastosujemy podejście zasadniczo różniące się od dotychczasowego, a mianowicie będziemy poszukiwać sojuszników blisko, a ewentualnych przeciwników daleko od naszego kraju.
Polska a Rosja: poronione i anachroniczne podejście władz RP wobec Rosji – to drugi po Chinach, pod względem skali i znaczenia, dramat oraz kardynalny błąd w ich (władz RP) polityce zagranicznej i sojuszniczej.
W wyniku tego marnowane są wielkie szanse i możliwości współpracy i rozwoju, co powoduje ogromne straty – i to na długie lata. Radykalne odwrócenie tej sytuacji jest też fundamentalnym warunkiem powodzenia w nowej polityce zagranicznej i sojuszniczej RP.
Rosja bez Polski da sobie radę, ale Polska bez Rosji – nie! Małpowanie nie tak dawno temu w Polsce amerykańskiego „resetu” wobec Rosji skończyło się raczej na słowach i na gestach, za którymi nie poszły konkretne dokonania, oraz na pogarszaniu stosunków wzajemnych.
Uwikłanie wielu polityków w cierpiętnictwo historyczne czy w tragedię smoleńską odbiera im rozum i trzeźwe spojrzenie ku przyszłości. Dlaczego, no dlaczego Polska nie może czy nie chce naśladować Niemiec i in. w stosunkach z Rosją?
Wniosek ogólny: Rosja – to dla Polski sztuczny przeciwnik (historycznie) i jeden z najważniejszych sojuszników (perspektywicznie). Ponadto koncepcja „partnerstwa wschodniego” jest dobra w kategoriach teoretycznych, ale w praktyce jawi się ona jako fatamorgana. Nie da się zrealizować takiej koncepcji z pominięciem Rosji.
Co więcej, ambicje niektórych polityków polskich do „liderowania” w naszym regionie są nie do przyjęcia dla innych państw. Nie wolno narzucać im polskich niezbyt udanych wzorców i rozwiązań. Brakuje tu skromności i realizmu.
Jeśli „Trójkąt Królewiecki” (Niemcy – Rosja – Polska) miałby być powtórką Trójkąta Weimarskiego, to lepiej – w ogóle – nie należałoby powoływać go do życia.
Państwa sąsiadujące: przeanalizujmy teraz pokrótce inne najważniejsze z ww. kontekstów obecnej polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP – zaczynając od północnych sąsiadów, czyli od państw nordyckich i bałtyckich.
Ogólna ocena: marazm, stagnacja i rutyna. A jeszcze nie tak dawno współpraca państw basenu Morza Bałtyckiego zapowiadała się w miarę pomyślnie. Demokratyczne i społeczno-gospodarcze wzorce skandynawskie, z poprawką na specyfikę polską, mogą z łatwością być dostosowane do naszych warunków.
W regionie już nawet Litwa „nie boi się” Polski. Spaliły na panewce aspiracje i podpowiedzi „demokratyzacyjne” władz warszawskich wobec Ukrainy, Gruzji i innych państw z naszego regionu.
Teraz na tapecie oficjalnej Warszawy jest Białoruś, ale konsekwencje „starań” ze strony niektórych polityków polskich mogą być takie same jak ww. albo jeszcze gorsze.
(W tym kontekście na wręcz tragikomiczną ironię zakrawały umizgi i pouczenia proamerykańskiego Wałęsy i Sikorskiego wobec Tunezji czy Libii, bowiem tamtejsze rewolucje islamskie miały w większości antyamerykański charakter i przeganiały precz ludzi Ameryki – Mubaraka, Ben Alego, Saleha i in.).
Dalej, na południe są: Słowacja, Czechy, Rumunia, Bułgaria i Serbia – to „normalka” bez rewelacji i bez nowości, a szkoda! No i Węgry – to chyba jedyny na świecie taki przypadek pozytywnego stosunku i poparcia sojuszniczego wobec Polski. Trzeba to cenić i szanować.
Nie da się wszakże zapomnieć o tym, iż niektórzy ówcześni przywódcy węgierscy skierowali wojska tego kraju do udziału… w bitwie stalingradzkiej (to symbol) po stronie hitlerowskiego Wehrmachtu.
Generalnie jednak węgierskie poparcie dla Polski, np. na forum Grupy Wyszehradzkiej i UE, ma przyjacielski, ale raczej deklaratywny charakter, gdyż praktycznie Węgry za wiele nie mogą zdziałać w obecnej niezwykle skomplikowanej sytuacji w Europie i na świecie.
Wniosek ogólny: niewykorzystane optymalnie sojusze z sąsiadami nadają się do generalnego remontu i unowocześnienia.
Polska a Chiny: w analizowanym globalnym kontekście „sojuszniczym” wielkie i coraz większe chińskie mocarstwo rozwijające się jawi się jako najpoważniejszy i perspektywiczny partner oraz autentyczny sojusznik Polski i wielu innych krajów.
Prawda ta dociera powoli, ale coraz wyraźniej do mózgów wielu decydentów. Do tej pory niewybaczalnym błędem politycznym, strategicznym i gospodarczym było i jest nadal lekceważenie czynnika chińskiego w polityce zagranicznej i w strategii sojuszniczej wcześniejszych i obecnych władz RP.
Prezentują one, w odniesieniu do ChRL, podejście bazujące na surrealistycznych kryteriach ideologicznych i nadal „walczą z komunizmem” w Chinach (nota bene: w praktyce chińskiej, po 1949 r., nigdy nie było, nie ma i nie będzie komunizmu – pozostaje on jedynie kategorią teoretyczną).
Eksport polski do Chin tak ma się nadal do chińskiego eksportu do Polski średnio jak 1:15! Oficjalna Warszawa postępuje więc dokładnie odwrotnie niż Bruksela, Berlin, Londyn i inne stolice europejskie oraz prawie wszystkie państwa świata. Plasujemy się około 80. miejsca w globalnym rankingu największych partnerów zagranicznych ChRL.
Rzecz jednak w tym, iż – wskutek lekceważenia Chin i zaniechania optymalnej współpracy politycznej, społecznej i gospodarczej z nimi po 1989 r. – Polska poniosła ogromne straty finansowe idące (orientacyjnie) w setki miliardów euro (niewystarczające obroty handlowe i nakłady inwestycyjne itp.), nie licząc innych raczej niewymiernych strat polityczno-społecznych.
Dlatego też kardynalnym warunkiem zwiększenia efektywności analizowanej nowej polityki zagranicznej i strategii sojuszów jest odstąpienie od poronionego i wielce szkodliwego podejścia władz RP do ChRL, do BRICS+, do G16+1 i do rozszerzania współpracy z całą strefą Azji i Pacyfiku (to III niezbędny i rozwojowy „filar” polityki zagranicznej – przy jednoczesnym zachowaniu i optymalizacji pozostałych dwóch tradycyjnych oraz słabnących „filarów” atlantyckich: UE i US).
Postanowienia polsko-chińskiego kompleksowego partnerstwa strategicznego powinny być realizowane efektywnie dla dobra obydwu Stron. Polska jest szanowana w Chinach, a Chiny powinny być bardziej szanowane i doceniane w Polsce!
Póki co jednak istnieje sytuacja raczej niekorzystna dla RP: oto bowiem nie tylko USA i Niemcy, ale również Chiny umacniają zdecydowanie swoją obecność polityczną, strategiczną i gospodarczą w państwach sąsiadujących z Polską, szczególnie w Rosji i w Białorusi.
Na tym tle RP staje się swoistą „białą plamą” w kręgu innych państw współpracujących efektywnie z Chinami. Ale krąg ów zaciska się coraz mocniej wokół Polski, która wcześniej czy później zostanie do niego włączona – nawet wbrew woli niektórych antychińskich decydentów w RP.
Po prostu, nolens volens, Polska zostanie niejako wciągnięta automatycznie do wspólnych przedsięwzięć unijno-chińskich, eurazjatyckich, globalnych i kosmicznych; np. w infrastrukturze (drogi, koleje, transport morski i lotniczy, kooperacja przemysłowa i rolna, nowe technologie, turystyka, energetyka, ochrona zdrowia i środowiska, bezpieczeństwo międzynarodowe i wiele innych).
Wniosek ogólny: nie można marnować poważnych szans rozwojowych, jakie zapewniałaby Polsce owocna współpraca z Chinami wszechstronnie modernizowanymi oraz nasz udział w wielkich globalnych przedsięwzięciach chińskich (Nowy Wielobiegunowy Ład Światowy, Nowy Szlak Jedwabny, budowanie wspólnej przyszłości dla całej ludzkości, doskonalenie zarządzania sprawami globalnymi, BRICS+, G16+1 i wiele innych).
Problem ukraiński: to specjalny casus w analizowanym kontekście. Trzeba pamiętać, iż „pierwszy majdan”, zafundowany naszym narodom i państwom przez „przyjaciół i sojuszników” amerykańskich, miał na imię: Stocznia Gdańska im. Wł. Lenina.
Tam zapoczątkowano sławetne transformacje w naszym regionie i dopiero parę lat później pojawiły się kolejne majdany w Kijowie etc. – ze znanymi konsekwencjami. Ukraina krwawi nadal i popada w coraz większą anarchię. Polskie wzorce nie znalazły tam zastosowania.
Niektórzy decydenci polscy starali się być „ambasadorami” Ukrainy na różnych forach i bardzo liczyli na umocnienie sojuszu polsko-ukraińskiego, kiedy do władzy w Kijowie doszli bardzo proamerykańscy przywódcy. Nic dobrego z tego nie wyszło.
Na Ukrainie górę wzięły silne i drzemiące tam tendencje nacjonalistyczne i antypolskie (banderowcy itp.), a mit o przyjaźni i o sojuszu polsko-ukraińskim staje się coraz bardziej niepewną fatamorganą.
Nie trzeba jednak tracić nadziei, że sytuacja może ulec poprawie przy odrobinie dobrej woli i zdrowego rozsądku z obydwu stron.
Wniosek ogólny: załatwić i zakończyć szarpaninę historyczną, zacząć współpracę od nowa – z myślą o przyszłych pokoleniach, nieskażonych piętnem przeszłości.
Jednocześnie fatalna polityka RP w świetle kryzysu ukraińskiego sprawia, iż Polska znalazła się niebezpiecznie i ryzykancko na I linii frontu w konfrontacji globalnej między USA/NATO a Rosją!
Kontekst unijny: chyba mogłoby być z tym dużo gorzej, niż jest, ale to zaledwie początek polskiej wyboistej drogi ku integrującej (a może już dezintegrującej) się w bólach Europie (Brexit itp.).
Polska traktowana jest po macoszemu przez instytucje UE, szczególnie przez Komisję Europejską. Nie ma w nich (w instytucjach) systemu demokratycznego, szczególnie wyborczego, lecz funkcjonuje tam dyktatura wiodącej „trójki”, kolesiostwo (kumoterstwo) i korupcja. Lepiej nie mieć takich „sojuszników”.
Czeka nas jeszcze wiele trudności i niespodzianek nie zawsze przyjemnych (np. upadłość niektórych państw członkowskich UE i jej implikacje dla wszystkich, ewentualny krach „strefy euro”, „dwubiegowa” UE – z pomniejszeniem roli Polski i innych krajów „nowej Europy”, czy wręcz upadek UE lub jej zredukowanie do pierwotnych rozmiarów, nasilone niemieckie komenderowanie Unią itp.).
Jest dylemat: czy przystąpienie RP do UE to – przeważająco – „zasługa” polska czy też unijna? Obie strony wniosły zapewne swój wkład w to „dzieło”.
Jednak Unia bardziej potrzebowała rozszerzenia o inne kraje, także o Polskę – bowiem dusiła się już we własnym ciasnym gorsecie (starzenie się społeczeństw europejskich, za mały rynek zbytu, spadek konkurencyjności itp.).
Dlatego też nowe rynki zbytu, większe możliwości lokat kapitałowych i zdolności produkcyjnych oraz powiększenie UE do rozmiarów, z którymi liczyłyby się inne wielkie mocarstwa (np. ChRL, Indie, USA i in.), były bardzo potrzebne Europie Zachodniej, szczególnie rozkojarzonym i słabnącym postmerkelowskim Niemcom.
Nie należy więc przeceniać „zasług” polskich w tym względzie. Zresztą gruntownego zastanowienia i rzetelnej oceny wymaga jeszcze dylemat: dla kogo owa (częstokroć fasadowa i dyskryminacyjna) przynależność jest bardziej opłacalna? Dla Polski czy dla UE? Obawiam się, że bardziej dla UE.
A to np. z powodu znacznych korzyści uzyskiwanych przez przedsiębiorstwa, banki i inne podmioty niemieckie i zachodnie na dość dużym i chłonnym rynku polskim (por.: wielkie hurtownie francuskie, niemieckie czy nawet portugalska „Biedronka” drenują ten rynek i kieszenie polskich konsumentów), wpływów z prywatyzacji, równoznacznej nierzadko z wyprzedażą za pół ceny polskiego majątku narodowego, dywidend od kapitałów zachodnich ulokowanych w Polsce, obsługi polskiego zadłużenia zagranicznego (np. SAFE), eksportu polskiej siły roboczej i wielu innych.
RP jest więc raczej słabowitym partnerem dla innych państw członkowskich UE, które spychają nasz kraj do gorszej (drugiej) kategorii tych państw.
Nie spełniły się prognozy dotyczące zaliczenia RP do czołowej „szóstki” unijnej – obok Niemiec, Francji, b. W. Brytanii, Włoch i Hiszpanii. Bowiem zadłużająca się po uszy i mało wiarygodna jest nie tylko Polska, lecz również Hiszpania, Włochy, Grecja, a nawet Francja.
Obecny kryzys w Eurolandzie oznacza jednocześnie kompromitację i znaczny uszczerbek dla wiarygodności UE. Bowiem nie sprawdziły się i nie zadziałały w praktyce mechanizmy ostrzegawcze przed załamaniem finansowym, np. w Grecji, w Irlandii, w Islandii, w Portugalii i w innych krajach.
Polska, poprzez swe rosnące i już monstrualne sumaryczne zadłużenie i uzależnienie od partnerów zachodnich, jest na prostej drodze do „Grecji bis”. Obowiązkiem biurokratów z Brukseli było niedopuszczenie do tych kryzysów.
A może komuś bardzo zależało na tym, żeby np. Grecja splajtowała i została wyprzedana za bezcen!?
Wniosek ogólny: zreformowanie i unowocześnienie Unii wydaje się tak trudne, że aż niemożliwe; plus alternatywa – albo biurokracja unijna zacznie traktować Polskę poważnie i równoprawnie, albo też Polska powinna rozważyć wystąpienie z UE.
Nota bene: znaczna część uwag dotyczących stosunków RP z UE może być również odniesiona do relacji RP–NATO. Nie ma bowiem stuprocentowych gwarancji ze strony tego Sojuszu, że zapewni on bezpieczeństwo Polski (i innych państw członkowskich) na wypadek poważniejszej zawieruchy międzynarodowej czy obcej agresji na dużą skalę.
Bowiem w takich bezprecedensowych sytuacjach fizyczne możliwości realizacji przez NATO zobowiązań sojuszniczych byłyby relatywnie ograniczone i zapewne niezbyt efektywne.
Trzeba być realistą: w przypadku poważniejszej regionalnej czy globalnej konfrontacji militarnej każda z armii natowskich bronić będzie przede wszystkim własnego kraju. Mało prawdopodobne, żeby np. Bundeswehra przyszła z pomocą Wojsku Polskiemu czy Wojsko Polskie wspierało wtedy Bundeswehrę.
Przecież NATO nie posiada własnych wspólnych, jednolitych i jednorodnych sił zbrojnych zdolnych do obrony wszystkich 29 państw członkowskich jednocześnie. Pozostaje wtedy błagać o wsparcie US Army, Navy i Air Force.
I tu napotykamy na kolejny wielki dylemat, bowiem w sytuacji kryzysowej o takie wsparcie może zwrócić się do USA prawie 150 zagrożonych państw świata. Jednak pomoc amerykańską mogłoby uzyskać tylko kilka z nich: Kanada, Meksyk, W. Brytania, Arabia Saudyjska, Izrael, Japonia i (ewentualnie) Polska.
Wniosek ogólny: również Sojusz NATO wymaga generalnych reform, modernizacji i adaptacji do obecnych oraz do przyszłych realiów kontynentalnych i globalnych; albo – po prostu – likwidacji jako mało przydatny obecnie przeżytek zimnowojenny o ówczesnym charakterze defensywnym i jako przeciwwaga do istniejącego wówczas, ale nieistniejącego dziś Układu Warszawskiego.
Niemcy, Francja, W. Brytania: swoistą ironią ponad tysiącletniej historii – ale i pewnym dokonaniem obydwu Stron (polskiej i niemieckiej) – jest fakt, iż – wśród sąsiadów – Polsce współpracuje się stosunkowo najlepiej ze swym niegdysiejszym największym wrogiem.
Metodami pokojowymi współczesna RFN usiłuje uzyskać analogiczne wyniki (nowe rynki zbytu, źródła surowców, tania siła robocza itp.), które hitlerowska III Rzesza starała się osiągnąć na drodze wojny i zbrodni.
Nietrudno wyobrazić sobie, jak wyglądałaby dziś gospodarka polska bez tak znacznych możliwości eksportu na pobliski rynek niemiecki?!
Nie jest to jednak współpraca (dwustronna oraz wielostronna) całkowicie partnerska i równoprawna, a to z uwagi na miażdżącą przewagę RFN nad RP w wielu kluczowych dziedzinach (np. PKB, PKB per capita, potencjał produkcyjny, rozmiary rynków, siły zbrojne czy infrastruktura – nie przymierzając).
Nie jest to również współpraca wolna od dających do myślenia stereotypów i podtekstów (Erika Steinbach, Ruch Autonomii Śląskiej, przyjaźń i współpraca niemiecko-rosyjska, drzemiąca, ale coraz aktywniejsza skrajna prawica i in.).
Sprawa jest dość prosta: same Niemcy (czy Francja) – to za mały partner dla wielkich mocarstw (Chiny, Indie, Rosja, USA, ASEAN, BRICS+, Unia Afrykańska i in.); ale Niemcy (czy Francja) w składzie UE oraz UE – jako taka – to już poważny partner dla ww. supermocarstw.
Francja: odwieczna „miłość” Polski do Francji jeszcze nigdy nie była tak nieodwzajemniona przez niewdzięczną Francję, jak w ostatnich latach.
Z nostalgią można wspominać wizytę generała Charles’a de Gaulle’a w pojałtańskiej Polsce i jego pamiętne zawołanie: „Niech żyje Zabrze, najbardziej polskie z polskich miast”. A były to czasy ostrej walki o integralność terytorialną Polski oraz o uznanie granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.
Jeszcze prezydent Valéry Giscard d’Estaing spotykał się w podwarszawskim Wilanowie z Leonidem Breżniewem i z Edwardem Gierkiem w okresie sławetnego odprężenia w Europie i KBWE; ale później było już tylko coraz gorzej z każdym kolejnym prezydentem francuskim.
I tak to dotarliśmy do wymiany złośliwości z obydwu stron, do konfliktu caracalowego i in.! Polska spychana jest na dalsze miejsce w polityce unijnej.
Ten stan rzeczy w stosunkach dwustronnych stanowi dla mnie, dyplomaty pracującego w Paryżu, umiarkowanego frankofona i frankofila, bardzo dużą przykrość i nieprzyjemną niespodziankę. Trzeba przerwać tę spiralę nonsensu – dla dobra obydwu Stron i całej Europy.
W. Brytania: niektórzy polscy decydenci, rozczarowani niską jakością, a nawet antypolskością preferowanych „sojuszników”, starają się, trochę z przymusu i na siłę, poszukiwać przyjaźni i powiązań sojuszniczych z W. Brytanią oraz trochę w trosce o interesy licznej Polonii w W. Brytanii. Nie ma w tym nic złego.
Starania te napotykają jednak na poważną przeszkodę i niewiadomą w postaci konsekwencji Brexitu, czego doświadczenia mogą stanowić pewien prawzór dla ewentualnego Polexitu.
Gdyby okazało się, że Zjednoczone Królestwo, któremu przecież grozi dezintegracja (Szkocja), rzeczywiście pragnie zostać czołowym i autentycznym sojusznikiem RP w Europie Zachodniej, to OK?! Ale gdyby UK znów starało się wykorzystywać atut polski instrumentalnie w swych rozgrywkach z Niemcami i z Francją, to nie ma OK.
Nie wracając do niektórych mrocznych kart historii polsko-brytyjskiej, trudno wszakże zapomnieć o tym, że Winston Churchill był jednym z tych przywódców zachodnich, którzy sprzedali powojenną Polskę Stalinowi, i że określone siły brytyjskie kryją się za zabójstwem gen. Wł. Sikorskiego, czego dokumentów Londyn nie chce ujawnić do tej pory.
Zapewne Polska pojałtańska wyglądałaby już dawno inaczej (korzystniej), gdyby generał żył i działał dla kraju. Biorąc wszakże pod uwagę plusy i minusy współpracy i sojuszu polsko-brytyjskiego, na przyszłość życzę mu jednak jak najlepiej. Let us wait and see.
Wniosek ogólny: trzy główne mocarstwa „starej Europy” nadal traktują (w sumie) Polskę jako państwo i społeczeństwo gorszej kategorii („ubogi krewny”), jako intratny rynek zbytu, źródło siły roboczej i poważnych dochodów (dywidendy, wpływy podatkowe, „odsypy” z niemałych funduszów unijnych przekazywanych Polsce itp.).
Stany Zjednoczone: międzynarodowa pozycja największego „sojusznika” RP słabnie coraz bardziej w konfrontacji z New Emerging Powers, ale USA starają się jednak trzymać nasz kraj jak najdłużej – krótko na swej smyczy. Ludzie Ameryki w Polsce pomagają im w tym wytrwale i beznadziejnie.
Stanom zależy na tym, aby RP nie stała się wyłączną domeną UE i nie zbliżała się do Rosji i do Chin. Tworzy się sytuacja, w której Polska staje się pionkiem czy też kartą przetargową w grze supermocarstwowej (szczególnie w czworoboku: UE – USA – Chiny – Rosja). Bardzo źle to wróży naszemu krajowi na przyszłość.
W tych uwarunkowaniach wręcz rewolucyjnych przemian i odwrócenia obecnej sytuacji wymagają stosunki pomiędzy RP a USA. W okresie transformacji rozwijają się one pod dyktando Waszyngtonu – na poniżającej zasadzie: „pan każe, sługa musi”.
Nawet w czasach radzieckich Polska dysponowała większą dozą elastycznego manewru wobec „starszego brata” niż w czasach amerykańskich. De facto USA przekształciły RP w swoją półkolonię – pod każdym względem.
W piorunującym tempie dokonuje się nadal amerykanizacja kluczowych aspektów życia politycznego, społecznego, kulturalnego, językowego i gospodarczego oraz polityki zagranicznej RP.
Negatywne skutki tego dla Polski ujawnią się w pełni dopiero po pewnym czasie, kiedy wykształci się nowy układ sił światowych, w którym miejsce USA będzie dużo słabsze niż obecnie.
Także w przypadku amerykańskim mamy do czynienia z żałosnymi manipulacjami Waszyngtonu dotyczącymi militaryzacji życia i rozwoju, kwestii budżetu federalnego oraz uregulowania olbrzymiego zadłużenia publicznego.
System amerykański oraz „American Dream” nie jest już wzorcem dla nikogo. Nawet w Stanach trwają gorączkowe prace nad znalezieniem nowego systemu i lepszego modelu rozwoju (nota bene: rozwiązania chińskie są tam bardzo atrakcyjne, szczególnie dla przedsiębiorców).
Gdyby to nie nastąpiło, będziemy świadkami dekompozycji USA i upadku kolejnego „imperium”. Nie ma więc merytorycznych powodów, aby dalej kurczowo trzymać się amerykańskiego „starszego brata”.
Rozumieją to już prawie wszyscy ludzie na świecie – z wyjątkiem fanatycznych urzędników proamerykańskich i neoliberałów w RP (vide: casus Fort Trump i in.).
Nasz kraj i nasz naród zapłaciły już ogromną cenę, także w kategoriach finansowych, za łaskawe przygarnięcie nas pod „skrzydełka amerykańskie”.
Polska potrzebować będzie chyba ze 100 lat, żeby – ewentualnie – wyplątać się z ogromnego zadłużenia łącznego (ponad 10 bln zł), w jakie wpędził nas neoliberalizm amerykański i polski. Oto skutki małpowania amerykańskiego „życia na kredyt” w relatywnie biednym kraju, którego na to nie stać.
Generalnie – sytuację można ocenić tak: pokojowe przeciągnięcie RP do amerykańskiej strefy wpływów, dokonane relatywnie niewielkim kosztem, było i jest, jak do tej pory, znacznie bardziej korzystne dla USA oraz dużo mniej korzystne dla Polski.
Wszyscy znają konkretne i bardzo liczne przykłady uzasadniające tę tezę. Owe korzyści amerykańskie idą w dziesiątki, ba, być może nawet w setki miliardów dolarów – poczynając od planu Sachsa/Balcerowicza – do tej pory. Tego nie da się dokładnie wyliczyć.
Jednakże sytuacja Polski wobec USA też ulega dramatycznym przewartościowaniom. Kiedyś, w czasach systemu dwubiegunowego, Polska była cennym nabytkiem dla Stanów Zjednoczonych w walce ze Związkiem Radzieckim. Teraz już nie ma takiej potrzeby.
Efekt – mimo wszystko i coraz bardziej RP staje się „kulą u nogi” USA. Może ona (Polska) liczyć jeszcze na pewną tolerancję i na pobłażliwość słabnącego i potrzebującego pomocy „starszego brata” – ale nie na konkretne korzyści z jego strony.
Słowem, sojusz polsko-amerykański traktowany jest bardzo instrumentalnie przez USA i coraz wyraźniej antyrosyjsko oraz na zasadzie: „Murzyn (polski) zrobił swoje, Murzyn powinien odejść”.
Analogia między kolejnymi „starszymi braćmi” narzuca się sama przez się: konający Związek Radziecki nie był w stanie pomóc (ani też zbytnio zaszkodzić) Polsce. Podobnie – słabnące Stany Zjednoczone coraz mniej potrzebują Polski i nie chcą jej pomagać za mocno, zwłaszcza że mają one znacznie więcej takich ww. wymagających „klientów” państwowych (około 150) na całym świecie.
W kontekście amerykańskim słów kilka o pogorszeniu stosunków polsko-izraelsko-żydowskich. To niedobre zjawisko.
Jest w Polsce niemało decydentów i zwolenników traktowania Państwa Izrael i diaspory żydowskiej, szczególnie w USA, jako jednych z głównych sojuszników RP. Można i tak.
I oto nagle, w lutym 2018 r., ludzi tych spotkała niemiła niespodzianka i „zimny prysznic”, który jeszcze nie oznacza ich otrzeźwienia i wkroczenia na ścieżkę realizmu.
Wybuchła bombka z opóźnionym zapłonem pod pretekstem sprzeciwu izraelsko-żydowskiego wobec modyfikacji ustawy o IPN oraz w wyniku odmiennego podejścia stron do kwestii antysemityzmu, antypolonizmu, Holokaustu, „polskich obozów śmierci”, polskiego nacjonalizmu i in.
Okazało się ponownie, iż do tanga sojuszniczego także potrzeba dwojga – zgodnie z powiedzeniem: w tym to cały jest ambaras, żeby dwoje chciało na raz, a także wzajemnego zrozumienia i poszanowania.
Tymczasem starsi bracia w wierze niezmiennie traktują Polskę (nierzadko z obrzydzeniem i z pogardą) w kategoriach koniunkturalnych i instrumentalnych – jako wygodne narzędzie dla podsycania straszaka antysemityzmu w świecie oraz dla kultywowania nadziei na korzyści materialne.
Taką drogą daleko nie zajdziemy i, co gorsza, nie rozwiążemy istniejących problemów.
Racjonalnym wyjściem z sytuacji, nie tylko w tym przypadku, jest porzucenie okłamywania, obsesji i animozji historycznych oraz poważne zajęcie się rozwiązywaniem problemów współczesności i przyszłości – z jednoczesnym unikaniem wszelkimi siłami „powtórki z historii”.
Wniosek ogólny: dotychczasowy kierunek, metody i treści polsko-amerykańsko-izraelsko-żydowskich stosunków wzajemnych, także „sojuszniczych”, prowadzą donikąd. Ich dalsze utrzymywanie może spowodować poważne straty lub wręcz totalną porażkę wszystkich zainteresowanych Stron. Potrzeba reform i renesansu w tej mierze jest ewidentna.
Reszta świata: wielkim błędem o negatywnych konsekwencjach strategicznych oraz długofalowych jest pokutująca, ograniczona i nierealistyczna „dwufilarowość” obecnej polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP, czyli: amerykocentryzm i eurocentryzm.
W epoce nowej globalizacji polityka zagraniczna i strategia sojuszów RP jest daleka od globalnego rozmachu, odpowiedniej dynamiki i szerokiego zasięgu. W wyniku tego władze RP koncentrują się irracjonalnie na przeważającej mniejszości potencjału światowego (np. USA + UE – to zaledwie około 10% ludności, czyli konsumentów, planety Ziemia).
Bez wątpienia szczególnie USA dysponują nadal liczącą się hard power (siły zbrojne, potencjał kosmiczny, nowe technologie, agresywna nowa doktryna militarna i in.). Ale znaczenie tych ich atutów w polityce globalnej będzie się zmniejszało w miarę zmiany układu sił w świecie oraz przesuwania się centrum rozwoju naszej cywilizacji ze strefy Północnego Atlantyku do Azji i Pacyfiku.
Słowem, mieć potencjał hard power – to jedno, ale móc go wykorzystać praktycznie we własnych egoistycznych celach – to dziś zupełnie coś innego.
Przy obecnym podejściu władz RP do sytuacji globalnej reszta świata jest niezwykle niedowartościowana. Tymczasem właśnie na innych kontynentach (tzw. 4A = Azja/Pacyfik, Afryka, Ameryka Łacińska i Australia) dokonują się radykalne przeobrażenia zmieniające oblicze Ziemi i układ sił globalnych dotychczas istniejący.
Polska nie uczestniczy w tych procesach w sposób adekwatny do swych potrzeb i możliwości (np. nieobecność w G-20 czy bezczynność na innych ważnych forach globalnych).
Wniosek ogólny: jest pilna potrzeba innowacyjnej globalizacji polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP.
Formalnie MSZ odpowiada za inspirowanie, kreowanie i realizację polityki zagranicznej i strategii sojuszów. Ono też powinno być jej głównym organizatorem i koordynatorem. Ale nie jest.
Bowiem w istocie rzeczy, w warunkach totalnej i – skądinąd – wskazanej decentralizacji współpracy podmiotów polskich z zagranicą, jest tyle „polityk zagranicznych mikro”, ile podmiotów utrzymuje takie kontakty. Przy czym jeden nie wie, co robi drugi.
Mało kto koordynuje te poczynania z partnerami krajowymi, co w atmosferze zawiści, podejrzliwości i niezdrowej rywalizacji doprowadziło do bezprecedensowego poziomu anarchizacji i bałaganu w sferze kontaktów Polski z zagranicą.
Na szczeblu centralnym jest kilka głównych ośrodków usiłujących uprawiać własną „politykę zagraniczną makro i mikro”: Kancelaria Prezydenta, Kancelaria Premiera, Sejm RP, Senat RP, MSZ (naturalnie) i tzw. resorty siłowe (obrona, wywiad, sprawy wewnętrzne).
Analogiczne ambicje dyplomatyczne mają także wszystkie pozostałe ministerstwa i instytucje centralne oraz niezliczone podmioty terenowe. Dramatyczną ilustracją braku koordynacji poczynań między nimi jest np. doprowadzenie do katastrofy i do tragedii smoleńskiej.
Wniosek ogólny: aktywnie dążyć do optymalizacji i do uzdrowienia globalnego systemu organizacji międzynarodowych oraz lepiej wykorzystywać ów system dla umacniania powiązań sojuszniczych RP z tymi organizacjami i z innymi państwami w ramach dyplomacji wielostronnej.
Propozycje programowe
Z powyższej analizy sytuacji w omawianej dziedzinie wynika, iż pilna potrzeba gruntownych reform w polityce zagranicznej i sojuszniczej RP oraz wypracowania oraz wdrożenia jej nowego modelu staje się oczywista i nie ulega kwestii.
W okresie transformacji „zreformowano” już niejednokrotnie wiele dziedzin życia i rozwoju kraju, pozostawiając politykę zagraniczną i strategię sojuszniczą całkowicie na uboczu (swoiste „państwo w państwie”) – z widocznymi już dobrze opłakanymi tego skutkami. Zaniedbania, dysproporcje i zaległości w tej mierze są przeogromne.
W bulwersującym kontekście obecnych realiów krajowych, regionalnych, kontynentalnych i globalnych oraz głębokich zmian następujących w układzie sił na arenie międzynarodowej należy rozpatrywać dwa główne podejścia do tego epokowego zadania:
- Opracowanie i urzeczywistnienie reformatorskiego sojuszniczego programu mini – na okres trwania systemu i rządu neoliberalnego.
- Wypracowanie i wdrożenie reformatorskiego długofalowego programu maxi, czyli NOWEJ POLITYKI ZAGRANICZNEJ I STRATEGII SOJUSZNICZEJ RP – na całą dającą przewidzieć się perspektywę.
Program maxi nie byłby sztywny, nietykalny i dany raz na zawsze; wręcz przeciwnie – powinien on być przedmiotem systematycznych, elastycznych i nieustannych modyfikacji, udoskonaleń, uzupełnień i poprawek w zależności od ewolucji sytuacji międzynarodowej (z wyprzedzaniem wydarzeń) oraz zgodnie z przyszłą nową Konstytucją RP.
Jednocześnie, biorąc pod uwagę obecne powiązania i zobowiązania międzynarodowe RP, w przypadku każdego z rozwiązań programowych (mini i maxi) konieczne będzie uzgadnianie polskich reform w polityce zagranicznej z dotychczasowymi formalnymi sojusznikami: z USA, z UE, szczególnie w kwestiach politycznych, ekonomicznych i międzynarodowych, oraz z NATO, zwłaszcza w zakresie problematyki strategiczno-obronnej i międzynarodowej.
Bez wątpienia proces konsultacji i uzgadniania przedsięwzięć reformatorskich w pracach nad obydwoma programami poważnie utrudni i opóźni realizację tych zadań. Bądźmy realistami.
Jeszcze ważniejsze będzie uzyskanie konsensusu – zgody politycznej (wszystkie partie legalnie istniejące w RP) oraz społecznej (najważniejsze organizacje pozarządowe i społeczne – na I etapie prac). A następnie przeprowadzenie ogólnonarodowego referendum w tej materii.
Natomiast debata krajowa, także z udziałem Polaków z zagranicy (Polonia, emigracja sezonowa i in.), na temat nowej polityki zagranicznej i strategii sojuszniczej RP powinna rozpocząć się od zaraz.
W konsekwencji w polskiej polityce zagranicznej i w strategii sojuszów pojawia się coraz bardziej wyrazista próżnia postamerykańska, której neoliberałowie nie zdołają i nie potrafią wypełnić. Zrobią to za nich inni – a jeśli nie, to próżnia w polityce zagranicznej i w strategii sojuszniczej wypełni się samoczynnie.
Co gorsza, z punktu widzenia wymagań i zagrożeń dla bezpieczeństwa kraju, sytuacja strategiczna Polski nie jest bynajmniej tak dobra i komfortowa, jak prezentuje to oficjalna propaganda rządowa.
Np. nasila się ostry dwoisty kryzys (pandemia, ekonomia) oraz zagrożenie terrorystyczne, militarystyczne, ekologiczne, klimatyczne, migracyjne, cywilizacyjne, epidemiologiczne, internetowe, kosmiczne i wiele innych.
Nawet umiłowanie USA, przynależność RP do UE i do NATO (w obecnym kształcie) nie zapewnia nam odpowiednich solidnych gwarancji bezpieczeństwa. Nasz kraj nie ma niezawodnego sojusznika „na śmierć i życie”.
Są to raczej sojusznicy koniunkturalni i teoretyczni, niesprawdzeni w praktyce. Opłakana historia z „pomocą” zachodnią tuż przed II wojną światową i w jej trakcie może się powtórzyć.
W większości przypadków rzeczywiste gwarancje bezpieczeństwa (np. militarnego) zastępowane są złudną grą pozorów i mylącym słowotokiem propagandowym.
Jest już jasne, że neoliberałowie nie przeprowadzą analizowanych reform – chyba że zmuszą ich do tego np. dyrektywy unijne czy nieubłagana logika i charakter rozwoju życia międzynarodowego.
Najogólniej rzecz biorąc, istotą zabiegów reformatorskich powinno być dostosowanie polityki zagranicznej oraz strategii sojuszniczej RP do obecnych i prognozowanych realiów międzynarodowych – celem wyciągnięcia stąd maksymalnych korzyści dla kraju.
Zakłada to częściowe odejście od dotychczasowych anachronicznych i monopolistycznych sojuszów, od rozgrzebywania historii i grobów na cmentarzach oraz poszukiwanie nowych sojuszników i partnerów na świecie.
Przykładowo wymienić należy: Rosję, Chiny, Indie, Brazylię, BRICS+, ASEAN, czołowe państwa afrykańskie, południowoamerykańskie, islamskie i in.
Nadrzędnym wymaganiem jest efektywne wmontowanie Polski do tworzącego się systemu świata wielobiegunowego (multilateralizm) poprzez dodanie, do już istniejących, nowych solidnych „filarów” polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP.
Zadanie to nie jest bynajmniej ani pionierskie, ani też specjalnie odkrywcze, gdyż inne państwa, np. Niemcy, postępują tak już od dawna, utrzymując owocne stosunki partnerskie i sojusznicze z USA, z Rosją, z Chinami, z Indiami, z Arabią Saudyjską, z Afryką Południową i z in.
Problem polega wszakże na tym, iż Polska chyba nigdy nie osiągnie statusu i pozycji Niemiec w łonie UE, NATO czy też w ogólności na arenie eurazjatyckiej i globalnej?!
Konsekwencją twórczego podejścia do urealnienia oraz do stosowania ww. wielobiegunowości („wielofilarowości”, pardonnez-moi le mot) polityki zagranicznej RP powinna być dogłębna rewizja dotychczasowych dogmatów, kanonów, przyjaźni i fobii obowiązujących w neoliberalnej polityce zagranicznej: amatorszczyzna, nadmierna proamerykańskość, eurocentryzm, polonocentryzm czy wręcz nastroje nacjonalistyczne w niektórych kręgach politycznych RP, antyrosyjskość, antychińskość, trudno kamuflowane nastawienie antyislamskie, niedostateczna doza globalizmu, mesjanizm, historycyzm czy przymykanie oczu na problemy makro i na przyszłość naszej cywilizacji.
Wymagane jest przeto wychowywanie społeczeństwa w nowym duchu oraz prawie całkowite odwrócenie polskiego mechanizmu i sposobu myślenia, a także mylnych wyobrażeń o współczesnym i o przyszłym świecie oraz o naszym miejscu w nim; chodzi także o zredukowanie do minimum polskiego postjałtańskiego niewolnictwa w sferze polityki zagranicznej i strategii sojuszów.
Sowiecka kategoria „ograniczonej suwerenności” Polski w tej mierze odnosi się bowiem (a może przede wszystkim) także do okresu jej transformacji i ewolucji w stylu amerykańskim.
Największą trudnością organizacyjno-logistyczną w procesie reformowania będzie optymalne pogodzenie i skojarzenie dwu pozornych sprzeczności:
– potrzeby utworzenia silnego centralnego ośrodka inspiracji, kreowania, realizacji, koordynacji i rozliczania nowej polityki zagranicznej oraz strategii sojuszów RP (potrzeba MSZ z prawdziwego zdarzenia), z jednoczesnym precyzyjnym określeniem zadań i funkcji centralnych instytucji państwowych w tym zakresie (podział praw i obowiązków);
– postępującej decentralizacji w sferze kontaktów przeróżnych podmiotów krajowych z partnerami zagranicznymi.
Należy niezwłocznie położyć kres stanowi absolutnego żywiołu, anarchii i bałaganu, jaki istnieje w tej dziedzinie pod rządami neoliberałów. To degraduje Polskę jako poważnego partnera – w oczach społeczności światowej.
Dlatego też obie części składowe nowej, niedającej się sprywatyzować, polityki zagranicznej i sojuszniczej RP, czyli: centralizacja oraz decentralizacja, powinny współgrać i współdziałać harmonijnie między sobą – we wspólnym interesie państwowym i społecznym, a także unijnym i globalnym.
Konkluzje merytoryczne
Z powyższego wynika, iż obiektywna, spokojna, wyważona, acz krytyczna w niezbędnym stopniu, analiza i ocena polityki zagranicznej i strategii sojuszów poprzednich i obecnych władz RP ujawniają jej diametralnie odmienny i daleki od „oficjalnej prawdy” wizerunek niż ten, który jest prezentowany w propagandzie rządowej.
Szkoda wszakże, iż wizerunek ów dociera m.in. do nieświadomych i łatwowiernych obywateli, do niektórych partnerów zagranicznych oraz wypacza obraz polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP w odbiorze społecznym i zagranicznym.
Po części trudno mieć pretensje o to, że polska polityka zagraniczna i sojusznicza jest taka, jaka jest. Bowiem w całym okresie postjałtańskim, szczególnie po roku 1989, nigdy nie była ona suwerenna, samodzielna i niezależna.
Nie można tego traktować jednak jako usprawiedliwienia dla mało efektywnej, anachronicznej i kunktatorskiej (bez wyobraźni) polityki i strategii w tej mierze.
Podczas tzw. transformacji została ona podporządkowana, w szczególności, wymaganiom realizacji supermocarstwowej polityki globalnej USA – zwłaszcza w odniesieniu do Rosji, do Chin i do całego naszego regionu.
Także obecnie Stany Zjednoczone, poważnie osłabione w wyniku pandemii i kryzysu globalnego, który same sobie (i światu) sprokurowały, czynią wiele, aby utrzymać Polskę w swej „strefie wpływów”.
Dziś jest to jednak dla nich zadanie o niebo trudniejsze – z uwagi na szybką zmianę układu sił regionalnych i globalnych – na niekorzyść USA.
Drugim kardynalnym czynnikiem znacznie ograniczającym swobodę RP w polityce zagranicznej jest przynależność do UE i związane z tym wymaganie podporządkowania się nadrzędnym potrzebom, nakazom i interesom wspólnotowym (unijnym).
Szczerze mówiąc, słuszny i niezbędny postulat oraz pilna konieczność wypracowania i wdrożenia nowej polityki zagranicznej i sojuszniczej RP są obecnie niezwykle trudne do realizacji – głównie z uwagi na ww. neoliberalne bariery systemowo-rządowe oraz na krępujące ograniczniki, szczególnie ze strony US i UE.
Nie jest to jednak zadanie z rodzaju niemożliwych do wykonania – tzw. „mission impossible”. Główne polskie ograniczniki reformatorskie: US i UE – same poszukują gwałtownie nowych rozwiązań w polityce i w strategii globalnej, stosownie do radykalnych przemian dokonujących się w świecie i do zmiany międzynarodowego układu sił.
Nie jest więc wykluczone, iż szczególnie USA i NATO będą odchodzić stopniowo od elementów „hard power” oraz hegemonistycznej mentalności wielkiej wojny (siły zbrojne, metody przemocy itp.) w polityce zagranicznej na rzecz stosowania „soft power” (dyplomacja, negocjacje i in.).
Mało mówi się u nas o tym, że skutki pandemii i kryzysu globalnego dotyczą także, w przemożny sposób, polityki zagranicznej i współpracy międzynarodowej, szczególnie tych, którzy ten kryzys spowodowali.
Jest więc już teraz coraz bardziej dogodna możliwość i sposobność przystąpienia w RP do realizacji ww. zadania – z uwzględnieniem wszystkich nowych realiów oraz potrzeb i możliwości narodu i państwa polskiego w całym współczesnym kontekście ewolucji i rewolucji w łonie społeczności międzynarodowej.
RP może realizować skuteczną strategię sojuszniczą i odnosić odpowiednie korzyści z tego tytułu jedynie pod warunkiem, że będzie miała coś atrakcyjnego i cennego do zaoferowania obecnym i potencjalnym partnerom.
Tymczasem w tej sprawie nasza sytuacja nie prezentuje się bynajmniej w różowych kolorach. I tak, w sferze politycznej – nie jest prawdą, że w wyniku transformacji i realizacji określonej polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP od 1989 r. umocniła się polityczna i sojusznicza pozycja Polski na arenie międzynarodowej.
Wręcz przeciwnie, wbrew pozorom i sloganom propagandowym, jest ona nadspodziewanie słaba. Najnowsze perturbacje Polski w odniesieniu do UE, US, Rosji, Niemiec, Francji, Ukrainy, Izraela i diaspory żydowskiej są tego wymownym przykładem.
Sytuacja w tej mierze nie ulega poprawie od dłuższego już czasu. Trudno wskazać choćby jedno państwo czy grupę państw, która prezentowałaby się jako absolutnie niezawodny sojusznik polityczny Polski na arenie międzynarodowej.
Nasza pozycja geopolityczna jest relatywnie stabilna w czasach pokoju i spokoju społecznego, ale nie ma pewności, co może stać się z Polską np. podczas gwałtownego zaostrzenia sytuacji wewnętrznej czy międzynarodowej, wzrostu napięcia w stosunkach regionalnych, zmasowanych ataków terrorystycznych czy wielkich klęsk żywiołowych.
Obok mało efektywnej polityki zagranicznej i strategii sojuszów RP jest wiele innych przyczyn tego niekorzystnego stanu rzeczy.
Jednym z najważniejszych jest fakt, iż nieustabilizowana, niespójna, zaściankowa i rozkojarzona sytuacja w polityce wewnętrznej RP rzutuje bardzo negatywnie na jej ww. słabowitą pozycję na arenie międzynarodowej, utrudnia (a czasem wręcz uniemożliwia) prowadzenie nowatorskiej i efektywnej polityki zagranicznej oraz realizowanie efektywnej strategii sojuszów.
Fatalne wrażenie na partnerach zagranicznych robi ogromna skala korupcji, oszustwa i złodziejstwa w neoliberalnej Polsce. Poza wszystkim rzutuje to negatywnie na wiarygodność decydentów polskich na arenie międzynarodowej.
Jednak najważniejszą przyczyną tego stanu rzeczy są polskie słabości i nijakość systemowa. Na dobrą sprawę i obywatele RP, i partnerzy zagraniczni nie wiedzą, jaki ustrój panuje w Polsce i kto sprawuje najwyższą władzę decyzyjną.
Jedni mówią, że panuje tu nadal neoliberalizm, a inni, że społeczna gospodarka rynkowa.
Dlatego też obok konieczności obalenia skompromitowanego i kryzysogennego ustroju neoliberalnego w RP drugim kardynalnym warunkiem wypracowania i prowadzenia nowej polityki zagranicznej i strategii sojuszniczej RP jest znormalizowanie i modernizacja jej polityki wewnętrznej pod każdym ważnym względem.
Polityka wewnętrzna powinna mądrze wspierać politykę zagraniczną i strategię sojuszów RP oraz vice versa.
