A jednak intelektualista

20 lip 2023

„Uważają mnie za trudnego. Wiem o tym: każę im myśleć” – takim mottem z Vittorio Alfieriego opatrzył Stanisław Brzozowski opatrzył „Legendę Młodej Polski”, a w „Pamiętniku” stwierdzał: „żądają od książki, by była podręcznikiem; ja żądam od mojej tego właśnie, aby nie można jej było streszczać, aby nie dawała ona wyników, ale budziła procesy duchowe w pewien sposób zorientowane”.

Z kolei Bohdan Suchodolski napisał o Brzozowskim, że „książki jego miały dowodzić – miały działać. Dlatego są przesiąknięte na wskroś duchem walki i polemiki; styl ich tętni namiętnością oburzenia i patosem wezwań; myśli stają się rozkazami, teorie i poglądy nabierają charakteru mitów, których nie należy pojmować intelektualistycznie”. Cytuje to w swoim wstępie autor wyboru pism Brzozowskiego z lat 1909-1911 „Wiara” Maciej Urbanowski.

A jednak był Brzozowski na wskroś intelektualistą i próba Suchodolskiego zrobienia z niego antyintelektualnego mitotwórcy niezupełnie jest trafna, choć żarliwość emocjonalna twórcy „Legendy Młodej Polski” do pewnego stopnia to uzasadnia. Zauważa to też autor posłowia do tomu „Wiara”, wydanego przez Instytut Zamoyskiego, Krzysztof Tyszka-Drozdowski, gdy pisze, iż „ton jego pism budzi egzaltację. Jego zamiarem nie było jednak dostarczenie intelektualnych bodźców – krytykował jałowe podejście do kultury, które sprowadza się do jej indywidualnej konsumpcji – lecz stworzenie pewnej atmosfery moralnej, z której wyrasta myśl. 

Ta, by naprawdę oddziałała na świat, musi być czymś potężniejszym od logiki, nie tracąc przy tym realizmu. Dzieło Brzozowskiego to próba zmuszenia Polaków, by zbudowali własną wiarę w przyszłość”. Doprawdy, ten upór by nie zobaczyć w Brzozowskim myśliciela i intelektualisty, tylko emocjonalnego herolda i proroka polskości jest doprawdy paradna i niestety bardzo polska w jej antyintelektualizmie. Gdy tylko pojawia się filozof, ktoś kto myśli, zamiast tylko „czuć”, zaraz pojawia się opór, zastrzeżenia, jakby myślenie było występkiem. Bardzo to polskie. 

A przecież sam Brzozowski napisał w cytowanym na początku zdaniu, że „chce żeby jego książki nie można było streszczać”, czyli żeby nie dostarczała ułatwień, gotowców, żeby nie była brewiarzem, instrukcją, zestawem wskazówek i pouczeń, lecz by „budziła procesy „duchowe”, a „duchowe” znaczy tu „intelektualne”, a nie „moralne”. 

To tyle co do zasad myślenia o Brzozowskim. Tom „Wiara” wbrew swojemu brzmieniu nie dotyczy wiary religijnej, choć zawiera dwa teksty osnute wokół religii: o modernizmie katolickim i o kardynale Newmanie. Jest także o „Polsce zdziecinniałej”, o „Naszym „ja” i historii”, szkice o Wyspiańskim, Alfredzie Loisy, Maurycym Barrés i Mochnackim, o literaturze rosyjskiej. 

Szczęśliwie na tylnej stronie okładki tego bardzo cennego tomu określony jest Brzozowski jako „jeden z najważniejszych polskich myślicieli początku XX wieku i „prekursorem kluczowych dla nowoczesności koncepcji intelektualnych”. Uff! 

Najnowsze

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoft 365 zakłóciła działanie Outlooka, Teamsa i innych usług w 74 krajach, dotykając firm, szkół, urzędów oraz placówek medycznych. Microsoft nie wykrył cyberataku ani utraty danych, lecz incydent ujawnił ryzyko uzależnienia od kilku dostawców. Europa powinna rozwijać własne chmury, otwarte oprogramowanie, redundancję i cyfrową suwerenność.

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący Chin Han Zheng, reprezentując Xi Jinpinga na szczycie COP31 w Antalyi, przedstawił chińskie stanowisko wobec narastających skutków zmian klimatu. Wezwał do pełnego wdrażania porozumienia paryskiego, większej odpowiedzialności państw rozwiniętych oraz realizacji krajowych celów redukcji emisji. Opowiedział się za przyspieszeniem zielonej transformacji, swobodnym przepływem technologii i rozwojem niskoemisyjnym. Podkreślił także znaczenie adaptacji, systemów wczesnego ostrzegania i odporności na klęski. Chiny zapowiedziały dalszą współpracę z krajami rozwijającymi się, w tym projekty transferu technologii i budowania potencjału.

Budownictwo hamuje.

Budownictwo hamuje.

W III kwartale 2026 r. materiały budowlane oraz produkty do domu i ogrodu podrożały o 4 proc. rok do roku, mimo spadku produkcji budowlanej o 4,7 proc. Najbardziej wzrosły ceny izolacji termicznych, dachów i rynien. Producenci zmagają się z wysokimi kosztami energii, emisji CO₂ oraz presją tańszego importu, szczególnie płytek.

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

12 listopada w Pekinie odbyły się obchody 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena. Xi Jinping określił go jako wielkiego patriotę, bohatera narodowego i pioniera chińskiej rewolucji demokratycznej. Wezwał Chińczyków do kontynuowania jego dziedzictwa poprzez patriotyzm, służbę społeczeństwu, rozwój marksizmu dostosowanego do chińskich realiów oraz odważne podejmowanie wyzwań. Podkreślił znaczenie jedności narodowej, współpracy wszystkich grup społecznych i globalnej wizji rozwoju. Xi uznał także pełne zjednoczenie Chin, w tym rozwiązanie kwestii Tajwanu, za historyczną misję oraz wspólne dążenie całego narodu.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...