Rozczarowanie demokracją w opisie i interpretacji Janusza Reykowskiego

7 lut 2022

Profesor Janusz Reykowski, wybitny polski uczony specjalizujący się w psychologii społecznej (w kanonicznym już w latach siedemdziesiątych podręczniku „Psychologii”, dziele zbiorowym pod redakcją Tadeusza Tomaszewskiego, przeznaczonym dla studentów tego kierunku, a przygotowanym przez elitę ówczesnej psychologii uniwersyteckiej, autorem rozdziału poświęconego psychologii społecznej był właśnie Janusz Reykowski) trafił swoim studium „Rozczarowanie demokracją. Perspektywa psychologiczna” w sam środek i w sam czas rozczarowania demokracją, wyrastającego z politycznego „jądra ciemności”.

Janusz Reykowski poddał analizie zjawisko przemocy jako narzędzia realizacji politycznych celów grupowych w warunkach formalnej demokracji liberalnej. Odniósł się też do liberalizmu w jego relacji z przemocą mentalną, w tym w szczególności stosunkiem jakim mają do demokracji liberalnej osoby i kręgi o poglądach konserwatywnych w warunkach demokracji kapitalistycznej.
Profesor przeanalizował zagadnienie różnic mentalnych jako źródła konfliktów, spójność mentalną kolektywów politycznych, mentalność indywidualną, specyficzne zjawisko mentalności ideologiczno-politycznej, która jest szczególną kategorią w obrębie mentalności rozumianej w sensie podstawowym.
Przeanalizował także psychologiczne różnice między mentalnością liberalną a konserwatywną, funkcję różnic na płaszczyźnie moralnej, relacje między konfliktami ideologicznymi a konfliktami interesów, a także zjawisko ideologizacji różnic psychologicznych oraz psychologizacji różnic ideologicznych.
Autor przeanalizował także zagadnienie sprzeczności interesów jako źródła konfliktów, relacje między interesami materialnymi a konfliktami na tle symbolicznym, wolność gospodarczą i wolną konkurencję jako źródło konfliktów ideologicznych, a także własność prywatną jako źródło wolności. Przedstawił także zjawisko mechanizmów psychologicznych rządzących systemem gospodarki rynkowej.
Wspomniane wyżej zagadnienia były dla profesora Reykowskiego podstawą do przeanalizowania zagadnienia będącego tytułem studium – rozczarowania demokracją.
Jest ono wynikiem rozczarowania brakiem skuteczności liberalnej wizji dobra wspólnego w systemie demokratycznym. Pokazał różnice wizji demokracji w wydaniu liberałów, prawicowców, konserwatystów, a także zjawisko odrzucenia dotychczasowego jej kształtu na rzecz demokracji proceduralnej (wyborczej) przez zwolenników rozwiązań autorytarnych.
Szanse na zatrzymanie (odwrócenie) trendu narastania rozczarowania demokracją dostrzega Reykowski w przemyśleniu, przygotowaniu i wprowadzeniu nieadwersyjnych (czyli niekonfliktowych, czy raczej o zredukowanej konfliktowości) form demokracji.
Warunkiem wyjściowym jest tu zastosowanie dialogu jako instrument politycznego w mechanizmie demokracji, zastosowanie w większym stopniu praktyki polityki deliberatywnej, opartej na dyskusji, negocjacjach (n.p. formuła „okrągłego stołu”) i pokojowych sporach. Autor przestrzega też jednak przed naiwną wiarą, że takie praktyki będą łatwe do wprowadzenia w życie z uwagi na silne bariery psychologiczne i mentalne, tym bardziej że ich przezwyciężeniu nie sprzyja ani sytuacja wyraźnej nierównowagi, ani też równowaga sił.
Od demokracji adwersaryjnej do demokracji deliberatywnej – tak mógłby brzmieć postulatywna część podtytułu cennego studium psychologa społecznego – profesora Janusza Reykowskiego.
Janusz Reykowski – „Rozczarowanie demokracją. Perspektywa psychologiczna”, Smak Słowa, Sopot 2019, str. 328, ISBN 978-83- 66420-00-7

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...