Nie idźmy drogą USA

27 wrz 2022

Joe Biden anulował kilka tygodni temu część długów studenckich. To od dawna była tykająca bomba amerykańskiego społeczeństwa. Długi studenckie sięgają tam 1,6 biliona dolarów i są kotwicą u nogi mnóstwa absolwentów.

Polska na szczęście nie ma tego problemu, bo nie zdecydowaliśmy się pójść w stronę płatnych studiów i szkolnictwa wyższego zdominowanego przez prywatne uczelnie. Ponieważ jednak jesteśmy ekspertami        od importowania z USA chybionych pomysłów, to wciąż są tacy, którzy tęsknią za podobnymi rozwiązaniami. Na przykład znany dziennikarz Konrad Piasecki napisał swego czasu, że czeka na partię, która będzie miała odwagę wszcząć dyskusję o płatnych studiach. 

Warto więc pamiętać, że płatne studia to jeden z tych pomysłów, które mogą za jednym zamachem pogłębić trzy kryzysy. 

Po pierwsze, kryzys nierówności edukacyjnych. Z sondaży Instytutu Badań Edukacyjnych wynika, że tylko 5% osób, które oceniają swoją sytuację materialną jako złą, stara się o wyższe wykształcenie. Wśród ludzi oceniających swoją sytuację ekonomiczną dobrze wynik wynosi 14%. Bo nawet darmowe studia wymagają zaplecza finansowego. Są ludzie, którzy pracują w trakcie swoich studiów, żeby stać ich było na utrzymanie. Jeśli dołożymy im jeszcze dodatkowe opłaty, to wielu z nich zrezygnuje z pójścia na uczelnie.

Po drugie, kryzys ekonomiczny wśród młodych. Rozplenienie się umów śmieciowych, horrendalne ceny mieszkań, zwolnienia w trakcie pandemii – wszystko to składa się na trudną sytuację ekonomiczną młodych ludzi. I ogromny rozdźwięk między tym, co im się obiecuje w kapitalizmie, a tym, na co ich realnie stać. Płatne studia oznaczałyby dołożenie im kolejnego problemu – kredytów studenckich. To nie tylko złe rozwiązanie z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej, ale ryzyko wywołania konfliktów politycznych. 

Po trzecie, kryzys dóbr wspólnych. Część osób myśli o nauce w kategoriach prywatnej inwestycji. Z ich perspektywy ludzie, którzy mają kłopot ze spłatą długów studenckich, zainwestowali po prostu w złe studia – i jest to ich prywatny problem. Gdy taki sposób myślenia się upowszechnia, społeczeństwo przestaje traktować wykształcenie w kategoriach dobra wspólnego i praw człowieka (każdy ma prawo do edukacji, a bezpłatna edukacja to dobro wspólne, na którym korzysta całe społeczeństwo). Są tacy, w tym ekonomiści, jak na przykład Robert Reich, którzy przestrzegają przed tą tendencją, bo pogłębia ono atomizację społeczeństwa. 

Nie idźmy drogą USA. I tak nie stworzymy Yale czy Harvardu, bo nie jesteśmy tak bogaci i tak silni kulturowo-technologicznie jak Stany. Poniesiemy więc koszty amerykańskiego systemu, bez większych szans na skopiowanie jego silnych stron.

Ta uwaga dotyczy nie tylko szkolnictwa wyższego, ale ogólnie fascynacji wolnorynkowymi rozwiązaniami z USA – czyli z kraju, który pokazuje, że możesz mieć ogromne bogactwo i wzrost gospodarczy, a jednocześnie miliony ludzi pozbawionych odpowiedniej opieki lekarskiej, pogrążonych w długach czy najzwyczajniej w świecie biednych. Wielu polskich polityków i dziennikarzy dorastało w czasach Reagana i zachodniość kojarzy im się właśnie z amerykańskim neoliberalizmem. Dziś wiemy jednak, ile błędów popełniły Stany Zjednoczone w ostatnich dekadach. Pora szukać inspiracji gdzie indziej.  

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...