Chiny opublikowały 17 czerwca 2026 r. białą księgę o globalnym zarządzaniu. Dokument „More Just and Equitable Global Governance: China’s Principles, Proposals and Actions”, przygotowany przez Biuro Informacyjne Rady Państwa ChRL, opisuje chińskie stanowisko wobec reformy systemu międzynarodowego, roli ONZ, prawa międzynarodowego i większego udziału państw Globalnego Południa.
Dokument nie postuluje zastąpienia obecnego systemu nowym. Podstawą porządku międzynarodowego powinny pozostać Organizacja Narodów Zjednoczonych, Karta Narodów Zjednoczonych i prawo międzynarodowe. Zmiany mają dotyczyć reprezentacji państw, skuteczności instytucji oraz sposobu podejmowania decyzji w sprawach globalnych.
Publikacja przypomina Global Governance Initiative, przedstawioną przez Xi Jinpinga w 2025 r. Inicjatywa opiera się na pięciu zasadach: równości suwerennej państw, przestrzeganiu prawa międzynarodowego, multilateralizmie, podejściu skoncentrowanym na ludziach oraz działaniu. Według dokumentu poparcie dla GGI wyraziło prawie 160 państw i organizacji międzynarodowych, a ponad 60 państw dołączyło do Group of Friends of Global Governance.
GGI została wpisana w szerszy zestaw chińskich inicjatyw dyplomatycznych. Obok niej dokument wymienia Global Development Initiative, Global Security Initiative i Global Civilization Initiative. Razem mają one obejmować rozwój, bezpieczeństwo, dialog cywilizacji i zasady globalnego zarządzania.
W białej księdze wymieniono kryzysy wymagające sprawniejszej współpracy międzynarodowej. Chodzi m.in. o konflikty zbrojne, wojnę na Ukrainie, sytuację na Bliskim Wschodzie, ubóstwo, bezpieczeństwo żywnościowe, zmiany klimatu, cyberataki, przestępczość transnarodową, ryzyka biologiczne i niewłaściwe użycie sztucznej inteligencji.
Autorzy dokumentu wskazują też na opóźnienia w realizacji Agendy 2030 ONZ. Według publikacji prawie 80 proc. mierzalnych celów rozwija się wolno albo cofa, ponad 830 mln ludzi żyje w skrajnym ubóstwie, a 2,3 mld doświadcza braku bezpieczeństwa żywnościowego.
ONZ pozostaje w dokumencie główną platformą współpracy międzynarodowej. Udział ChRL w regularnym budżecie ONZ wzrósł z mniej niż 1 proc. w 2000 r. do ponad 20 proc. w 2025 r., co czyni Chiny drugim największym płatnikiem regularnego budżetu Narodów Zjednoczonych.
Dokument opisuje chiński udział w misjach pokojowych. Chiny wysłały ponad 50 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy do 29 operacji pokojowych autoryzowanych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Wśród stałych członków Rady Bezpieczeństwa są największym dostawcą personelu do takich misji. Pekin podaje też, że utrzymuje rezerwę 8 tys. żołnierzy gotowych do udziału w działaniach pokojowych.
W części dotyczącej prawa międzynarodowego podano, że Chiny należą do niemal wszystkich organizacji międzyrządowych o zasięgu powszechnym oraz podpisały ponad 600 konwencji i poprawek międzynarodowych. Dokument wymienia też Międzynarodową Organizację Mediacji z siedzibą w Hongkongu, która rozpoczęła działalność w 2025 r. Organizacja ma uzupełniać arbitraż i postępowania sądowe w pokojowym rozwiązywaniu sporów.
Dużą część opracowania poświęcono Globalnemu Południu. Liczba państw członkowskich ONZ wzrosła z 51 w 1945 r. do 193 obecnie. Państwa Globalnego Południa odpowiadają za ponad 60 proc. światowej gospodarki liczonej parytetem siły nabywczej i za 80 proc. globalnego wzrostu.
Chiny opowiadają się za zwiększeniem reprezentacji państw rozwijających się w instytucjach międzynarodowych. Dokument wymienia Radę Bezpieczeństwa ONZ, Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy. Osobno zapisano potrzebę uwzględnienia postulatów Afryki w reformie Rady Bezpieczeństwa.
W części gospodarczej podano, że Chiny są głównym partnerem handlowym ponad 160 państw i regionów. ChRL podpisała 24 umowy o wolnym handlu z 31 państwami i regionami. W dokumencie zapisano też, że Chiny nie będą ubiegać się o nowe specjalne i zróżnicowane traktowanie w obecnych i przyszłych negocjacjach WTO.
Publikacja opisuje Inicjatywę Pasa i Szlaku jako projekt infrastrukturalny, handlowy, finansowy i społeczny. Chiny podpisały dokumenty współpracy BRI z ponad 150 państwami i 30 organizacjami międzynarodowymi. Pociągi China-Europe Railway Express wykonały ponad 130 tys. kursów.
W 2025 r. handel towarowy Chin z państwami uczestniczącymi w BRI osiągnął 23,6 bln juanów. Było to 51,9 proc. całego chińskiego handlu zagranicznego. W dokumencie wymieniono też finansowanie ze strony Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych i Funduszu Jedwabnego Szlaku oraz ponad 240 mld dolarów dwustronnych inwestycji między Chinami i partnerami BRI od 2021 r. do pierwszej połowy 2025 r.
Przy współpracy w ramach BRI pojawiają się także warsztaty Luban, technologia Juncao, turystyka, edukacja, media i wymiana młodzieży. Dokument łączy te działania z rozwojem łączności między państwami, portami, korytarzami transportowymi, systemami płatności, cyfrowym uwierzytelnianiem i inteligentnymi odprawami celnymi.
Dokument opisuje także Global Development Initiative. Ponad 130 państw i organizacji międzynarodowych popiera udział w tej inicjatywie, a ponad 80 państw przystąpiło do Group of Friends of the Global Development Initiative. W ramach GDI uruchomiono ponad 1800 projektów współpracy i przeszkolono 80 tys. osób.
W tekście wymieniono BRICS i Nowy Bank Rozwoju. Bank utworzony przez Brazylię, Rosję, Indie, Chiny i Republikę Południowej Afryki zatwierdził do marca 2026 r. 42,9 mld dolarów pożyczek na 139 projektów. Projekty obejmują m.in. czystą energię, efektywność energetyczną, transport, ochronę środowiska, wodę, infrastrukturę społeczną i cyfrową.
Szanghajska Organizacja Współpracy została opisana jako grupa 27 państw z Azji, Europy i Afryki. Jej łączna gospodarka zbliża się do 30 bln dolarów. W dokumencie odnotowano decyzje szczytu SCO w Tianjin w 2025 r., w tym zapowiedź utworzenia Banku Rozwoju SCO oraz platform współpracy w energetyce, zielonym przemyśle i gospodarce cyfrowej.
W 2026 r. Chiny po raz trzeci będą gospodarzem APEC. Spotkanie ma odbyć się pod hasłem budowy wspólnoty Azji i Pacyfiku służącej wspólnemu dobrobytowi. W dokumencie wymieniono trzy priorytety: otwartość, innowację i współpracę.
Osobny fragment poświęcono chińskiej aktywności w sprawach bezpieczeństwa. Dokument wymienia poparcie dla rozbrojenia i nierozprzestrzeniania broni jądrowej oraz stanowiska Chin wobec konfliktów regionalnych. Przy wojnie na Ukrainie przywołano chińskie stanowisko politycznego rozwiązania kryzysu i Grupę Przyjaciół Pokoju, uruchomioną razem z Brazylią i innymi państwami Globalnego Południa.
W części dotyczącej Bliskiego Wschodu dokument wymienia poparcie Chin dla rozwiązania dwupaństwowego w sprawie palestyńskiej, pomoc humanitarną dla Gazy oraz rozmowy pojednawcze 14 frakcji palestyńskich w Pekinie. Biała księga przypomina też chińską rolę w przywróceniu relacji dyplomatycznych między Arabią Saudyjską i Iranem.
Przy bezpieczeństwie nietradycyjnym dokument wymienia terroryzm, przestępczość transnarodową, handel narkotykami, oszustwa telekomunikacyjne i bezpieczeństwo żywnościowe. Chiny podają przykłady współpracy antynarkotykowej w regionie Mekongu, działania w ramach SCO i BRICS oraz objęcie kontrolą całej klasy substancji związanych z fentanylem.
W publikacji znalazł się osobny fragment o sztucznej inteligencji. Dokument wymienia bezpieczeństwo, etykę, dostęp państw rozwijających się do nowych technologii oraz udział ONZ w tworzeniu zasad dotyczących AI.
Pekin odwołuje się w tym miejscu do Global AI Governance Initiative, planu budowania zdolności AI „dla dobra i dla wszystkich”, projektu Digital South oraz propozycji utworzenia Światowej Organizacji Współpracy w sprawie Sztucznej Inteligencji. Przy wojskowym użyciu AI dokument kładzie nacisk na ludzką kontrolę nad systemami uzbrojenia i ograniczanie ryzyka wyścigu zbrojeń.
W części klimatycznej przypomniano chińskie cele osiągnięcia szczytu emisji CO2 przed 2030 r. i neutralności węglowej przed 2060 r. Chiny podpisały 55 dokumentów współpracy klimatycznej z 43 państwami rozwijającymi się, przeprowadziły ponad 300 programów budowania zdolności i od 2016 r. zapewniły lub zmobilizowały ponad 177 mld juanów finansowania programowego.
Dokument podaje też dane o zielonych technologiach. Chińskie produkty wiatrowe, fotowoltaiczne i pojazdy nowej energii trafiają do ponad 200 państw i regionów. Według opracowania Chiny dostarczają 70 proc. światowego wyposażenia dla energetyki wiatrowej i 80 proc. paneli fotowoltaicznych.
Biała księga odnosi się także do praw człowieka. Dokument podaje, że Chiny przystąpiły lub ratyfikowały 29 międzynarodowych instrumentów praw człowieka i sześciokrotnie zasiadały w Radzie Praw Człowieka ONZ. Pekin wiąże ten rozdział z prawem do rozwoju, walką z nierównościami oraz prawami gospodarczymi, społecznymi i kulturalnymi.
Osobny panel dokumentu dotyczy Globalnego Spotkania Liderów w sprawie Kobiet, zorganizowanego w Pekinie 13–14 października 2025 r. przez Chiny i UN Women. Według białej księgi wzięli w nim udział przedstawiciele ponad 110 państw. Chiny zapowiedziały m.in. dodatkowe 10 mln dolarów dla UN Women, 100 mln dolarów z Global Development and South-South Cooperation Fund na projekty dla kobiet i dziewcząt, 1000 programów pomocowych oraz zaproszenie 50 tys. kobiet na szkolenia i wymiany w Chinach.
W części zdrowotnej Chiny wskazują współpracę z ponad 160 państwami i organizacjami międzynarodowymi. Chiny podają, że wysłały ponad 30 tys. pracowników medycznych do 77 państw i regionów, a pomoc objęła 300 mln pacjentów. W dokumencie wymieniono też działania przy eboli, pandemii Covid-19, negocjacjach nad porozumieniem pandemicznym i reformie globalnej architektury zdrowotnej.
W publikacji opisano wymianę międzyludzką. Chiny mają ponad 3 tys. par miast, prowincji i stanów partnerskich z ponad 150 państwami. W 2025 r. 30,08 mln cudzoziemców wjechało do Chin bez wiz, co stanowiło 73,1 proc. wszystkich przyjazdów zagranicznych i oznaczało wzrost o 49,5 proc. rok do roku.
Do katalogu wymiany zaliczono także edukację, turystykę, sport i kontakty młodzieży. Dokument przypomina igrzyska zimowe w Pekinie, uniwersjadę w Chengdu, igrzyska azjatyckie w Hangzhou i zimowe igrzyska azjatyckie w Harbinie. W części o młodzieży przywołano zaproszenie 50 tys. młodych Amerykanów do Chin na wymianę i studia oraz plan zaproszenia ponad 10 tys. francuskich studentów.
Biała księga zawiera też rozdział o dialogu cywilizacji. Chiny przypominają rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 7 czerwca 2024 r., która ustanowiła 10 czerwca Międzynarodowym Dniem Dialogu Cywilizacji. Dokument wymienia konferencje i fora poświęcone klasyce, dziedzictwu kulturowemu, dialogowi azjatyckich cywilizacji oraz spotkanie ministrów ds. dialogu cywilizacji w Pekinie w lipcu 2025 r.
Końcowa część dokumentu wymienia obszary, w których Chiny chcą przyspieszyć rozmowy o globalnych zasadach. Są to międzynarodowa architektura finansowa, sztuczna inteligencja, cyberprzestrzeń, zmiany klimatu, handel i przestrzeń kosmiczna. Pekin zapowiada prowadzenie tych rozmów w formatach wielostronnych, z udziałem państw rozwijających się.
