Komu bije chiński dzwon

2 kwi 2023

„Ulica Żółtego Błota to pierwsza książka w Polsce Can Xue, mocnej kandydatki do literackiej Nagrody Nobla. Tłumaczona na kilkanaście języków autorka często jest porównywana do Borgesa, Kafki czy Becketta. Choć sama pisarka ideę szukania podobieństw literackich komentuje ciut obcesowo: „To nic nadzwyczajnego przegonić Kafkę.

Moje dzieła w końcu powstały na barkach tego mistrza literatury eksperymentalnej. Powodem, dla którego chińscy pisarze lubią zastanawiać się nad takimi kwestiami, jest głęboki kompleks niższości. Ja go nie mam, w pełni ufam swojej wyobraźni”. Obrazoburcza i oniryczna proza Can Xue, odrzuca tradycyjną narrację i realizm, sięga za to po domysły, emocje i obrazy. Paranoiczni bohaterowie popychani są do działania destrukcyjnymi impulsami i wypartymi pragnieniami. Katarzyna Sarek, autorka przekładu  tak określa jedno z przesłań prozy Can Xue „Przygotuj się na świat pełen nieprzewidywalnych niebezpieczeństw, w którym nie obowiązuje logika, a przemoc potrafi nadejść z rąk obcych i bliskich”. 

Przytoczyłem powyższe opinie (także chińskie) i autopinię pisarki Can Xue (rocznik 1953) z wydania przez Państwowy Instytut Wydawniczy kolejnego tytułu ze znakomitej serii współczesnej Prozy Dalekiego Wschodu, ale brak w nich tego, co w jej wybitnym pisarstwie jest najbardziej uderzające. W porównaniu z wybitną prozą Wang Xaobo, Sheng Keyi, Xiao Hong, a zwłaszcza Yana Lianke (najbardziej metaforycznego i onirycznego w tym zestawieniu nazwisk), nie ma u Can Xue nawet śladu oniryzmu i metaforyzmu, lecz jedynie najbrutalniejszy naturalizm. Odnosząc się z obcesową („to nic nadzwyczajnego prześcignąć Kafkę”) pychą, najprawdopodobniej świadomie prowokacyjną, do porównań z Kafką (a także Borgesem czy Beckettem) pisarka dała wyraz swojego (najdelikatniej rzecz ujmując) dystansu do tego rodzaju schematycznych, raczej efekciarskich, artystowskich asocjacji. 

To co najbardziej w pisarstwie Can Xue uderza, to bezlitosny, brutalny do dna, realistyczny naturalizm, przy użyciu którego oddaje ona bezwzględną, okrutną sprawiedliwość okrutnemu „widzialnemu światu”. Brak snu (oniryzmu) i brak metafory to ten środek pisarski, który znamionuje też brak nadziei. Pasma oniryzmu i metaforyzmu obecne choćby w prozie takiego pisarza jak Yan Lianke (n.p. „Całusy Lenina” nieco łagodzą obraz okrutnego świata, dają słabą choćby nutę nadziei. U Can Xue tego nie ma. Nagi, stuprocentowy mimetyzm jej prozy, jej krańcowy naturalizm, to iż czytelnik może podczas lektury doznać grozy moralnej i fizycznego obrzydzenia. Jej straszny życiorys, nędza, ciężka praca fizyczna, przeżycie głodu (ten motyw jest w „Ulicy Żółtego Błota” silnie obecny) sprawiły, iż poszukiwanie w jej pisarstwie asocjacji z pisarzami szeroko rozumianego „Zachodu” (takimi w końcu, mimo życia w Pradze czeskiej był i Franz Kafka i Latynoamerykanin Jorge Luis Borges, o Beckettcie nawet nie wspominając) nikły ma sens, niezależnie od cech literackiej świadomości pisarki. 

Stąd najpewniej jej sarkazm, bo choć zauważa, że jej „dzieła powstały na barkach tego mistrza literatury eksperymentalnej”, to złośliwie dodaje, że „powodem, dla którego chińscy pisarze lubią zastanawiać się nad takimi kwestiami, jest głęboki kompleks niższości. Ja go nie mam, w pełni ufam swojej wyobraźni”. 

Tak, zapewne – wyobraźni, ta zawsze jest pisarzowi niezbędna, ale nade wszystko pisarstwo Can Xue jest jednym z najokrutniejszych świadectw współczesnej kondycji ludzkiej (nie tylko chińskiej), kondycji części z nas, bo jak napisał John Donne, „żaden człowiek nie jest samoistną wyspą (…) dlatego nie pytaj, komu bije dzwon, bije on tobie”. 

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...