Opowieści mądre i pikantne

4 maj 2022

Na początek wypada sięgnąć do słownika pisarzy świata, jako że w tym przypadku mamy do czynienia z klasyką literacką nie tylko bardzo dawną, ale też bardzo ekskluzywną. „Geoffrey Chaucer, ok. 1340-1400, angielski poeta, doskonały znawca ówczesnej literatury europejskiej, którą bądź przekładał, n.p. „Romans o róży” („Romance of the Rose”, napisana przed 1370 r.), bądź trawestował, n.p. „Troilus i Kresyda” („Troilus and Criseyde”).

„Geoffrey Chaucer, ok. 1340-1400, angielski poeta, doskonały znawca ówczesnej literatury europejskiej, którą bądź przekładał, n.p. „Romans o róży” („Romance of the Rose”, napisana przed 1370 r.), bądź trawestował, n.p. „Troilus i Kresyda” („Troilus and Criseyde”). Czołowym dziełem są „Opowieści kanterberyjskie” („Canterbury Tales”, ok. 1387-1400), napisane w najbardziej dojrzałym okresie jego twórczości (tzw. angielskim).
Zawierają one opowiadania pielgrzymów umilających sobie drogę do grobu świętego Tomasza rodzajem dyskursu oratorskiego. Autor daje w ten sposób popis swej umiejętności operowania każdym uprawianym w średniowieczu gatunkiem literackim od różnych form romansu średniowiecznego przez żywoty świętych, budujące traktaty i przypowieści aż po rubaszne fabliaux.
Postaci pielgrzymów tworzą reprezentatywną galerię typów i grup społecznych: władcy feudalni świeccy i duchowni, rzemieślnicy, wolne zawody i otoczeni największą sympatią autora mieszkańcy wsi. Chaucer pisał w dialekcie wschodnio-środkowoangielskim, doskonaląc go jako środek literackiego przekazu”. W lakonicznym wstępie do potężnego tomu „Opowieści kanterberyjskich” w edycji Biblioteki Śląskiej w Katowicach Mikołaj Szymański napisał: „Opowieści kanterberyjskich” nie czytał ani Kochanowski, ani pan Zagłoba, który świetnie by się czuł wśród występujących tam postaci, ani Sienkiewicz.
Czternastowieczna literatura angielska nie jest częścią naszego dziedzictwa kulturowego. A jednak czytając ten zbiór, wciąż natrafiamy na dobrze nam znane historie. Dzieje się tak dlatego, że Chaucer wiele wątków zaczerpnął z autorów starożytnych, jak Owidiusz i Liwiusz, a spora część jego opowieści ma swoje odpowiedniki we współczesnym mu „Dekameronie” Boccaccia w naszych czasach zarazy”.
Od sobie dodałbym do powyższego wywodu słowo „prawdopodobnie”, bo pewności, że Kochanowski, a tym bardziej Sienkiewicz nie poznali „Opowieści kanterberyjskich” lub nie zetknęli się z nimi choćby we fragmentach, stuprocentowej być nie może. Nie byłbym też aż takim optymistą co do tego, że w „naszych czasach zarazy” „wracamy” do „Dekame rona”. Jeśli jest powrót, to raczej do głupich filmów klasy C i głupich powieści z kręgu książkowej konfekcji.
Potężny tekst kanterberyjskich historii poprzedza zestawienie opinii o nich. Różnych. Lord George Gordon Byron napisał (1807) w świętoszkowatym duchu, że „Chaucer, pomimo pochwał, jakie na niego spadają, jest dla mnie obsceniczny i odrażający”.
Gail Aschton: „Opowieści kanterberyjskie” Chaucera to tygiel tematów i myśli wyrażonych bogatym amalgamatem stylów i technik, gdzie komiczność miesza się z powagą, a rozrywka z nauką” (1998). Harold Bloom (2008) zaliczył Chaucera do grona pisarzy klasy Dantego, Miltona, Szekspira, Cervantesa, Lwa Tołstoja czy Prousta. Od siebie dodałbym, poza wspomnianym Boccaccio, także asocjacje z Aretino czy Brantômem. Jeśliby spróbować znaleźć jakieś filiacje (raczej słabe i powierzchowne) opowieści Chaucera z literaturą polską, to można by wskazać fraszki Reja czy Kochanowskiego, „Monachomachię” Krasickiego, a po trosze może także obscena fredrowskie typu „XIII księgi „Pana Tadeusza”. Chciałoby się zakończyć rekomendację lektury „Opowieści kanterberyjskich” (które wcześniej ukazały się także, w innym przekładzie w serii „Biblioteki Narodowej” Ossolineum) jakimś soczystym, zachęcającym do lektury cytatem.
Nie jest to łatwe, bo materia jest ogromna, blisko osiemsetstronicowa, a przy tym wielotematyczna, więc wybór trudny. Niech jednak będzie o pewnym kogucie z „opowieści Księdza od Siostry Zakonnej”: „A kury za nim wszystkie poleciały,/Kiedy zawołał je szczęśliwy cały,/ Bo znalazł ziarna jakieś za podwórzem/I już się nie bał, nie był więcej tchórzem./ A Partelotę przeleciał kochaną/Dwadzieścia razy, i to jeszcze rano”. To tyle pikanterii na zachętę do pysznej lektury.
Geoffrey Chaucer – „Opowieści kanterberyskie”, z języka średnioangielskiego przełożył Jarek Zawadzki, ilustr. Maciej Sieńczyk, wstęp Mikołaj Szymański, Biblioteka Śląska 2022, Katowice 2022, str. 796, ISBN 978-83-64210-83-9

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...