W dniach 2–3 marca 2026 r. w Mikołajkach odbył się XI Europejski Kongres Samorządów, jedno z najważniejszych w Europie wydarzeń poświęconych polityce lokalnej i rozwojowi regionalnemu. Tegoroczna edycja zgromadziła ponad 3000 uczestników z 33 krajów, co oznacza wzrost o 12 proc. rok do roku. Wśród nich było 1100 samorządowców z Polski i zagranicy, w tym 5 marszałków i 11 wicemarszałków województw, 59 prezydentów miast, 186 burmistrzów, 111 starostów i 189 wójtów.
Kongres od lat jest platformą spotkań samorządowców, administracji centralnej, polityków, ekspertów, przedstawicieli biznesu, nauki i organizacji społecznych. Program XI edycji obejmował ponad 250 wydarzeń – debat, paneli dyskusyjnych, warsztatów, prezentacji, rozmów specjalnych, spotkań autorskich i gal wręczenia nagród. Organizatorem wydarzenia w Hotelu Gołębiewski była Fundacja Instytut Studiów Wschodnich, twórca Forum Ekonomicznego w Karpaczu, a głównym partnerem – Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
Tegoroczny kongres odbywał się pod hasłem „Samorząd w czasach niepewności – lokalne odpowiedzi na globalne wyzwania”. W wielu dyskusjach powracał ten sam wniosek: w obliczu zmian klimatycznych, napięć gospodarczych, migracji, problemów demograficznych i presji na usługi publiczne to właśnie samorządy coraz częściej stają się pierwszą linią odpowiedzi na kryzysy. Bliskość mieszkańców pozwala władzom lokalnym szybciej rozpoznawać realne potrzeby i wdrażać rozwiązania tam, gdzie działania centralne bywają spóźnione lub zbyt ogólne.
Rekordowa frekwencja i szeroka reprezentacja
Spotkali się tu przedstawiciele bardzo różnych środowisk politycznych i instytucjonalnych. W kongresie uczestniczyli m.in. prezydent Karol Nawrocki, wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek, a także inni przedstawiciele rządu, w tym Stanisław Bukowiec, Paulina Piechna-Więckiewicz, Jan Szyszko, Bożena Żelazowska, Karolina Zioło-Pużuk, Sebastian Gajewski, Tomasz Lewandowski, Maria Mrówczyńską, Katarzyna Nowakowska i Rafał Rosiński. Obecni byli również politycy różnych opcji, m.in. Krzysztof Bosak, Rafał Trzaskowski, Mateusz Morawiecki, Leszek Miller, Krzysztof Kwiatkowski, Stanisław Karczewski, Urszula Pasławska, Piotr Gliński, Dariusz Wieczorek i Jacek Protas.
Silnie reprezentowane były też władze regionalne i miejskie. Wśród uczestników znaleźli się m.in. Marcin Kuchciński, Paweł Gancarz, Łukasz Smółka, Jarosław Stawiarski i Renata Janik – marszałkowie województw – oraz samorządowcy tacy jak Rafał Trzaskowski, Robert Szewczyk, Konrad Fijołek, Agata Wojda czy Anna Augustyniak. W kongresie uczestniczyła również rekordowa liczba 14 organizacji samorządowych, w tym Związek Województw RP, Związek Powiatów Polskich, Związek Samorządów Polskich, Unia Miasteczek Polskich i Ruch Samorządowy TAK! dla Polski. Podczas wydarzenia prezydent Karol Nawrocki powołał 92 samorządowców do Rady Samorządu Terytorialnego przy Prezydencie RP.
Samorząd senioralny i cyfrowe państwo
Jednym z oficjalnych partnerów kongresu była Nowa Lewica, która – jak co roku – zorganizowała własny panel. Debata zatytułowana „Od strategii do codzienności. Jak samorządy realnie poprawiają jakość życia seniorów” odbyła się 2 marca. Moderowała ją Magda Zdyra, zastępczyni szefa Kancelarii Senatu. Wśród panelistów znaleźli się: Grzegorz Pietruczuk, burmistrz Bielan, Sebastian Gajewski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Tomasz Lewandowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, Bożena Borowiec, zastępca prezesa zarządu ds. programowych PFRON, oraz Michał Syska, zastępca szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Tematem panelu była polityka senioralna jako jedno z kluczowych wyzwań dla polskich samorządów w warunkach szybko starzejącego się społeczeństwa. Dyskusja dotyczyła tego, jak lokalne wspólnoty przekładają strategie i programy publiczne na konkretne działania: lokalne inicjatywy żywieniowe, rozwój usług społecznych i opiekuńczych, wsparcie dla kombatantów i osób represjonowanych, a także projekty aktywizacji i integracji międzypokoleniowej. W tym ujęciu samorząd pokazywany był nie jako administracyjny dodatek do państwa, ale jako realne zaplecze codziennego bezpieczeństwa społecznego.
Istotnym tematem była także cyfryzacja samorządów, mocno promowana przez Ministerstwo Cyfryzacji. W debatach podkreślano, że nowoczesne e-usługi nie są już wyłącznie kwestią wygody i oszczędności, ale również bezpieczeństwa cyfrowego, bo nowe systemy zapewniają wyższy poziom ochrony niż rozwiązania przestarzałe. Jednocześnie zwracano uwagę, że warunkiem powodzenia jest ścisła współpraca państwa, samorządów i biznesu.
W tym kontekście przypominano o uchwalonej przez Sejm ustawie wdrażającej unijny Data Governance Act, czyli akt o zarządzaniu danymi, który ma uporządkować zasady korzystania z wybranych danych publicznych i zwiększyć ich wykorzystanie w gospodarce przy jednoczesnym wzmocnieniu zaufania do ich bezpiecznego i odpowiedzialnego udostępniania. Jednym z narzędzi tej polityki ma być projekt „Samorząd otwarty na dane” (SODa), realizowany przez Ministerstwo Cyfryzacji. Jego celem jest rozwój kompetencji pracowników jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zarządzania, analizy i udostępniania danych publicznych; program ma objąć około 2000 samorządowców.
Mówiono również o dalszym rozwoju aplikacji mObywatel. Jak zapowiadano, Polska należy dziś do europejskich liderów rozwiązań cyfrowych, a w grudniu ma ruszyć pilotaż aplikacji w europejskim rozszerzeniu. Wątek cyfryzacji powracał zresztą w wielu panelach jako element szerszej odpowiedzi na kryzysy: od administracji i usług publicznych po edukację, komunikację i bezpieczeństwo informacji.
W wydarzeniach towarzyszących uczestniczyli także przedstawiciele Młodej Lewicy. Brali udział m.in. w dyskusjach „Młodzi odporni na kryzysy” oraz „System edukacji wobec wyzwań przyszłości – rola władz państwowych i regionalnych”, gdzie rozmawiano o odporności psychicznej i społecznej młodych ludzi oraz o tym, że edukacja nie powinna być polem doraźnych sporów politycznych. Obecny był m.in. Mateusz Orzechowski, członek Zarządu Wojewódzkiego Nowej Lewicy i współprzewodniczący Rady Krajowej Młodej Lewicy, który podkreślał, że udział młodego środowiska lewicy ma służyć wypracowywaniu konkretnych rozwiązań dla społeczności lokalnych.
Biznes, nauka i nagrody Kongresu
XI Europejski Kongres Samorządów był także dużym wydarzeniem dla świata nauki i biznesu. Wśród partnerów znalazło się 185 podmiotów biznesowych, instytucjonalnych, społecznych i medialnych, o 15 proc. więcej niż rok wcześniej. Kongres współtworzyły m.in. Politechnika Krakowska jako główny partner merytoryczny, SGH, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, AGH, Akademia Leona Koźmińskiego, Uniwersytet Gdański, Politechnika Białostocka, Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, a także firmy i instytucje takie jak PLAY, Bank Handlowy, Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji, GE Vernova, IKEA, NASK, Wody Polskie, Lux Med, Medicover czy McDonald’s Polska.
W debatach uczestniczyli również przedstawiciele świata gospodarczego i eksperckiego, m.in. Barbara Sobala z Banku Handlowego, Sylwia Buźniak z Agencji Rynku Energii, Andrzej Dulka z Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji, Jacek Kostrzewa z Krajowej Agencji Poszanowania Energii, Maciej Ptaszyński z Polskiej Izby Handlu i Andrzej Kaczmarek ze Stalexportu Autostrada Małopolska. Silnie zaznaczona była obecność uczelni i instytucji badawczych: pojawili się m.in. Andrzej Szarata, Piotr Wachowiak, Piotr Jedynak, Mariusz Popławski, Jolanta Tkaczyk, Piotr Sankowski, Robert Grey, Jolanta Itrich-Drabarek oraz Wojciech Karczewski.
Ważną częścią programu było także ponad 20 spotkań autorskich, podczas których swoje publikacje prezentowali m.in. Jerzy Bralczyk, Rafał Trzaskowski, Grzegorz Kołodko, Stanisław Karczewski, Przemysław Sadura, Leszek Miller, Bogusław Chrabota, Jacek Czaputowicz, Karolina Olejak, Gniewosz Oliwa i Zbigniew Parafianowicz.
Podczas kongresu wręczono również nagrody dla osób szczególnie zasłużonych dla rozwoju lokalnych wspólnot. Patronem nagrody Samorządowiec Roku był Jerzy Buzek, były premier i były przewodniczący Parlamentu Europejskiego. Wśród laureatów znaleźli się Stanisław Jastrzębski, wójt gminy Długosiodło, Henryk Karwan, starosta tomaszowski, Sławomir Jerzy Snarski, starosta bielski, Patryk Jędrowiak, burmistrz Ostrzeszowa, oraz Robert Raczyński, prezydent Lubina. Nagrody otrzymali również Piotr Jakubowski, burmistrz Mikołajek, i Daniel Kamil Janiak, burmistrz Sochaczewa. Specjalną nagrodę Forum Ekonomicznego otrzymał minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek.
Kongres odbił się szerokim echem w mediach. Obrady relacjonowali przedstawiciele ponad 70 redakcji z Polski i zagranicy, w tym największych stacji telewizyjnych, redakcji prasowych i radiowych. Partnerami wydarzenia było także 48 redakcji telewizyjnych, radiowych, prasowych i internetowych, a sam kongres należał do najczęściej komentowanych tematów w mediach społecznościowych, zwłaszcza na X i LinkedIn.
Tegoroczna edycja pokazała, że Europejski Kongres Samorządów stał się szerokim forum rozmowy o tym, jak samorządy mają reagować na globalne kryzysy, jak łączyć politykę społeczną z cyfryzacją i rozwojem usług publicznych oraz jak budować odporność wspólnot lokalnych w czasach narastającej niepewności.
