Keir Starmer ogłosił rezygnację z funkcji premiera Wielkiej Brytanii i lidera Partii Pracy. Labour ma uruchomić procedurę wyboru następcy 9 lipca. Faworytem jest Andy Burnham, były burmistrz Wielkiego Manchesteru, który po wygranej w Makerfield wrócił do Izby Gmin.
Zmiana lidera partii rządzącej oznacza w Wielkiej Brytanii także zmianę premiera. Nowe wybory parlamentarne nie są do tego potrzebne. Labour ma większość zdobytą w 2024 roku i może przekazać władzę nowemu szefowi partii bez ogólnokrajowego głosowania.
Starmer doprowadził Partię Pracy do władzy po czternastu latach rządów konserwatystów. Wynik był ogromny w liczbie mandatów, ale od początku miał słabszy fundament społeczny, niż sugerowała mapa wyborcza. Wielu Brytyjczyków głosowało nie tyle za projektem Starmera, ile przeciw torysom po latach brexitu, chaosu przy Downing Street i kryzysu kosztów życia.
Nowy premier nie dostał spokojnego startu. Kilka tygodni po objęciu urzędu musiał reagować na zamieszki po zabójstwie trzech dziewczynek w Southport. Jako były prokurator generalny postawił na szybkie i surowe wyroki. Część opinii publicznej uznała tę reakcję za przesadną, a Reform UK Nigela Farage’a wykorzystała antyimigracyjne nastroje do wzmacniania własnego poparcia.
Do tego doszły pierwsze kontrowersje wokół samego premiera. Brytyjskie media opisywały prezenty przyjmowane przez Starmera i jego żonę od darczyńcy związanego z Labour. Sprawa nie miała ciężaru klasycznej afery korupcyjnej, ale uderzała w wizerunek polityka, który przedstawiał się jako poważny urzędnik państwa, człowiek procedur i porządku.
Najbardziej kosztowne okazały się decyzje społeczne. Rząd ograniczył dostęp części emerytów do dodatku na ogrzewanie. Zniesienie limitu świadczeń na dzieci dla większych rodzin przeciągało się. Dla lewego skrzydła Partii Pracy był to sygnał, że po odejściu konserwatystów nie nastąpiło wyraźne zerwanie z polityką oszczędności.
Starmer tracił także przez własne odwroty programowe. Jeszcze przed objęciem władzy wycofywał się z części obietnic dotyczących zielonych inwestycji, bezpłatnych studiów, renacjonalizacji i polityki wobec Brexitu. Po wejściu na Downing Street próbował łączyć język stabilności z ostrzejszym tonem wobec migracji. Nie zbudował z tego czytelnego programu politycznego.
W kolejnych miesiącach rząd gubił inicjatywę. Zapowiedzi dotyczące ochrony lokatorów, kolei, energetyki i przejrzystości instytucji publicznych ginęły w kolejnych sporach. Reform UK rosła w sondażach, konserwatyści próbowali odbudować się po klęsce, a Labour coraz częściej broniła kruchego centrum zamiast narzucać własne tempo.
Starmera osłabiały również błędy personalne. Z Downing Street odszedł szef sztabu. Angela Rayner, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci Labour, straciła stanowisko po sporze podatkowym. Wracała też sprawa Petera Mandelsona, którego premier powołał na ambasadora w USA mimo jego związków z Jeffreyem Epsteinem. Dla krytyków był to symbol zamkniętego kręgu wokół Starmera i złego wyczucia politycznego.
Na arenie międzynarodowej premier radził sobie lepiej niż w kraju. Zabiegał o reset relacji z Unią Europejską, utrzymywał bliskie relacje z Waszyngtonem i przedstawiał Wielką Brytanię jako jednego z głównych sojuszników Ukrainy. Wspólnie z Emmanuelem Macronem współtworzył format państw wspierających wysiłki pokojowe wokół wojny.
Sukcesy zagraniczne nie przykryły krajowego spadku poparcia. W Partii Pracy narastało przekonanie, że Starmer nie zatrzyma Reform UK i nie odzyska wyborców z północy Anglii, z dawnych okręgów robotniczych oraz grup najmocniej dotkniętych kosztami życia.
W tym momencie wrócił Andy Burnham.
Były minister i burmistrz Wielkiego Manchesteru wygrał wybory uzupełniające w Makerfield, zdobywając 54,8 proc. głosów. Mandat poselski otworzył mu drogę do walki o przywództwo w Labour. Okręg miał znaczenie większe niż zwykłe uzupełnienie składu Izby Gmin. Leży na północy Anglii, gdzie Partia Pracy próbuje powstrzymać odpływ wyborców do prawicowego populizmu.
Burnham od lat budował wizerunek polityka bardziej zakorzenionego w regionach niż londyńskie kierownictwo Labour. Jego zwycięstwo w Makerfield dało przeciwnikom Starmera nazwisko, mandat i punkt oparcia. Wes Streeting, wcześniej wymieniany jako możliwy rywal, poparł Burnhama i wycofał się z walki o przywództwo.
Po tej decyzji scenariusz sukcesji stał się prostszy. Zgłaszanie kandydatów w wyborach na lidera Labour ma ruszyć 9 lipca. Jeśli Burnham pozostanie jedynym kandydatem, przejęcie przywództwa może nastąpić jeszcze w lipcu. Jeśli pojawi się konkurencja, proces potrwa dłużej, prawdopodobnie do początku nowej sesji parlamentarnej.
Reform UK i część przeciwników Labour domagają się przedterminowych wyborów powszechnych. Burnham nie zadeklarował takiego ruchu. Zgodnie z brytyjską praktyką nowy lider partii mającej większość w Izbie Gmin może objąć urząd premiera bez nowych wyborów.
Starmer pozostaje na Downing Street do czasu zakończenia procedury sukcesji. Burnham zaczyna rozmowy z posłami i strukturami Labour jako główny kandydat do przejęcia partii.
