Sezon 2018/1019 w stolicy (I)

10 sie 2019

Inni ludzie i ich sprawki

To był niezły sezon w stolicy, mimo tradycyjnych wyrzekań i pretensji, że repertuar nie ten, swoboda reżyserów ponad wszelką miarę, że na scenach zamiast sztuki panoszy się polityka, że aktorów nie słychać, nie widać, że to już nie teatr, tylko nie wiadomo co.

Jeśli teatr jest zwierciadłem życia (czy jak chciał Szekspir – natury) warto zapytać, nie tylko co było grane, ale o czym grane?
Warszawa należała do dramatopisarzy (około 30 prapremier, w tym 20 nowych dramatów). To był sezon nadzwyczajnego urodzaju na nowe sztuki (i scenariusze) polskie. Rozmaite towarzyszyły autorom inspiracje i motywy. Jedni próbowali diagnozować rzeczywistość, inni zaglądali w oczy historii, jeszcze inni tworzyli sztuki problemowe (przemoc, utopia, namiętności). Nie brakowało przy tym ujęć komediowych, ironicznych. Słowem, to wielkiej rozmaitości
urodzaj na nowe sztuki polskie
wśród których powszechny niemal zachwyt wzbudziła premiera komiksowych „Innych ludzi” Doroty Masłowskiej wystawione przez TR Warszawa (w hali ATM) w reżyserii Grzegorza Jarzyny.
Grzegorz Jarzyna potrafi biegle czytać teksty Doroty Masłowskiej. To kolejny po „Między nami dobrze jest” ich mocny spektakl, rzecz o rozdrożu, na którym znaleźli się mieszkańcy stolicy końca drugiej dekady XXI wieku. Błądzą po niej zamuleni, myląc kierunki i zamiary, a odurzeni widzowie wraz z nimi.
Kamil Janik, lat 32, mieszkaniec blokowiska, który marzy o wydaniu hip-hopowej płyty, ale pewnie nigdy jej nie wyda, wyrzeka na INNYCH LUDZI. Wyrzeka w tworzonym a vista tekście, który sam mu się układa, bo płynie wprost z życiowych doświadczeń, tytuł nosi „INNI LUDZIE i ich sprawki”.
Masłowską najwyraźniej motywuje rozczarowanie: przełom ustrojowy po roku 1989 miał przeorać mentalnie rodaków, sprawić, że życie stanie się przyjemniejsze. Ale zamiast poczucia wspólnoty, narosła
obcość i wrogość,
pojawili się inni ludzie, oczekiwanie przemian okazało się swoim przeciwieństwem.
Wędrówka Kamila Janika (Yacine Zmit), drobnego kombinatora z blokowiska, niespełnionego autora rapowej płyty, który niczym anty-Odys krąży po Warszawie w poszukiwaniu jakiejś szansy, odsłania świat skarlałych pragnień, zwichniętych relacji i pogorzeliska idei. Kamil to dostrzega – wokół spotyka Innych Ludzi, których dzieli obcość, plemienna przepaść, obojętność, wrogość wypierająca dawne związki sąsiedzkie.
Opowieść o Warszawie końca drugiej dekady XXI wieku w okowach neokapitalizmu, smogu i zatruwającej umysły ksenofobii przyoblekła w TR Warszawa kształt przerażającego trafnością diagnoz widowiska. Nie zobaczymy tu demonstracji w obronie konstytucji i niezawisłości sądów ani politycznych debat. Inni ludzie żyją w świecie równoległym do tego, które można zobaczyć w telewizji, zajęci własnym rozgoryczeniem. Nagrania wideo ukazują pulsujące miasto, aktorów wpisanych w greenboxy, którzy co chwila wyłaniają się z nich na plan żywego teatru, sugestywną animację z dręczącym pytaniem, co się stało, że tak to się toczy, ku nieuchronnej katastrofie? Jakby nad Polską zawisło fatum.
Tak mocne
rozpoznanie społecznej alienacji
nie znajdzie się już w żadnym innym przedstawieniu minionego sezonu. Dotyczy to także chwalonego (i nagradzanego) spektaklu TR Warszawa „Cząstki kobiety”, które wyszło spod ręki cenionego węgierskiego reżysera Kornéla Mundruczó. To rzecz o prawie do wyboru własnej drogi cierpienia. Bohaterka traci dziecko po domowym porodzie i zewnętrznie nie okazuje oczekiwanej boleści. To wprawia jej najbliższych w stan niepokoju, ale ona nie zachowuje się stereotypowo. Zresztą rodzina od dawna ulega rozkładowi jak przypieczona kaczka (z kuchennego piecyka na scenie dymi widowiskowo) na spotkaniu u matki.
Tak można by najkrócej streścić scenariusz tego widowiska, napisany po prowadzonych próbach z aktorami. Dodatkowym jego atutem miały być wtręty polityczne. Autorka (Kata Wéber) poczyniła bowiem liczne aluzje do polskich podziałów, do typowych konwersji i radykalnych zmian poglądów, które stały się w Polsce chlebem powszednim. Scenariusz nie wychodzi jednak poza granice banału. Tekst jest – co tu kryć – słaby – i nie sposób na nim zbudować poważniejszych kreacji, nawet jeśli zasłaniać się konwencją hiperrealizmu. Udaje się to tylko Magdalenie Kucie, która sugestywnie rysuje postać Matki z początkami Alzheimera, broniącej się przed zdemaskowaniem.
Znacznie głębsze teksty trafiły na Scenę Studio Teatru Narodowego – aż
trzy kameralne odkrycia:
Tchnienie Duncana Macmillana (debiut reżyserski Grzegorza Małeckiego), Kilka dziewczyn Neila LaButte’a (reż. Bożena Suchocka) i Ironbound. Za torami, za mostem Martyny Majok (reż. Grzegorz Chrapkiewicz). Pierwsze dwa z minimalistyczną scenografią – Tchnienie praktycznie obywa się bez scenografii, muzyki i światła. Sztuka toczy się tu w języku, aktorzy muszą sobą zbudować całą dramaturgię: Justyna Kowalska i Mateusz Rusin tworzą zmieniającą się relację pary młodych ludzi, potem już starszych, a wreszcie bardzo starych, usianą momentami zabawnymi, kuszącymi, dramatycznymi, czasem trudnymi do zniesienia.
Bohater Kilku dziewczyn, nieźle prosperujący na rynku pisarz (Grzegorz Małecki), przed ślubem z wybranką spotyka się z byłymi partnerkami. Wszystkie czują się wykorzystane i poniżone. Świetnie zagrana sztuka – powstały tu pełnokrwiste postaci (kreacja Beaty Ścibakówny jako poniżonej, starszej wiekiem partnerki, która znajduje sposób, aby ośmieszyć byłego kochanka) – sprawia wrażenie przewrotnego komentarza do relacji męsko-damskich. To nie jest sztuka feministyczna (LaButte uchodzi nawet za mizogina), ale zbiega się z nurtem feministycznym jak błyskotliwy polski debiut dorastającej w Zabrzu laureatki Pulitzera Martyny Majok, autorka Ironbound. Jej bohaterka (Ewa Konstancja Bułhak), emigrantka z Polski, odważna, choć bezbronna kobieta, zmaga się z przeciwnościami losu, aby chronić swego syna narkomana. Odkrywa fałsz amerykańskiego marzenia, ale nie rezygnuje z walki.
Choć nie wszystkie
diagnozy kondycji Polaków
się udawały, można wskazać na kilka trafnych rozpoznań (i przeczuć). Poczynił je w swoich nowych sztukach Maciej Wojtyszko, któremu setna rocznica odzyskania suwerenności państwowej podpowiedziała tematy do „Fantazji polskiej” (Ateneum, reż. Andrzeja Strzeleckiego) i „Deprawatora” (Polski, w reżyserii autora). O ile „Fantazja” to inteligentny żart historyczny, w którym mowa o roli przypadku w historii, o tyle „Deprawator” wpisuje w dyskusję o polskości jako micie, przynosząc nadzwyczaj trafny portret Gombrowicza (niedościgła rola Andrzeja Seweryna, najlepsza rola męska w tym sezonie) i jego przesłania: „Nie lawiruj, płyń prosto pod wiatr”.
W innej konwencji, bliższej performansowi niż tradycyjnemu dramatowi, w stronę niedawnej historii zwraca się Jędrzej Piaskowski w swoim spektaklu „Dawid jedzie do Izraela” (TR Warszawa, na scenie w muzeum Polin), należącym do fali „marcowego grania”, czyli teatralnego echa Marca 1968, które tak silnie doszło do głosu w warszawskich teatrach w sezonie 2017/2018. Różni się ten spektakl wyraźnie od tych poprzednich zarówno formą, jak i treścią. To próba odcięcia się od „marcowego gadania” zawołaniem: „Dosyć już marca!”. Nie z tego powodu, że reżyser chce coś zamazywać czy zakłamywać, ale uważa, że nie powinno się żyć z głową do tyłu i ciągle popatrywać w przeszłość, bo niekoniecznie to musi przynieść ozdrowieńcze rezultaty.
W tę falę wpisuje się również „Rejwach” wg Mikołaja Grynberga (Teatr Żydowski), złożony z opowieści ludzi o chwiejnej tożsamości, ukrywających albo odkrywających swoją stłumioną żydowskość, broniących swojej polskości, żądających od autora wsparcia albo zaświadczenia, kim są, a przynajmniej rady, co mają ze sobą począć. Grynberg oddał duszną atmosferę niepewności, wyparcia, buntu pamięci, która domaga się ujawnienia, Andrzej Krakowski (reżyser) wydestylował z tych opowieści nie tylko aurę, ale i linię dramaturgiczną, która prowadzi do samoidentyfikacji.
Teatr interesowały (na szczęście) nie tylko wielkie syntezy czy mozaika społecznych procesów, ale także
zbliżenia i mikroanalizy
Taki jest „Fatalista”, nowy dramat Tadeusza Słobodzianka (Dramatyczny, reż. Wojciech Urbański). Autor nazwał tę słodko-gorzką sztukę, nawiązującą do opowiadania Izaaka Singera, „historią romantyczną w IV scenach”. Smaku przydaje jej sceneria: odniesienia do żydowskiej dzielnicy międzywojennej Warszawy, przez okno widać kamienicę przy Krochmalnej – ukochanej ulicy Singera, starannie odtwarzane są tradycje szabasowe, centralnie usytuowany stół, na którym znajdzie się świąteczny złocisty rosół. Przedstawienie toczy się w rytmie komedii konwersacyjnej, która – jak się okazuje – może wciąż przykuwać uwagę, jak to się dzieje w tym koncertowym duecie aktorskim (Magdalena Czerwińska, Robert T. Majewski) o miłości, zdradzie i przywiązaniu.
Kameralne zbliżenia bywały przesycone duchem uniwersalności, zgodnie z przynależną teatrowi zasadą pars pro toto, jak choćby w adaptacji opowiadania Kazimierza Brandysa „Jak być kochaną” (reż. Lena Frankiewcz, Narodowy). Felicja, kobieta z wypatroszonym sercem, finezyjnie i przejmująco grana przez Gabrielę Muskałę, ogląda samą siebie niemal jak kogoś obcego, malując portret kobiety, która poświęca wszystko, nawet dobre imię, aby ratować ukochanego. Piękny powrót do opowieści Brandysa o cichych bohaterkach czasu okupacji.

Najnowsze

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Cena pokoju. Donbas za NATO, wycofanie wojsk z Polski i Finlandia poza Sojuszem?

Negocjacje pokojowe dotyczą nie tylko przyszłości Ukrainy, lecz całego europejskiego systemu bezpieczeństwa. Rosja żąda ograniczenia obecności NATO na wschodniej flance, utrzymania Ukrainy poza Sojuszem i możliwych ustępstw innych państw. USA rozważają członkostwo Ukrainy w NATO w zamian za wycofanie z Donbasu. Polska powinna aktywnie bronić swoich interesów.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

Cukrzyca nie kończy się po 26. urodzinach. Polska dopiero teraz naprawia wieloletnią niesprawiedliwość.

W Polsce na cukrzycę choruje ponad trzy miliony osób, a pięć milionów może mieć stan przedcukrzycowy. Tekst wskazuje na nierówności w dostępie do terapii, zwłaszcza ograniczenie refundacji pomp insulinowych do 26. roku życia. Zapowiadane zniesienie limitu od 2027 roku jest krokiem naprzód, lecz potrzebne są także właściwa diagnostyka, wsparcie psychologiczne i powszechna dostępność leczenia.

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Ameryka uziemiona. Tysiące odwołanych lotów i pytania o bezpieczeństwo infrastruktury

Awaria przestarzałych systemów telekomunikacyjnych FAA doprowadziła 13 listopada 2026 roku do czterogodzinnego wstrzymania startów w USA i niemal 10 tysięcy odwołanych lotów. Incydent ujawnił wieloletnie zaniedbania modernizacyjne, mimo wcześniejszych ostrzeżeń GAO. Nie potwierdzono związku z awarią Microsoftu ani cyberataku, jednak wydarzenia podkreślają strategiczne znaczenie odpornej infrastruktury cyfrowej.

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Samorząd to nie prywatny folwark. 1506 włodarzy może odejść, a dwukadencyjność rozpala polityczny spór

Ponad 1500 samorządowców może stracić możliwość ubiegania się o reelekcję w 2029 roku. Zwolennicy zniesienia limitu przekonują, że władzę powinni rozstrzygać wyborcy, lecz problem sięga głębiej: wieloletnie rządy mogą zamieniać gminy w lokalne układy, gdzie lojalność wypiera kompetencje, a urząd zaczyna przypominać prywatne dziedzictwo. Obywatele częściej popierają ograniczenia niż ich likwidację. Rozsądnym kompromisem mogłyby być trzy kadencje, czyli piętnaście lat. Sama rotacja jednak nie wystarczy bez jawności, niezależnych mediów i realnej kontroli. Samorząd potrzebuje ciągłości, ale nie dożywotnich gospodarzy.

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Sprawdź również

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Putin chce Polski słabej i podzielonej. Kreml wykorzystuje polską wojnę polityczną, by wypchnąć NATO z naszego kraju

Rosja nie ukrywa już swoich zamiarów wobec Polski. Podczas negocjacji w Abu Zabi Kreml ponownie zażądał ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Na tej liście znajduje się Polska. Jednocześnie rosyjska propaganda...

Żółty Październik

Żółty Październik

W lipcu 1949 roku wiceprzewodniczący Komunistycznej Partii Chin Liu Shaogi odwiedził Moskwę. Stalin potraktował go jak wasala. Pokazał mu mapę Europy i Azji. Potem pouczył, że nowa Chińska Republika Ludowa nie będzie wtrącać do spraw Europy Środkowo-Wschodniej. Nie...