Smakowity łotrzykowski keks Łubieńskiego

23 mar 2023

Po raz pierwszy Tomasz Łubieński napisał o sobie, bo do tej pory zajmowała go, jako pisarza wielka historia i wielkie postacie. „Bić się czy nie bić”, o roku 1794, 1830 i 1863, „Czerwonobiały”, rzecz o Ludwiku Mierosławskim, „Norwid wraca do Paryża”, rzecz także o polskiej emigracji w ogólności, „1939. Zaczęło się we wrześniu”, „Ani triumf ani zgon. Szkice o powstaniu warszawskim”, „M jak Mickiewicz” – to był ten diapazon w którym poruszał się Łubieński jako eseista historyczny. 

Wreszcie, osiągnąwszy osiemdziesiątkę plus postanowił opowiedzieć o sobie we wspomnieniach zatytułowanych „Osiemdziesiąt plus minus”, wydanych przez „Iskry”, w tonie nieomal buffo, z auto kpiną, autoironią, cokolwiek w stylu powiastki filozoficznej i współczesnej opowieści pikarejskiej (łotrzykowskiej). I nie jest to rezultat jakiegoś wyboru konwencji, lecz naturalna konsekwencja jego natury psychicznej, postawy wobec życia. Bo Łubieński zawsze tak na siebie samego spoglądał, można by nawet powiedzieć, że po szwejkowsku, choć oczywiście nie jest to stężony szwejkizm czeski, ale taki trochę rozwodniony, przeniknięty jednak romantyzmem szwejkizm polski. 

Wyrażał się on w osobnej postawie Łubieńskiego, w jego sceptycyzmie wobec nadęcia polskiego, polskiego imperatywu straceńczego, polskiego kolektywizmu patriotycznego. Jak sam powiedział na promocji tytułu, wywołując gest bezradnego rozłożenia rąk przez prowadzącego promocję Macieja Wierzyńskiego, bardzo często wolał „spędzić czas na nartach lub na kobiecie” niż na zbiorowej aktywności dla ojczyzny, którą kuszono go, choćby ze względu na jego poglądy i nazwisko. 

Dlatego nawet gdy go 13 grudnia 1981 roku internowano, to po szybkim zwolnieniu jego główną troską było wyprowadzenie na spacer psa. Także samo internowanie opisał Łubieński tak, jakby pisał o kimś innym, w tonie drwiny, bez cienia nadętego patosu, tak jakby obserwował spektakl teatralny. „Osiemdziesiąt plus minus” ma charakter opowieści anegdotycznej, roi się w niej od postaci ze świata artystycznego i politycznego, takich jak Jerzy Giedroyć, Czesław Miłosz, Janusz Głowacki, Marek Piwowski, Marcin Król, Michał Jagiełło i dziesiątki innych. 

Pojawiają się postacie kompletnie zapomniane jak przedwcześnie zmarły utalentowany krytyk literacki Ryszard Zengel, jak reżyser teatralny Tadeusz Minc, pojawia się wątek radzieckiego małżeństwa Łubieńskiego, jego dzieciństwo, młodość i rodzina, z ojcem Konstantym Łubieńskim, nazywanym tu „Kostkiem”, pobyty we Francji, na Krecie, wyprawy wysokogórskie, będące szczególną pasją Łubieńskiego. 

W czasie lektury niczym w kalejdoskopie przesuwają się przed oczyma czytelnika dziesiątki interesujących postaci, zdarzeń, miejsc, spraw i zagadnień, opisanych barwnie, z dyskretnym poczuciem humoru, dystansu i autoironii. 

To taki smakowity keks obficie nafaszerowany bakaliami. A dlaczego wspomnienia Tomasza Łubieńskiego skojarzyły mi się z gatunkiem powieści pikarejskiej, łotrzykowskiej, której kulminacja przypadła na XVII-wieczną Hiszpanię? Bo życie Łubieńskiego pełne było przygód, jak życie Łazika z Tormesu czy Pablosa z powieści Francisco de Quevedo. 

Bo tak jak oni, przeżywając życie, jednocześnie bacznie i z ironią je obserwował. Bo jak prawdziwy bohater tego gatunku był raz „klientem” francuskiej z policji, a choć nosił znakomite nazwisko, potrafił w młodości kraść wiśnie z cudzej działki i „dać w dziób”. Bardzo smaczny jest ten wspomnieniowy keks Tomasza Łubieńskiego. Tylko się raczyć.

Najnowsze

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Dzieci oglądają przemoc, patostreamerzy trafiają do Sejmu. Nawrocki wetuje ustawę o ochronie w internecie

Polskie dzieci spędzają w internecie niemal pięć godzin dziennie, często stykając się z patostreamingiem, cyberprzemocą i treściami seksualnymi. Autor wskazuje na nieskuteczną ochronę platform, polityczne sprzeczności oraz potrzebę wsparcia szkół i rodziców. Krytykuje prezydenckie weto ustawy cyfrowej, podkreślając konieczność połączenia ochrony dzieci z wolnością słowa.

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Wysłannik pokoju. Europa walczy o miejsce przy stole, przy którym rozstrzyga się jej przyszłość

Rozmowy USA z Rosją i Ukrainą uwidaczniają brak wspólnego stanowiska Europy wobec wojny. Państwa UE spierają się o wybór wysłannika, podczas gdy Polska domaga się udziału w negocjacjach i ochrony interesów wschodniej flanki. Trwały pokój powinien gwarantować suwerenność Ukrainy, bezpieczeństwo regionu oraz odrzucać politykę stref wpływów.

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoftu. Europa nie może być cyfrowym zakładnikiem amerykańskich korporacji

Globalna awaria Microsoft 365 zakłóciła działanie Outlooka, Teamsa i innych usług w 74 krajach, dotykając firm, szkół, urzędów oraz placówek medycznych. Microsoft nie wykrył cyberataku ani utraty danych, lecz incydent ujawnił ryzyko uzależnienia od kilku dostawców. Europa powinna rozwijać własne chmury, otwarte oprogramowanie, redundancję i cyfrową suwerenność.

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący ChRL wziął udział w szczycie przywódców COP31 w Antalyi

Wiceprzewodniczący Chin Han Zheng, reprezentując Xi Jinpinga na szczycie COP31 w Antalyi, przedstawił chińskie stanowisko wobec narastających skutków zmian klimatu. Wezwał do pełnego wdrażania porozumienia paryskiego, większej odpowiedzialności państw rozwiniętych oraz realizacji krajowych celów redukcji emisji. Opowiedział się za przyspieszeniem zielonej transformacji, swobodnym przepływem technologii i rozwojem niskoemisyjnym. Podkreślił także znaczenie adaptacji, systemów wczesnego ostrzegania i odporności na klęski. Chiny zapowiedziały dalszą współpracę z krajami rozwijającymi się, w tym projekty transferu technologii i budowania potencjału.

Budownictwo hamuje.

Budownictwo hamuje.

W III kwartale 2026 r. materiały budowlane oraz produkty do domu i ogrodu podrożały o 4 proc. rok do roku, mimo spadku produkcji budowlanej o 4,7 proc. Najbardziej wzrosły ceny izolacji termicznych, dachów i rynien. Producenci zmagają się z wysokimi kosztami energii, emisji CO₂ oraz presją tańszego importu, szczególnie płytek.

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

Xi Jinping wygłosił przemówienie z okazji 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena

12 listopada w Pekinie odbyły się obchody 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena. Xi Jinping określił go jako wielkiego patriotę, bohatera narodowego i pioniera chińskiej rewolucji demokratycznej. Wezwał Chińczyków do kontynuowania jego dziedzictwa poprzez patriotyzm, służbę społeczeństwu, rozwój marksizmu dostosowanego do chińskich realiów oraz odważne podejmowanie wyzwań. Podkreślił znaczenie jedności narodowej, współpracy wszystkich grup społecznych i globalnej wizji rozwoju. Xi uznał także pełne zjednoczenie Chin, w tym rozwiązanie kwestii Tajwanu, za historyczną misję oraz wspólne dążenie całego narodu.

Sprawdź również

Wielkie granie w innej siedzibie

Wielkie granie w innej siedzibie

Szalone Dni Muzyki znalazły swój dom. Nowe otwarcie spodobało się publiczności. Można się było nieco obawiać, jak tegoroczne Szalone Dni Muzyki odnajdą się i zaklimatyzują w zupełnie nowym miejscu. A przede wszystkim: jak tę zmianę powita publiczność, przyzwyczajona...

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

MOŻESZ TAK. I TAK TEŻ MOŻESZ!

14. Festiwal Kultury bez Barier | 13–18 października 2026 175 wydarzeń. Ponad 20 miast. Spektakle, filmy, koncerty, wystawy, spacery i warsztaty. Od 13 do 18 października po raz czternasty Festiwal Kultury bez Barier pokazuje, że nie ma jednego właściwego sposobu na...